Instytut Pamięci Narodowej
-
Bitwa Warszawska roku 1920 to największe militarne zwycięstwo Polski od czasów wiktorii wiedeńskiej 1683 r. Sierpniowe zwycięstwo sprzed 100 laty ocaliło niepodległą Polskę i cywilizację łacińską przed komunizmem. Na pamiątkę zwycięskiej Bitwy Warszawskiej, stoczonej 15 sierpnia 1920 r., obchodzimy w Polsce Święto Wojska Polskiego (na mocy ustawy Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 30 lipca 1992 r.). 105. rocznica Bitwy Warszawskiej 1920 oraz Święto Wojska Polskiego
-
Materiały IPN: 13 grudnia – rocznica wprowadzenia w Polsce stanu wojennego. 13 grudnia – Dzień Pamięci Ofiar Stanu Wojennego
-
2 maja 2002 roku po raz pierwszy obchodzony był Dzień Polonii i Polaków za Granicą. Święto ma podkreślać „wielowiekowy dorobek i wkład Polonii i Polaków za granicą w odzyskanie przez Polskę niepodległości, wierność i przywiązanie do polskości oraz pomoc Krajowi w najtrudniejszych momentach, w celu potwierdzenia więzi z Macierzą i jedności wszystkich Polaków, tak mieszkających w Kraju, jak i żyjących poza nim”.
2 maja to także Dzień Flagi Rzeczypospolitej Polskiej, który został ustanowiony na mocy ustawy z 20 lutego 2004 r. To święto polskiej państwowości i polskiej historii, które wyraża się w szacunku do polskiej flagi. 2 maja – Dzień Polonii i Polaków za Granicą oraz Dzień Flagi Rzeczypospolitej Polskiej
-
20 marca 1988 r. zmarł Antoni Pajdak – działacz niepodległościowy, żołnierz Legionów Piłsudskiego
-
Materiały IPN 27 grudnia - Narodowy Dzień Zwycięskiego Powstania Wielkopolskiego
-
80 lat temu, 31 października 1945 r. zmarł Wincenty Witos. 80. rocznica śmierci Wincentego Witosa
-
80. rocznica śmierci Wincentego Witosa
-
Pułkownik Walery Sławek zapisał się złotymi zgłoskami w dziejach Rzeczypospolitej. Służbę Ojczyźnie zaczynał z myślą o odbudowie państwa polskiego w granicach przedrozbiorowych. Drogę do celu rozpoczął w Polskiej Partii Socjalistycznej, później współtworzył Związek Strzelecki, I Brygadę Legionów Polskich i Polską Organizację Wojskową. Podczas wojny z bolszewikami w 1920 r. jako najważniejszy emisariusz Naczelnika Państwa utrzymywał kontakty z Ukraińską Republiką Ludową. Od 1921 r. był oficerem zawodowym. Stworzył Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem (BBWR), by uzdrowić polską scenę parlamentarną. Był trzykrotnie premierem II RP. Zwieńczeniem jego pracy na rzecz wzmocnienia państwa była zmiana konstytucji w 1935 r. Pułkownik Walery Sławek zmarł 3 kwietnia 1939 roku. Adam Stefan Lewandowski: Epigon niepodległościowego romantyzmu. Walery Sławek (1883–1939)
-
Akt 5 listopada – przełom w czasie wielkiej wojny
-
Polski Biały Krzyż jest stowarzyszeniem zapomnianym. Większość osób zapytanych o organizację społeczną, która w II RP zajmowała się udzielaniem pomocy humanitarnej w czasie klęsk i wojen, wskazuje na Polski Czerwony Krzyż… Aleksandra Rybińska-Bielecka: Polski Biały Krzyż
-
Maurycy Ignacy Teodor Klemens Zamoyski, XV ordynat ordynacji Zamoyskich, członek Narodowej Demokracji i Ligi Narodowej, poseł I Dumy Rosyjskiej, współtwórca Macierzy Polskiej miał jedno marzenie – aby Polska stała się krajem niepodległym. Aneta Mintzberg: Zapomniany mecenas odrodzonej Rzeczypospolitej Maurycy Zamoyski (1871–1939)
-
Sojusz wojskowy z Paryżem odgrywał strategiczną rolę w polityce zagranicznej II RP. Po I wojnie światowej zwycięska Francja, pogromca dwóch zaborców Polski, znalazła się w gronie najważniejszych architektów Europy. W zarysowującym się nowym układzie politycznym Warszawa liczyła na wspólne interesy z zachodnim sojusznikiem, głównie w kontekście sprawy Niemiec i ich rozbrojenia. Aneta Nisiobęcka: Polsko-francuski sojusz wojskowy w latach 1919–1939
-
„Ani za cały świat” – takimi słowami odpowiedziała w trakcie sporu o przynależność terytorialną Orawy po I wojnie światowej czechosłowackiemu żołnierzowi, który żądał, by zdjęła orzełka z czapki. Podobną postawę zachowała w katowniach gestapo, gdy żądano od niej zeznań na temat działalności w TOW i ZWZ. Józefa Machay-Mikowa urodziła się 13 listopada 1897 r. w Jabłonce. Ani za cały świat... Józefa Machay-Mikowa (1897–1942)
-
