Instytut Pamięci Narodowej
-
Polecamy materiały Instytutu Pamięci Narodowej poświęcone Żołnierzom Niezłomnym 1 marca - Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych"
-
W lipcu 1945 r. oddziały Armii Czerwonej i NKWD, przy wsparciu Ludowego Wojska Polskiego oraz funkcjonariuszy i współpracowników Urzędu Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej, przeprowadziły szeroko zakrojoną akcję pacyfikacyjną na terenie Puszczy Augustowskiej i jej okolic. Obława Augustowska była wymierzona w podziemie niepodległościowe, które nie uznawało narzuconej przez ZSRS komunistycznej władzy. Z aresztowanych wówczas ponad 7 tys. osób, co najmniej 600 Polaków zostało wywiezionych w nieznane do dziś miejsce i zamordowanych.
To największa niewyjaśniona zbrodnia sowiecka na Polakach po zakończeniu II wojny światowej, zwana „małym Katyniem”. 12 lipca – Dzień Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej: 80. rocznica komunistycznej zbrodni - materiały IPN do pobrania
-
Materiały IPN do pobrania. 45. rocznica powstania „NSZZ »Solidarność«. 45. rocznica podpisania Porozumień Sierpniowych” – Dzień Solidarności i Wolności
-
Żołnierz Armii Krajowej, Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj i 2. Korpusu Polskiego. Członek sieci wywiadowczych „Pralnia II” i „Liceum”. Odznaczona m.in. Krzyżem Walecznych, Krzyżem Armii Krajowej, Krzyżem Kawalerskim Odrodzenia Polski, Brązowym i Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami. Agnieszka Chrzanowska-Pietrzak: Halina Waszczuk-Bazylewska
-
18 lipca 1947 r. zapadł wyrok w głośnym procesie pokazowym Warszawy w sprawie osób z siatki wywiadowczej o kryptonimie „Liceum”. Pokazowy proces członków wywiadu AK był pokłosiem aresztowania jego dowódców – Henryka Żuka i Barbary Sadowskiej. Agnieszka Chrzanowska: „Liceum” przed sądem. Proces polskiej siatki wywiadowczej
-
1 marca 1951 roku Łukasz Ciepliński został zamordowany metodą katyńską (strzał w tył głowy) w więzieniu mokotowskim wraz z sześcioma towarzyszami z IV Zarządu Głównego Zrzeszenia WiN: Józefem Batorym, Franciszkiem Błażejem, Karolem Chmielem, Adamem Lazarowiczem, Józefem Rzepką i Mieczysławem Kawalcem. Agnieszka Wygoda: Krwią na bibułce testament pisany i medalik w ustach
-
„Ja już żyć nie mogę, mnie wykończono, Oświęcim to była igraszka” – powiedział w przerwie rozprawy, po brutalnym śledztwie, w więzieniu mokotowskim Witold Pilecki, obrońca Polski z 1920 r., ochotnik do Auschwitz, uczestnik Powstania Warszawskiego i żołnierz 2. Korpusu Polskiego gen. Andersa. Agnieszka Wygoda: Wyrok na Witolda Pileckiego
-
Jej życie to gotowy scenariusz na doskonały film wojenny. Pedagog, matematyk i profesor nauk humanistycznych, żołnierz AK, powstaniec warszawski, więzień okresu stalinowskiego. Przede wszystkim jednak legendarna kurierka, emisariuszka Komendanta Głównego ZWZ do Sztabu Naczelnego Wodza w Londynie. Jedyna kobieta w gronie cichociemnych oraz druga w historii polskich sił zbrojnych generał brygady. Anna Lasek: W konspiracji była postacią legendarną. Niesamowity życiorys Elżbiety Zawackiej
-
Mając 24 lata stanął przed plutonem egzekucyjnym w warszawskim więzieniu „Toledo”. Był kapralem podchorążym AK i powstańcem warszawskim ps. „Młody”, „Arne”, a także członkiem WiN ps. „Henryk” i „F-25”. W chwili wybuchu II wojny światowej miał niespełna 17 lat. Anna Lasek: Waldemar Baczak. Tragiczny wariant losów
-
8 lutego 1951 r. miała miejsce egzekucja legendarnego dowódcy 5. Brygady Wileńskiej AK, mjr. Zygmunta Szendzielarza ps. „Łupaszka”. Wyrok wykonano w więzieniu mokotowskim, a miejsce pochówku przez wiele lat pozostawało nieznane. Anna Płońska: Egzekucja majora. Śmierć Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”
