Instytut Pamięci Narodowej
-
Getto w Krakowie zostało utworzone 3 marca 1941 r. na podstawie rozporządzenia gubernatora dystryktu krakowskiego Otto Wächtera o powstaniu „żydowskiej dzielnicy mieszkaniowej” w tym mieście. 13–14 marca 1943 r. – likwidacja krakowskiego getta
-
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej w 2015 roku ustanowił dzień 2 października Dniem Pamięci o Cywilnej Ludności Powstańczej Warszawy. Jak zapisano w uchwale, „Dzięki ofiarnej i pełnej determinacji postawie mieszkańców Warszawy Powstanie Warszawskie trwało aż 63 dni”. Sejm oddał hołd ofiarnym mieszkańcom stolicy Polski, którzy „wspierając walczących powstańców złożyli ofiarę życia” oraz tym, „którzy po kapitulacji Powstania Warszawskiego zostali wypędzeni z miasta i przeszli gehennę obozów koncentracyjnych, niewolniczej pracy i tułaczki”. 2 października Dniem Pamięci o Cywilnej Ludności Powstańczej Warszawy
-
W związku z Międzynarodowym Dniem Pamięci o Ofiarach Holokaustu Instytut Pamięci Narodowej zaprasza na audycję „Akcja Reinhardt” z cyklu „Kulisy historii”. 200. odcinek cyklu „Kulisy historii” z udziałem zastępcy prezesa IPN dr. Mateusza Szpytmy – 25 stycznia 2025
-
Polecamy materiały IPN 27 stycznia - Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu
-
29 kwietnia 1945 r. armia amerykańska oswobodziła niemiecki obóz koncentracyjny w Dachau. Rocznica tego wydarzenia jest obchodzona od 2002 roku, decyzją Episkopatu Polskie, jako Dzień Męczeństwa Duchowieństwa Polskiego w czasie II wojny światowej. Inicjatorem tego upamiętnienia był kardynał Ignacy Jeż, jeden z cudownie ocalałych więźniów KL Dachau. Symbolem męczeństwa polskiego duchowieństwa w latach 1939–1945 jest KL Dachau pod Monachium, do którego zesłano łącznie 2794 zakonników, diakonów, księży i biskupów katolickich. 1773 duchownych pochodziło z Polski. Niemcy zamęczyli w KL Dachau ogółem 1034 duchownych, w tym aż 868 Polaków. 29 kwietnia – Dzień Męczeństwa Duchowieństwa Polskiego – materiały IPN
-
KL Ravensbrück powstał pod koniec 1938 r. w pobliżu miasta Fürstenberg, w pobliżu Berlina. Od kwietnia 1940 r. z więzień Generalnego Gubernatorstwa do KL Ravensbrück zaczęły docierać liczne transporty Polek. Były to głównie działaczki organizacji konspiracyjnych, a po upadku powstania warszawskiego również kobiety ze zniszczonej stolicy (ok. 12 tysięcy). Szacuje się, że przez obóz przeszło ok. 40 tysięcy Polek. W FKL Ravensbrück były również osadzone Rosjanki, Francuzki, Holenderki, Żydówki. Od kwietnia 1941 r. funkcjonował tam również obóz męski, zaś od czerwca 1942 r. do stycznia 1945 r. – Jugendschutzlager Uckermark, podobóz dla młodzieży. Obozowe piekło przeszło ok. 130 tysięcy osób różnych narodowości. Kiedy 30 kwietnia 1945 r. obóz został oswobodzony, w FKL Ravensbrück znajdowało się ok. 3500 chorych więźniarek, skrajnie wykończonych głodem i pracą ponad siły. W miejscu kaźni w wyniku bestialstwa i nieludzkich warunków zostało zamordowanych lub zmarło 92 000 tysiące więźniów. We wrześniu 1959 r. powstało tam Narodowe Miejsce Pamięci Ravensbrück, obecnie Miejsce Pamięci i Przestrogi Ravensbrück. 30 kwietnia – 81. rocznica oswobodzenia więźniów KL Ravensbrück – materiały IPN
-
12 grudnia 1965 r. we Frankfurcie nad Menem zmarł prof. Jan Sehn. Ten krakowski prawnik odegrał ważną rolę w ściganiu zbrodni niemieckich z czasów II wojny światowej. 60. rocznica śmierci prof. Jana Sehna
-
