Instytut Pamięci Narodowej
-
Co łączyło partyzanta zgrupowania „Błyskawica” Ryszarda Skorupkę z ks. Ignacym Skorupką, symbolem cudu nad Wisłą, kapelanem wojskowym poległym 14 sierpnia 1920 r. pod Ossowem, podczas jednego ze starć Bitwy Warszawskiej? Warto przypomnieć historię młodego chłopaka, który – jak ks. Ignacy – stanął do walki z najeźdźcą ze wschodu. Marcin Kapusta: Czy partyzant „Ognia” był krewnym ks. Skorupki?
-
Dwukrotna kara śmierci, 15 lat więzienia, utrata praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na zawsze oraz przepadek mienia na rzecz Skarbu Państwa – taki wyrok wydał Wojskowy Sąd Rejonowy w Gdańsku wydany na niespełna osiemnastoletnią Danutę Siedzikównę „Inkę”, sanitariuszkę Armii Krajowej. Marzena Kruk: Sanitariuszka wyklęta
-
W lipcu 1945 r. komuniści zadali pierwszy cios strukturom Śląsko-Cieszyńskiego Okręgu Narodowego Zjednoczenia Wojskowego. Do ostatnich dni tzw. Polski ludowej nie potrafili jednak poprawnie rozszyfrować struktur konspiracji, której dowództwo miało siedzibę w Wadowicach. Michał Siwiec-Cielebon: Niemców zastąpili Sowieci. Pierwsze uderzenie w podziemie niepodległościowe na ziemi wadowickiej
-
„Jeden z najbezwzględniejszych wrogów władzy ludowej” – tak w wydanej w 1974 r. hagiografii tzw. utrwalania władzy ludowej napisał długoletni funkcjonariusz komunistycznej bezpieki o sierżancie Mieczysławie Spule „Felusiu”, „Felku”, „Zbyszku” (w niektórych dokumentach jego nazwisko występuje także w wersji Spóła). Michał Siwiec-Cielebon: Nowy Rok 1947 w Ochodzy
-
2 września 1945 r. powstało Zrzeszenie „Wolność i Niezawisłość”, najważniejsza organizacja powojennego podziemia niepodległościowego. Michał Wenklar: O wolność i niezawisłość
-
Miejsce kaźni polskich działaczy podziemia niepodległościowego – Strzelecka 8
-
24 października 1946 r., w lesie w pobliżu Malinówki (pow. brzozowski), agent UB Jerzy Vaulin strzałem w tył głowy podstępnie zamordował mjr. Antoniego Żubryda „Zucha”, dowódcę Samodzielnego Batalionu Operacyjnego NSZ „Zuch”, jednego z największych antykomunistycznych oddziałów partyzanckich działających na terenie ówczesnego województwa rzeszowskiego, operującego w powiatach sanockim, brzozowskim i krośnieńskim w latach 1945-1946. Wraz z Żubrydem śmierć poniosła również jego ciężarna żona Janina. mjr. Antoni Żubryd „Zuch”
-
Szczątki zamordowanego przez komunistów bosmanmata Stefana Półrula zostały odnalezione w czerwcu 2008 r. na Cmentarzu Osobowickim we Wrocławiu. 55 lat od swojej śmierci w więzieniu nr 1 we Wrocławiu został pochowany w rodzinnej ziemi. Olga Nowicka: Stefan Półrul – marynarz, który miał nigdy nie wrócić do domu
-
12 maja 1948 r. w więzieniu przy ulicy Rakowieckiej w Warszawie zostali zamordowani Stanisław Kasznica oraz Lech Neyman – żołnierze Narodowych Sił Zbrojnych. Po latach odnalezieni i zidentyfikowani przez Instytut Pamięci Narodowej. Pamiętamy o bohaterach
-
„Hipolit” to pseudonim, którym posługiwał się Zygmunt Szczepkowski, oficer kontrwywiadu brzozowskiego obwodu AK. To postać niezwykła – można powiedzieć brzozowski agent James Bond. Paweł Fornal: Zygmunt Szczepkowski (1913-2004) – James Bond z Podkarpacia