-
Po agresji Związku Sowieckiego na Polskę, 17 września 1939 r., Leon Smoleński zasilił szeregi Korpusu Ochrony Pogranicza. W trakcie wycofywania się oddziału KOP nie przeszedł granicy litewskiej, ale wrócił do Wilna. W sierpniu 1942 r. rozpoczął działalność konspiracyjną, którą zakończył dopiero w marcu 1947 r. Anna Płońska: Leon Smoleński „Zeus”
-
23 marca 1925 r. w Dąbrowie Górniczej urodził się ppor. Zdzisław Badocha ps. „Żelazny”. Anna Płońska: Ni śladu, ni znaku – życie i śmierć „Żelaznego”
-
W ciągu jednego dnia przez oddział podporucznika Zdzisława Badochy „Żelaznego” rozbrojonych zostało siedem posterunków MO (w Kaliskach, Osiecznej, Osieku, Skórczu, Lubichowie, Zblewie, Starej Kiszewie) i dwie placówki Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego (w Skórczu i Starej Kiszewie). Anna Płońska: Przebojem iść. Rajd „Żelaznego” przeciwko aparatowi represji
-
21 sierpnia 1948 r. ogłoszony został przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Szczecinie wyrok w sprawie 23 partyzantów z Bojowego Oddziału Armii, największej organizacji antykomunistycznej działającej na Pomorzu Zachodnim w pierwszych latach powojennych. Anna Płońska: Śmierć żołnierzy Bojowego Oddziału Armii
-
3 września 1928 – 28 sierpnia 1946 Danuta Siedzikówna „Inka”
-
Trzy lata po śmierci Stalina sowieccy komuniści rozprawiają się z „kultem jednostki”, w Moskwie umiera Bierut, w Polsce postępuje polityczna „odwilż”. Po ogłoszonej w kwietniu 1956 r. amnestii na wolność wychodzą żołnierze podziemia niepodległościowego. Do domów wracają ci, którzy przeżyli. Edyta Krężołek: „Niech żyje wolna i niepodległa Polska! Ja idę na śmierć…” Losy Jana Stempkowskiego „Michała”
-
Ok. godz. 18.00, w kancelarii Posterunku MO w Gąsocinie pojawiło się trzech umundurowanych i uzbrojonych mężczyzn. Obezwładnili niestawiających oporu milicjantów oraz żołnierza KBW, a następnie zarekwirowali znajdujące się na posterunku broń, amunicję, raportówki i umundurowanie. Tak rozpoczęła się kolejna udana akcja oddziału „Roja”. Elżbieta Strzeszewska: Akcja w Gąsocinie
-
Ujęcie „Roty” na warszawskim Dworcu Wschodnim zostało uznane za niewątpliwy sukces organów bezpieczeństwa. Dopiero później, w trakcie śledztwa, bezpieka zorientowała się, że drugim członkiem grupy, tym, którego nie udało się zatrzymać, był dowódca oddziału Narodowego Zjednoczenia Wojskowego – st. sierż. Mieczysław Dziemieszkiewicz „Rój”! Elżbieta Strzeszewska: Aresztowanie Wincentego Morawskiego „Roty”
-
W kartotece zdjęć sygnalitycznych, przechowywanej w Archiwum IPN, znajdują się zdjęcia młodego mężczyzny, wykonane 24 sierpnia 1949 r. w Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w Ciechanowie. Zdjęcia te przedstawiają jednego z synów Adama i Stefanii ze Świerczewskich, żołnierza Narodowego Zjednoczenia Wojskowego. Elżbieta Strzeszewska: Jerzy Dziemieszkiewicz „Żbik”
-
23 czerwca 1950 r., w nierównej walce z żołnierzami Korpusu Bezpieczeństwa Publicznego i funkcjonariuszami bezpieki polegli członkowie patrolu Władysława Grudzińskiego ps. „Pilot”, należącego do oddziału Narodowego Zjednoczenia Wojskowego pod dowództwem st. sierż. Mieczysława Dziemieszkiewicza ps. „Rój”. Elżbieta Strzeszewska: Ostatni bój „Pilota”
-
Mieczysław Dziemieszkiewicz ps. „Rój”, żołnierz Narodowych Sił Zbrojnych i Narodowego Zjednoczenia Wojskowego poległ w walce w trakcie obławy zorganizowanej przez żołnierzy Korpusu Bezpieczeństwa Publicznego oraz funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego i Milicji Obywatelskiej. Elżbieta Strzeszewska: Ostatni bój „Roja”
-