81. rocznica wyzwolenia niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz. Uroczystość w dawnym podobozie Bor/Budy
-
Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN oraz Stowarzyszenie Wolnego Słowa zapraszają na konferencję dotyczącą zbrodni niemieckiej w Szwedzkich Górach, która odbędzie się 8 stycznia 2025 r. o godz. 17.00 w siedzibie Stowarzyszenia Wolnego Słowa przy ul. Marszałkowskiej 7 w Warszawie (wejście od ul. Emila Zoli). 85. rocznica zbrodni niemieckiej w Szwedzkich Górach – by nie zapomnieć i nigdy więcej
-
90 sekund, które wstrząsnęło okupowaną Warszawą. Spacer edukacyjny w 82. rocznicę akcji „Kutschera” – Warszawa, 31 stycznia 2026
-
90 sekund, które wstrząsnęło okupowaną Warszawą. Spacer edukacyjny w 82. rocznicę akcji „Kutschera” – Warszawa, 31 stycznia 2026
-
90s. historii: 23 czerwca 1944 roku likwidacja getta w Łodzi
-
Akcja wysiedleńcza ludności polskiej w Poznaniu rozpoczęła się 5 listopada 1939 r. Niemieckie służby mundurowe zjawiały się w wytypowanym mieszkaniu, dając jego mieszkańcom niejednokrotnie 15 minut na opuszczenie domu. Część osób od razu wywożono koleją do Generalnego Gubernatorstwa, pozostałych umieszczano w specjalnie tworzonych obozach przejściowych. Adam Kaczmarek: Lager Glowna (1939-1940)
-
Na Podkarpaciu, niedaleko Łańcuta, leży Markowa, gdzie w czasach II wojny światowej, tak jak w wielu innych polskich wsiach, ludzie musieli zmierzyć się z okrutną rzeczywistością okupacji niemieckiej. W 1942 r. w domu Ulmów – rodziców wówczas szóstki dzieci – ukrywało się ośmioro Żydów. Agnieszka Szajewska: Ulmowie – Błogosławieni z Markowej
-
9 października 1944 roku Reichsführer-SS Heinrich Himmler wydał rozkaz zburzenia Warszawy. W rezultacie stała się ona najbardziej zniszczonym w czasie II wojny światowej miastem. Było to również wypełnienie znanej od lat i modyfikowanej przez niemieckich architektów koncepcji wyburzenia stolicy Polski. Agnieszka Wygoda: Kamień na kamieniu. Zniszczenie Warszawy po Powstaniu Warszawskim
-
Beatyfikacja Sługi Bożego ks. Jana Franciszka Machy ma wymiar nie tylko religijny. Symbolicznie upamiętnia także tych wszystkich, którzy na Górnym Śląsku w czasie niemieckiej okupacji pozostali wierni Polsce, płacąc za swoją postawę ponoszonymi prześladowaniami, a często życiem. Andrzej Grajewski: Cel osiągnąłem. Ks. Jan Franciszek Macha (1914–1942)
-
Historia niemieckiego obozu Soldau w Działdowie na Mazurach, jego więźniów i ofiar doczekała się w ostatnich latach kilku publikacji oraz licznych artykułów naukowych i popularyzatorskich. Obóz dotychczas zapomniany odzyskuje należne mu miejsce na mapie polskiej martyrologii – szczególnie martyrologii duchowieństwa katolickiego. Andrzej Rutecki: Eksterminacja duchowieństwa katolickiego w niemieckim obozie Soldau
-
20 i 21 czerwca 1940 r., w ramach nadzwyczajnej akcji pacyfikacyjnej, Niemcy dokonali największej egzekucji ze wszystkich przeprowadzonych w Palmirach. Położona na skraju Puszczy Kampinoskiej wieś jest synonimem losu polskiej inteligencji w czasie niemieckiej okupacji. Anna Czocher: Palmiry – symbol niemieckiego okrucieństwa
-
Płk William Quinn z 7. Armii Amerykańskiej, wyzwalając w maju 1945 r. obóz koncentracyjny w Dachau, napisał w raporcie: „Oddziały nasze zastały tam widoki, jęki tak straszne, że aż nie do uwierzenia, okrucieństwa tak ogromne, że aż niepojęte dla normalnego umysłu. Dachau i śmierć są synonimami”. Anna Jagodzińska, Tomasz Ceran: Dachau i śmierć są synonimami
-