-
Wydany w 1946 r. zakaz organizacji pochodów związanych z obchodami Trzeciego Maja był przyczynkiem do ostrych starć pomiędzy społeczeństwem, a komunistycznym aparatem represji. Szczególnie traumatyczne były jednak wydarzenia w Janowie, gdzie komuniści publicznie zamordowali organizatora lokalnych uroczystości – Kazimierza Marcinkiewicza, dyrektora miejscowej szkoły i członka WiN. Paweł Niziołek: Polowanie na dyrektora
-
Największa i najbardziej spektakularna akcja zbrojna Konspiracyjnego Wojska Polskiego została przeprowadzona w nocy z 19 na 20 kwietnia 1946 r. Głównym jej celem było uwolnienie więźniów z aresztu miejskiego w Radomsku. Cena sukcesu była jednak wysoka. Wielu jej uczestników, w tym dowódca, porucznik Jan Rogulka, wpadło w ręce komunistów i straciło życie jeszcze przed upływem miesiąca. Paweł Wąs: Dowódca akcji na Radomsko. Porucznik Jan Rogulka „Grot” (1913–1946)
-
Spośród ponad trzech tysięcy osób ujawnionych w trakcie akcji amnestyjnej wiosną 1947 r. na terenie województwa łódzkiego, niemal pięćset było członkami i współpracownikami Konspiracyjnego Wojska Polskiego – największej antykomunistycznej organizacji zbrojnej działającej w pierwszych latach powojennych w centralnej Polsce. Paweł Wąs: Ujawnianie struktur Konspiracyjnego Wojska Polskiego wiosną 1947 roku
-
Po wkroczeniu Sowietów na Kielecczyznę w styczniu 1945 r. znaczna liczba żołnierzy AK i NSZ postanowiła pozostać w konspiracji. Jednym z pierwszych, który zorganizował antykomunistyczną siatkę konspiracyjną był ppor. Wacław Proszowski „Wampir”. Paweł Żołądek: Powojenne losy żołnierzy NSZ i AK z Kielecczyzny na przykładzie grupy „Wampira” – Wacława Proszowskiego
-
W lipcu 1946 r. kontakt z „Bartkiem” nawiązał ppor. Henryk Wendrowski – agent UBP podający się za łącznika komendy VII Okręgu Śląsk NSZ. Przyjmując tożsamość kpt. „Lawiny”, dostarczył sfingowany rozkaz przerzutu zgrupowania na zachód, w okolice Jeleniej Góry. W rzeczywistości operacja miała na celu wymordowanie żołnierzy podziemia. Paweł Żołądek: „O obronę wiary katolickiej, o Polskę narodową…”. Losy por. Jana Przewoźnika „Rysia”
-
Często używany argument, że 19 stycznia 1945 r. Armia Krajowa przestała istnieć, a dalej działały już tylko grupki zdeterminowanych osób, irracjonalnie myślących o zwycięstwie nad Związkiem Sowieckim, jest z samego założenia nieprawdziwy. Piotr Niwiński: Czy przestała istnieć
-
Dla współtowarzyszy broni – „Ewa”, „Lala”; dla mjr. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki” – miłość jego życia; dla nas, badaczy dziejów najnowszych Polski i szerokiego grona miłośników walk o niepodległość – kobieta symbol, i to w wielu wymiarach. Piotr Niwiński: Lidia Lwow-Eberle
-
Jedna z najbardziej charakterystycznych postaci podziemia niepodległościowego. I szczególna ofiara systemu komunistycznego. W podziemiu przybrał pseudonim „Jastrząb”. W partyzantce służył od 1943 do 1946 r. W więzieniu osadzony był do 1975 r. Piotr Niwiński: „Jastrząb”. Porucznik Józef Bandzo (1923–2016)
-