7 lutego 2007 r. zmarł Stanisław Borodzicz ps. „Wiejski”, „War”, „Zarzyc”, podpułkownik Wojska Polskiego, żołnierz podziemia niepodległościowego i antykomunistycznego, działający na terenie północnego Mazowsza, wielki admirator ziemi ciechanowskiej. Elżbieta Strzeszewska: Podpułkownik Stanisław Borodzicz
-
Zgodnie z najbardziej znaną wersją śmierci tego żołnierza podziemia niepodległościowego i antykomunistycznego, 30 października 1945 r. został zastrzelony przez żołnierzy sowieckich na dworcu lub w okolicach dworca kolejowego w Ciechanowie, gdy stanął w obronie napastowanej przez tych żołnierzy dziewczyny bądź (według innego przekazu) po próbie uniemożliwienia grabieży przez czerwonoarmistów butów. Elżbieta Strzeszewska: Roman Dziemieszkiewicz „Adam”, „Pogoda”
-
W nocy z 2 na 3 czerwca 1945 r. żołnierze Samoobrony Społecznej (ROAK) rozbili areszt Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Mławie i uwolnili przetrzymywanych tam więźniów. Elżbieta Strzeszewska: Rozbicie więzienia w Mławie
-
8 lutego 1949 r. w wyniku obławy zorganizowanej przez żołnierzy KBW oraz funkcjonariuszy UB i MO aresztowany został sierż. Wiktor Stryjewski „Cacko”, „Zbyszko”, „Wyrwicz”, żołnierz AK, ROAK, NZW, dowódca oddziału bojowego 11. Grupy Operacyjnej NSZ (NZW). Elżbieta Strzeszewska: Sierżant Wiktor Stryjewski „Cacko”
-
Józef Maruszewski ps. „Sęp”, żołnierz podziemia niepodległościowego z oddziału NZW dowodzonego przez st. sierż. Mieczysława Dziemieszkiewicza ps. „Rój” poległ 10 listopada 1948 r., w walce z oddziałami Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Elżbieta Strzeszewska: Śmierć Józefa Maruszewskiego „Sępa”
-
12 czerwca 1949 r., w walce z żołnierzami Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, polegli członkowie zespołu sztabowego Komendy Powiatowej NZW „Noc” – „Tatry”: Zygmunt Dąbkowski ps. „Krym”, „Wstęga”, Bolesław Kulesza ps. „Pomsta” i Kazimierz Ampulski ps. „Tęcza”. Elżbieta Strzeszewska: Śmierć wśród kłosów
-
4 listopada 1953 r. we wsi Chromakowo w pow. żuromińskim aresztowany został Stanisław Żurawski „Madej” – jeden z najdłużej walczących żołnierzy podziemia niepodległościowego na północnym Mazowszu. Elżbieta Strzeszewska: Stanisław Żurawski „Madej”. Stawiał zaciekły opór…
-
Bez pomocy sprawnie działającej siatki współpracowników w terenie, przez funkcjonariuszy bezpieki nazywanych „elementami szlachecko-kułackimi” czy „meliniarzami”, oddziały podziemia nie mogłyby osiągać zamierzonych przez nie celów. Oddział „Roja” nie był tu wyjątkiem. Elżbieta Strzeszewska: Wacław Laskowski ps. „Wielki”
-
Tamtego dnia na stacji PKP w Pomiechówku, w trakcie akcji zbrojnej przeprowadzonej przez żołnierzy podziemia niepodległościowego, rozegrały się sceny niczym z amerykańskiego westernu. Elżbieta Strzeszewska: „Rój" w Pomiechówku
-
12 lipca 1948 r. walkę stoczyli żołnierze Narodowego Zjednoczenia Wojskowego z patrolu sierż. Ildefonsa Tadeusza Żbikowskiego ps. „Tygrys” z oddziałami KBW i UB w Pniewie Wielkim w powiecie ciechanowskim. Elżbieta Strzeszewska: „Tygrys” ucieka KBW. Potyczka w Pniewie Wielkim
-
5 lipca 1953 r. żołnierze oddziału Narodowego Zjednoczenia Wojskowego, działającego pod dowództwem Wacława Grabowskiego ps. „Puszczyk” w powiatach: mławskim, przasnyskim, działdowskim oraz ciechanowskim, stoczyli swoją ostatnią walkę. Elżbieta Strzeszewska: „Walczyłem 8 lat z komunistami i teraz wam się nie poddam!”. Ostatnia walka „Puszczyka”
-
Mecenas Władysław Siła-Nowicki urodził się 22 czerwca 1913 r. w Warszawie. Ewa Rzeczkowska: W lubelskim Zrzeszeniu WiN. Władysław Siła-Nowicki (1913–1994)
-
13 maja 1901 r. w Ołońcu (północno-zachodnia Rosja) urodził się Witold Pilecki, rotmistrz WP, żołnierz AK, organizator ruchu oporu w niemieckim obozie koncentracyjnym KL Auschwitz, uczestnik powstania warszawskiego. Filip Musiał: Choćby przyszło postradać życie...