Austriacki ogrodnik Franz Kutschera pozostałby zapewne jednym z tysięcy anonimowych zbrodniarzy wojennych, gdyby Reichsführer SS Heinrich Himmler nie wysłał go w sierpniu 1943 r. do Warszawy z poleceniem sterroryzowania niepokornego miasta. Anna Zechenter: Franz Kutschera
-
Komendant Główny Związku Walki Zbrojnej i Dowódca Armii Krajowej Stefan Rowecki jak nikt inny łączył w sobie skłonność do brawury, umiejętność chłodnej analizy, poczucie odpowiedzialności za życie tysięcy żołnierzy i stanowczość. Anna Zechenter: Stefan Rowecki
-
Więzienie Policji Bezpieczeństwa i Wychowawczy Obóz Pracy w Żabikowie (niem.: Polizeigefängnis der Sicherheitspolizei und Arbeitserziehungslager in Posen-Lenzingen) rozpoczęły funkcjonowanie wiosną 1943 r. Do 27 kwietnia 1944 r. działały równoległe z niemieckim obozem w Forcie VII w Poznaniu, którego były kontynuacją. Obóz w Żabikowie stał się miejsce kaźni wielu polskich konspiratorów. Anna Ziółkowska: Niemiecki obóz w Żabikowie
-
28 marca 1940 r. aresztowany został przez Niemców Janusz Kusociński, jeden z najpopularniejszych sportowców II Rzeczypospolitej, laureat licznych zawodów biegowych, mistrz olimpijski w biegu na 10 km, żołnierz kampanii wrześniowej oraz działacz konspiracyjny. Aresztowanie mistrza olimpijskiego
-
Ravensbrück był głównym obozem koncentracyjnym dla kobiet zorganizowanym i prowadzonym przez hitlerowskie Niemcy przez cały okres II wojny światowej. Pierwszymi jego więźniarkami zostały niemieckie komunistki i działaczki niemieckiego ruchu oporu, osadzone tam jeszcze na początku 1939 r. Artur Kubaj: O Ravensbrück bardziej osobiście
-
1 grudnia 1942 roku powstał obóz na Przemysłowej, do którego trafiło ok. 3 tys. dzieci. Artur Ossowski: Niemiecki obóz pracy dla polskich dzieci przy ul. Przemysłowej w Łodzi (1942–1945)
-
Budowę obozu zagłady w Treblince (gm. Kosów, pow. Sokołów Podlaski) rozpoczęto w dniu 1 czerwca 1942 r. Pierwszym komendantem SS-Sonderkommando Treblinka został mianowany SS-Obersturmführer Irmfried Eberl (Austriak). Artur Podgórski: Obóz zagłady w Treblince
-
Jedną z nielicznych więźniarek, które w dniu 4 listopada 1943 r. przeżyły wymordowanie 14 800 osób w obozie w Poniatowej była – obok Estery Rubinsztein – Ludwika Fiszer. W 1944 roku spisała ona przeżycia, jakie przechodziła w trakcie rozstrzeliwania więźniów. Artur Podgórski: „Erntefest” („Dożynki”) 4 listopada 1943 r. – egzekucja żydowskich więźniów obywateli austriackich, słowackich i polskich w niemieckim obozie pracy w Poniatowej
-
„Historia toczy się dziś” – 21 listopada 2025 r. o godzinie 9.15 na kanale YouTube IPNtv. AUSCHWITZ 1940: pierwsza masowa egzekucja Polaków. Prok. Ewa Koj dla „Historia toczy się dziś”
-
8 maja, w kwaterze głównej gen. Dwighta Eisenhowera w Reims nastąpiła bezwarunkowa kapitulacja Niemiec i ich sił zbrojnych. Na prośbę Józefa Stalina ceremonię kapitulacji powtórzono 9 maja, krótko po północy, w głównej kwaterze marsz. Gieorgija Żukowa, która znajdowała się w Berlinie-Karlshorst. Barbara Świtalska-Starzeńska: Bezwarunkowa kapitulacja niemieckiej III Rzeszy 8 maja 1945 roku
-
Na terenie więzienia na Mokotowie przy ul. Rakowieckiej 37 w Warszawie 2 sierpnia 1944 r. rozpoczęła się akcja mordowania osadzonych przeprowadzona przez niemieckich esesmanów. Barbara Świtalska-Starzeńska: Eksterminacja osadzonych w więzieniu mokotowskim 2 sierpnia 1944 roku
-