17 marca 2025 roku w Kartuskim Centrum Kultury odbył się pokaz filmu „Pomorski rajd majora »Łupaszki«”, poświęconego działalności podziemia niepodległościowego po II wojnie światowej. Wydarzenie zgromadziło liczne grono młodzieży i miłośników historii. Pokaz filmu „Pomorski rajd majora »Łupaszki«” w Kartuzach
-
25 października 2025 roku Andrzej Kołakowski – działacz opozycji antykomunistycznej w PRL, poeta, bard, pedagog i publicysta – spoczął na cmentarzu w Szymbarku (woj. pomorskie). Pożegnaliśmy Andrzeja Kołakowskiego
-
6 września 1947 roku pod Zambrowem, w walce z grupą operacyjną UB, zginął ppor. Tadeusz Narkiewicz „Ciemny” – dowódca oddziałów partyzanckich Narodowego Zjednoczenia Wojskowego. Dwukrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych. Ppor. Tadeusz Narkiewicz „Ciemny”
-
Wciąż nie udało się ustalić miejsca, w którym komuniści ukryli zwłoki Zdzisława Badochy „Żelaznego”. Wiadomo jednak, że śmierć jednego z najzdolniejszych dowódców polowych V Brygady Wileńskiej AK była wynikiem przypadkowej akcji milicji. Robert Szcześniak: Śmierć „Żelaznego”
-
Stanisław Pióro pozostaje w cieniu kapelana oddziału zbrojnego „Żandarmeria” PPAN, jezuity ks. Władysława Gurgacza. Był inicjatorem i dowódcą Polskiej Podziemnej Armii Niepodległościowców oraz jej zbrojnego oddziału. Działalność konspiracyjna Pióry rozpoczęła się w czasie okupacji niemieckiej i trwała do sierpnia 1949 r. Roksana Szczypta-Szczęch: Kapitan Stanisław Pióro. Dowódca Polskiej Podziemnej Armii Niepodległościowców
-
Józef Franczak urodził się 17 marca 1918 r. w Kozicach Górnych na Lubelszczyźnie. W 1935 r. zgłosił się ochotniczo do służby w Wojsku Polskim, ukończył szkołę żandarmerii w Grudziądzu. Walczył w wojnie obronnej, został wzięty do niewoli przez Armię Czerwoną, ale udało mu się zbiec. Sierż. Józef Franczak „Lalek”
-
19 lutego 1947 r., wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Łodzi, rozstrzelany został kpt. Stanisław Sojczyński „Warszyc”, uczestnik wojny obronnej Polski w 1939 r., zastępca komendanta Obwodu Radomsko Armii Krajowej i szef tamtejszego Kedywu, twórca niepodległościowej organizacji Konspiracyjne Wojsko Polskie. Stanisław Sojczyński „Warszyc”
-
W ciche, poniedziałkowe popołudnie 21 października 1963 roku rolnicy ze wsi Majdan Kozic Górnych jak zwykle pracowali w polu. Nad okolicą unosił się dym z palonych naci ziemniaczanych. Nagle ciszę rozdarły serie z karabinów maszynowych: rozpoczynała się ostatnia walka Józefa Franczaka „Lalusia”. Sławomir Poleszak: Ostatni. Józef Franczak „Laluś” (1918–1963)
-
Jak wielu jego rówieśników nie pogodził się z procesem implementacji ustroju komunistycznego, który postępował w Polsce od połowy 1944 r. Tomasz Gonet: Tadeusz Denkowski – harcerz, członek organizacji „Kraj”, więzień Mokotowa
-
Dla żołnierzy Armii Krajowej początek 1945 r. był czasem trudnych wyborów. Cel ich dotychczasowej walki – wyzwolenie Polski – nie został osiągnięty. Wielu zadawało sobie pytanie, czy walczyć dalej, czy może próbować się przystosować do nowej rzeczywistości, co jednak oznaczało zdanie się na łaskę komunistycznej władzy. Tomasz Toborek: Inny wróg, cel ten sam. Stanisław Sojczyński „Warszyc” (1910–1947)