-
„Jego zdaniem legenda AK istnieje, rośnie i będzie rosła. Nie potrafią temu zapobiec czynniki rządowe bez względu na stosowane środki. […] Obecnie wielką polityką dla AK-owców w kraju jest zachować swoją godność żołnierską i nie pozwalać wszelkimi sposobami na pomniejszanie dorobku AK i jej legendy. Powinna ona jak sztandar być przekazana młodzieży”. Filip Musiał: Drogą honoru Polaka prawdziwego. Pułkownik Franciszek Niepokólczycki
-
Spośród wielu powojennych podziemnych organizacji młodzieżowych znaczna część działała na Mazowszu. Jedną z największych była Obrona Konspiracyjna Polskiego Stronnictwa Ludowego, znana częściej pod nazwą Polska Szturmówka Chłopska. Grzegorz Łeszczyński: Konspiracja młodzieżowa na wsi mazowieckiej
-
21 stycznia 1956 r. żołnierze Korpusu Bezpieczeństwa Publicznego oraz funkcjonariusze Milicji i UB otoczyli Brzeziny Bełżeckie. Celem obławy było aresztowanie komendanta Samodzielnego Obwodu Zrzeszenia „WiN” Tomaszów Lubelski, Stefana Kobosa „Wrzosa”, „Michorowskiego”. Jacek Wołoszyn: Stefan Kobos „Wrzos". Jeden z ostatnich partyzantów Lubelszczyzny
-
W areszcie WUBP w Łodzi 18 stycznia 1947 r. został rozstrzelany ppor. Alfons Olejnik „Babinicz”, dowódca jednego z najlepiej zorganizowanych oddziałów partyzanckich Konspiracyjnego Wojska Polskiego. W chwili śmierci miał 26 lat. Jerzy Bednarek: „Babinicz” ze Skomlina. Alfons Olejnik (1921–1947)
-
W małej miejscowości Psary (pow. Łęczyca) 30 czerwca 1946 r. żołnierze łódzkiej Informacji Wojska Polskiego zastrzelili podczas zasadzki Józefa Kubiaka „Pawła” – dowódcę poakowskiej „Grupy Dywersyjnej AK »Błyskawica«” – jednego z najbardziej aktywnych oddziałów podziemia antykomunistycznego w Łódzkiem w latach 1945-1946. Jerzy Bednarek: „Prowadzonej przez nas walki nie można nazwać bratobójczą”. Józef Kubiak „Paweł” i Grupa Dywersyjna AK „Błyskawica”
-
Amnestia z 1947 r. zakończyła pewien etap historii polskiego powojennego podziemia niepodległościowego. Oceniano, że 90% jego członków związanych z nurtem poakowskim złożyło broń. Podziemie uległo dezintegracji, rozproszeniu, przestała istnieć hierarchiczna struktura obejmująca obszar całego kraju. Justyna Dudek: Oddział Lotnej Żandarmerii Mieczysława Wróblewskiego „Szuma” (Drugiego Inspektoratu Zamojskiego AK)
-
Emanuel Prokesch rozpoczął karierę wojskową w 1918 r. Walczył w wojnie polsko-bolszewickiej i wojnie w 1939 r. W konspiracji znalazł się w strukturze Okręgu Wileńskiego AK. Po zakończeniu wojny udzielał wsparcia majorowi „Łupaszce” na Pomorzu. Karol Polejowski: Emanuel Prokesch vel Jan Baranowski. Przyczynek do dziejów konspiracji wileńskiej w Polsce północnej w 1946 r.