Ponad czterdziestu polskich olimpijczyków straciło życie podczas II wojny światowej. 25 września 1944 r. ich los podzielił Eugeniusz Lokajski, powstaniec warszawski, żołnierz kompanii ochrony Sztabu Obszaru Warszawskiego AK, ps. Brok, uczestnik Igrzysk w Berlinie. Miał 35 lat. Bartłomiej Jaworski: Olimpijczyk z aparatem. Eugeniusz Lokajski „Brok”
-
W niedzielę 10 września 2023 r. w Markowej miała miejsce beatyfikacja Rodziny Ulmów. Prezentujemy aktywności Instytutu Pamięci Narodowej związane z tym wydarzeniem. Beatyfikacja Rodziny Ulmów – aktywności Instytutu Pamięci Narodowej
-
Biograficzna wystawa „Św. Maksymilian Maria Kolbe”
-
W styczniu 1944 roku alianci rozpoczęli walki o Monte Cassino – kluczowy punkt na mapie niemieckich umocnień, tzw. Linii Gustawa. Przez cztery miesiące krwawych starć nie udało się zdobyć wzgórza. Nocą z 11 na 12 maja do boju weszli żołnierze 2 Korpusu Polskiego generała Władysława Andersa. 18 maja nad gruzami klasztoru zawisła polska flaga i zabrzmiał hejnał mariacki grany przez Emila Czecha. Monte Cassino zostało zdobyte. Bitwa o Monte Cassino – materiały IPN
-
Akcja „Reinhard” (także „Reinhardt”) to kryptonim operacji, której celem była eksterminacja Żydów, początkowo tylko z obszaru Generalnego Gubernatorstwa, potem też z innych krajów okupowanych przez III Rzeszę, przeprowadzonej w latach 1942–1943 w ramach tzw. „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej” (niem. „Eindlösung der Judenfrage”). Bożena Witowicz: Początek akcji „Reinhard” (niem. „Einsatz Reinhardt”)
-
20 listopada 1945 r. rozpoczął się pierwszy i główny z procesów norymberskich, podczas którego sądzeni byli najważniejsi nazistowscy przywódcy polityczni i wojskowi. Proces ten wywołał ogromne zainteresowanie międzynarodowe. Wiele krajów postanowiło wysłać na niego swoich sprawozdawców. Bożena Witowicz: Spotkanie Byłych Korespondentów Norymberskich
-
Najwybitniejszy, obok Stanisława Marusarza, narciarz międzywojennej Polski, trzykrotny olimpijczyk, multimedalista mistrzostwa kraju. Po wybuchu II wojny światowej – kurier tatrzański, który zapłacił najwyższą cenę za odmowę służby Niemcom. Bronisław Czech urodził się 25 lipca 1908 roku w Zakopanem. Bronisław Czech (1908–1944)
-
CALL FOR PAPERS: VIII konferencja naukowa „Wieś polska podczas II wojny światowej – Sprawcy zbrodni na mieszkańcach wsi polskiej 1939–1945” - Kielce, 19 listopada 2025
-
Cykl etiud edukacyjnych „Niemcy. Twarze zbrodni 1939–1945”. Odc. 3: Johannes Thümmler
-
Do Cegłowa docierały echa likwidacji przez okupanta niemieckiego w drugiej połowie 1942 r. gett w Kałuszynie i Mińsku Mazowieckim. Działania te Niemcy prowadzili w ramach akcji „Reinhardt”, której celem była zagłada Żydów na terenie Generalnego Gubernatorstwa. Część ludności żydowskiej mordowano na miejscu, zdecydowaną większość jednak unicestwiono w obozie zagłady w Treblince. Damian Sitkiewicz: Rodzina Wąsowskich. Zamordowani za pomoc Żydom w Cegłowie w 1943 roku
-
Dekret sierpniowy jako narzędzie rozliczeń z kolaboracją i zbrodniami niemieckimi okresu II wojny światowej
-
Był najmłodszym biskupem II RP. Kiedy wybuchła wojna, walczył o prawa Kościoła. To dzięki niemu katedra we Włocławku nie została zamieniona na salę koncertową dla Niemców. Spadły na niego represje. Trafił ostatecznie do KL Dachau, gdzie podzielił tragiczny los innego męczennika, Maksymiliana Kolbego (zamordowanego w KL Auschwitz). 25 września 1893 roku urodził się bp Michał Kozal. Do końca pomagał współwięźniom. Zginął za wiarę i ojczyznę.