-
Kapitan Józef Bandzo „Jastrząb” uczestniczył w wielu akcjach bojowych, m.in. zdobywał powiatowe miasto Nowe Troki i brał udział w ataku na Wilno w trakcie operacji „Ostra Brama”. W 1945 r. dołączył do 5. Wileńskiej Brygady AK mjr. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”, gdy walczyła na ziemi białostockiej. Tomasz Łabuszewski: Wielki szczęściarz. Józef Bandzo (1923–2016)
-
7 maja 2025 r. w Puławach pożegnaliśmy Stanisława Ochnio – żołnierza Armii Krajowej, Zrzeszenia „WiN”. W ceremonii pogrzebowej wziął udział dr hab. Krzysztof Szwagrzyk, zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. Uroczystości pogrzebowe śp. Stanisława Ochnio ps. Granat
-
6 września 2025 r. na Hali Łabowskiej w Beskidzie Sądeckim odbyły się uroczystości upamiętniające ks. Władysława Gurgacza oraz żołnierzy oddziału „Żandarmeria” Polskiej Podziemnej Armii Niepodległościowców. Wziął w nich udział dyrektor krakowskiego oddziału IPN dr hab. Filip Musiał. W hołdzie ks. Gurgaczowi i żołnierzom PPAN. Uroczystość na Hali Łabowskiej
-
W kleszczach totalitaryzmów. Łukasz Ciepliński (1913-1951). Tom I. Prawość i męstwo
-
Według oficjalnej wersji komunistów niespełna 26-letni Jan Rodowicz zabił się 7 stycznia 1949 roku, wyskakując w chwili nieuwagi śledczego z okna MBP. Czy śmierć ta była upozorowanym samobójstwem, a „Anoda” został zakatowany w pokoju przesłuchań? Co wydarzyło się wtedy w Warszawie na Koszykowej? Waldemar Kowalski: Samobójstwo czy zbrodnia UB? Zagadka śmierci Jana Rodowicza „Anody”
-
Kilka niezbyt czytelnych ulotek, zachowanych w formie mikrofilmu, stanowi jeden z nielicznych śladów działalności „Białych Banitów”, konspiracyjnej organizacji młodzieżowej. Antykomunistyczne druki pojawiły się rok po śmierci Stalina, w okresie szczególnym dla systemu komunistycznego, i stanowią rzadkie świadectwo czasów. Witold Wasilewski: „Biali Banici” z Wrześni kontra Gieorgij Malenkow
-
7 lutego 1912 r. w Urdominie urodził się Andrzej Czaykowski „Garda”, oficer WP, cichociemny, powstaniec warszawski, skazany przez komunistyczny sąd na karę śmierci. Wojciech Kujawa: Andrzej Czaykowski „Garda”
-
Wystawa IPN „Jan Rodowicz »Anoda«”
-
Pojawienie się Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej miało się stać czytelnym sygnałem, tak dla zachodniej opinii publicznej, jak i polskiego społeczeństwa, że sytuacja w Polsce zmierza w kierunku pełnej stabilizacji. Włodzimierz Suleja: „Referendum” 1946 i „wybory” 1947, czyli formalizowanie władzy sowieckiej w Polsce
-
Świtem 1 września 1939 r. wyruszył przeciwko Niemcom jako podporucznik służby stałej, dowodząc na przedpolach Bydgoszczy kompanią przeciwpancerną 62. pp, a 1 marca 1951 r. zginął w komunistycznym więzieniu na warszawskim Mokotowie jako podpułkownik Wojska Polskiego, prezes IV Zarządu Głównego Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” i jeden z depozytariuszy Testamentu Polski Podziemnej. Zbigniew K. Wójcik: Łukasz Ciepliński – między legendą a rzeczywistością
English version