-
Rozprawa w komunistycznym Wojskowym Sądzie Rejonowym w Gdańsku-Wrzeszczu przy ul. Stefana Batorego przeciwko członkom wileńskiej konspiracji i osobom wspierającym ich działania na rzecz niepodległości Polski zakończyła się 31 sierpnia 1949 r. W wydanym wyroku WSR w dwóch przypadkach orzekł karę śmierci,
a pozostałych oskarżonych skazał na więzienie. Nikogo nie uniewinniono. Karol Polejowski: Gdański proces członków wileńskiej konspiracji
-
Pod koniec marca lub na początku kwietnia 1946 r. w sopockim zakładzie fotograficznym „Foto – Sztuka” dwoje młodych ludzi zrobiło sobie wspólne zdjęcie. Widzimy na nim siedzącą młodą dziewczynę, a obok stojącego młodzieńca w mundurze oficera Wojska Polskiego. Karol Polejowski: Halinka i Zdzisiek – historia pewnego zdjęcia
-
Zgodnie z zapisem w Dzienniku 4. Szwadronu 5. Brygady Wileńskiej AK ppor. Henryka Wieliczko „Lufy” dnia 1 kwietnia 1946 r. do Borów Tucholskich wyruszył siedmioosobowy patrol Brygady. „Lufa” z grupą swoich żołnierzy, działając na rozkaz mjr. „Łupaszki”, miał rozpocząć działania partyzanckie, nawiązać pierwsze kontakty i przygotować teren na przybycie reszty oddziału. Karol Polejowski: Pierwsze dni obecności patrolu 5. Brygady Wileńskiej AK ppor. Henryka Wieliczko „Lufy” w Borach Tucholskich (8 – 15 kwietnia 1946 r.)
-
Dla historyków badających podziemie niepodległościowe na ziemiach polskich, a szczególnie dzieje konspiracji wileńskiej i 5. Brygady Wileńskiej AK mjr. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”, niepewną pozostaje tożsamość porucznika „Stefana”, adiutanta dowódcy oddziału w 1945 i 1946 r. Karol Polejowski: Porucznik „Stefan” – adiutant majora „Łupaszki” w 1945 i 1946 roku
-
Gdy mówimy o oporze stawianym przez „Żołnierzy Wyklętych” komunistycznej dyktaturze, zapominamy na ogół o tym, co działo się na terenach polskich Ziem Utraconych, oddanych przez naszych sojuszników Związkowi Sowieckiemu. Kazimierz Krajewski: Ostatni kresowy komendant. Anatol Radziwonik „Olech” (1916–1949)
-
„Polska tonie w czerwonej powodzi… Istnieje przysłowie, że »tonący brzytwy się chwyta«, jakże ono obecnie pasuje do wielu Polaków! Toniemy – a nadzieja, której się chwytamy – pozostaje niestety przysłowiową brzytwą” – tymi słowami pod datą 1 maja 1949 r. kończyły się zapiski kpt. Zdzisława Brońskiego „Uskoka”, jednego z ostatnich dowódców oddziałów partyzanckich walczących na Lubelszczyźnie. Kinga Hałacińska: Dramat trudnych wyborów „Uskoka”
-
Kobiety współtworzyły historię Polski. Włączyły o niepodległość, budowały odrodzoną po 123 latach zaborów II Rzeczpospolitą, walczyły w czasie II wojny światowej, po jej zakończeniu należały do podziemia niepodległościowego, a w czasach komunistycznych do opozycji demokratycznej. Prezentujemy publikacje Instytutu Pamięci Narodowej, materiały naukowe, popularnonaukowe, multimedialne poświęcone kobietom oraz ich świadectwa. Kobiety w historii – 8 marca
-
Ostatni dowódca Konspiracyjnego Wojska Polskiego kpt. Jan Małolepszy „Murat” został zamordowany w więzieniu 11 marca 1949 r. Bandyci z UB nie czekali nawet na wykonanie ogłoszonego wyroku śmierci. Ksawery Jasiak: Ostatni komendant Konspiracyjnego Wojska Polskiego. Jan Małolepszy „Murat” (1906–1949)
-
Dowódcą najaktywniejszej jednostki partyzanckiej działającej latem 1946 r. na terenie powiatów częstochowskiego, lublinieckiego i kłobuckiego był ppor. Stanisław Lisiecki „Jaguar” (1908–1946). Ksawery Jasiak: „Jaguar” z Konspiracyjnego Wojska Polskiego
English version