-
Po upadku powstania Niemcy zmusili mieszkańców Warszawy do opuszczenia miasta. Do dystryktu krakowskiego (Distrikt Krakau) przesiedlonych zostało ponad 100 tys. osób. Wiele z nich zmarło w Krakowie na skutek ran, wycieńczenia i traumatycznych przeżyć. Informacje o ich dramatycznych losach odnaleźć można w Archiwum Zakładu Medycyny Sądowej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Dominika Pasich, Rafał Dyrcz: Wypędzeni z Warszawy do Krakowa
-
22 lutego 1945 r. zmarł w KL Dachau bł. ksiądz Stefan Wincenty Frelichowski, w 2003 r. ogłoszony patronem harcerzy polskich. 22 lutego na całym świecie obchodzony jest również Dzień Myśli Braterskiej – święto harcerzy i skautów. Choć zbieżność tych dat jest przypadkowa, to wybór ks. Frelichowskiego na patrona harcerzy przypadkowy z pewnością nie był. Dorota Grzechocińska: Miłosierny z Dachau. Ks. Stefan Wincenty Frelichowski
-
Gdy po kilkuminutowych procesach Trybunał Ludowy Rzeszy skazał Helenę Maćkowiak i Stefanię Przybył na gilotynę, przychylił się jedynie do prośby o zezwolenie obu siostrom na spędzenie nocy w jednej celi. Nikt z niemieckich oprawców nie mógł się jednak spodziewać, że będzie to wstęp do brawurowej ucieczki rodem z kadrów kina przygodowego. Dorota Grzechocińska: Ucieczka z Moabitu
-
W niedzielę 30 lipca 1944 r., na 2 dni przed rozpoczęciem Powstania Warszawskiego, Niemcy zamordowali w Forcie III Pomiechówek około 280 Polaków. Byli to głównie żołnierze Armii Krajowej oraz osoby podejrzane o działalność w ruchu oporu. Dorota Grzechocińska: „Tu była Zosia Krauzów…”. Kobiece ofiary zbrodni w Pomiechówku
-
W poniedziałek 23 czerwca br. nad Jeziorem Borówno pod Bydgoszczą, przy Cmentarzu ofiar terroru hitlerowskiego z okresu wojny 1939–1945 (53°13'50.6"N 18°07'06.1"E) w czasie konferencji prasowej dr. hab. Karola Polejowskiego, zastępcy prezesa IPN, dr. Marka Szymaniaka, dyrektora Oddziału IPN w Gdańsku, prok. Tomasza Jankowskiego, naczelnika OKŚZpNP w Gdańsku oraz dr. Dawida Kobiałki z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego, w związku z prowadzonym śledztwem Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Gdańsku, przedstawiono nowe fakty w sprawie Zbrodni Pomorskiej. Dowody niemieckich zbrodni w Borównie pod Bydgoszczą, 23 czerwca 2025
-
23 lutego 2026 r. w Centralnym Przystanku Historia IPN im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Warszawie odbyło się spotkanie ze świadkami niemieckiego terroru – Dziećmi Zamojszczyzny. Dzieci Zamojszczyzny. Historia i pamięć – spotkanie i rozmowa ze świadkami historii
-
Dziennik 1941–1943
-
Niemiecki sąd wojenny skazał na śmierć obrońców Poczty Polskiej w Gdańsku za „działalność partyzancką”, co nastąpiło wbrew międzynarodowym konwencjom oraz lokalnemu prawu. 5 października 1939 r. zostali rozstrzelani przez Niemców. Egzekucja obrońców Poczty Polskiej w Gdańsku
English version