„Ilekroć odwiedzałem graniczne szlaki Rzeczypospolitej Polskiej od granicy litewskiej, łotewskiej i rosyjskiej, ilekroć poświęcałem wielkie koszary dowództw lub małe strażnice na najbardziej wysuniętych placówkach wschodnich i północnych, tyle razy zdawało mi się, że słyszę głos starego Mohorta, wielkiego strażnika Hetmańskiego Szlaku z czasów dawnej Rzeczypospolitej Polskiej”. Anna Kołakowska: Na straży granic i honoru
-
W szczerym polu, na niezagospodarowanym wybrzeżu w ciągu zaledwie kilkunastu lat powstał największy, najnowocześniejszy port przeładunkowy na Bałtyku. Anna Zechenter: Gdynia: złapać morski oddech
-
„Jest to chłop mocny i silny, do dwóch metrów wzrostu, dłoń ma jak lew, plecy jak niedźwiedź, a głos piorunujący, zaś tabakierka jego jest tak wielka, że tabak z niej starczyłoby dla nas na cały rok”. („Gazeta Gdańska” z 1913 r.) Antoni Abraham zmarł 23 czerwca 1923 roku. Antoni Abraham (1869–1923)
-
Konflikt polsko-ukraiński o Galicję Wschodnią rozpoczął się w mglisty poranek 1 listopada 1918 r., gdy polskich mieszkańców Lwowa zaskoczył widok błękitno-żółtej flagi zatkniętej na wieży ratusza oraz ukraińskich patroli wojskowych przemierzających ulice miasta. Artur Ochał: Walki o Lwów i w Galicji Wschodniej
-
W toczonej od listopada 1918 r. do lipca 1919 r. wojnie polsko-ukraińskiej wzięło udział kilkadziesiąt tysięcy polskich żołnierzy. Ich dążeniem była nie tylko niepodległość Polski, ale również włączenie w granice nowo powstałego państwa Galicji Wschodniej ze Lwowem. Bartosz Janczak: Plutonowy Roman Feldstein – jeden z obrońców Lwowa
-
Bohaterowie spod Zadwórza – 17 sierpnia 1920
-
Był jedną z ważniejszych postaci w historii polskiej wojskowości i w życiu politycznym II Rzeczypospolitej. Pułkownik piechoty w Armii Imperium Rosyjskiego, generał broni Wojska Polskiego, minister spraw wojskowych, poseł na Sejm RP, a po 1939 r., przewodniczący Komisji Wojskowej Rady Narodowej RP – zmarł 9 lipca 1947 r. na emigracji w Wielkiej Brytanii. Bożena Witowicz: Żeligowski – nie tylko „bunt”
-
„Równość ludzi i poczucie sprawiedliwości wymagają równouprawnienia kobiet. Ci, co tego nie rozumieją, potrzebują wychowania, nie dowodów” – mówił polski prawnik Leon Petrażycki w Dumie Rosyjskiej w 1906 r. Trzeba było jeszcze 12 lat, by kobiety polskie, już w Niepodległej, uzyskały prawa wyborcze. Cezary Brożek: Niepodległość i prawa wyborcze dla Polek
-
Józef Rymer należy do osób szczególnie zasłużonych dla Śląska. Po przyłączeniu części regionu do Polski stanął na czele nowo utworzonego województwa śląskiego. Wybór tego działacza związkowego i znanego mówcy nie był przypadkiem, Rymer cieszył się ogromnym autorytetem. Daniel Szlachta: Górnik, związkowiec, wojewoda. Józef Rymer (1882–1922)
-
Chociaż 11 listopada 1918 r. Polska odzyskała niepodległość, to na dołączenie do Rzeczypospolitej Sokółka musiała poczekać jeszcze kilka miesięcy. Nastąpiło to dopiero w kwietniu 1919 r. Podobnie jak w Białymstoku, który znalazł się ostatecznie w granicach państwa polskiego w lutym 1919 r., i tu trzeba było poczekać na ostateczne wycofanie się wojsk niemieckich. Diana Maksimiuk: Niepodległa Sokółka – 28 kwietnia 1919 r.
-
Nazwisko Kossak kojarzy się z wybitnym rodem malarzy i należącą do niego słynną powieściopisarką Zofią Kossak-Szatkowską (primo voto Szczucką). Dobrze stałoby się, gdyby wiązane było też z inną postacią z tego rodu – a mianowicie z majorem Tadeuszem Kossakiem. Ten brat bliźniak wybitnego artysty Wojciecha odegrał bowiem istotną rolę w odzyskaniu wyzwoleniu Białegostoku w lutym 1919 roku. Diana Maksymiuk: Niepodległy Białystok Tadeusza Kossaka
-
„Powstanie Warszawskie nie było polityczną awanturą, jak to określa prokurator. Nie wybuchło na rozkaz Londynu, lecz dlatego, że Polacy w kraju zdecydowali, że jest konieczne. Była to walka bohaterska” – mówił gen. Leopold Okulicki w czasie procesu Szesnastu w Moskwie. Filip Musiał: Leopold Okulicki
-
11 listopada jest datą symboliczną, to tego dnia w 1918 roku Józef Piłsudski objął naczelne dowództwo nad wojskami polskimi. Rocznicę tego wydarzenia obchodzimy jako narodowe święto, przywołując odzyskanie niepodległości po 123 latach zaborów. Filip Musiał: Polacy a Święto Niepodległości
-
9 grudnia 1922 roku Zgromadzenie Narodowe wybrało pierwszego prezydenta Polski. Został nim bezpartyjny Gabriel Narutowicz. Gabriel Narutowicz – pierwszy prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
-
Generał brygady; pełnił liczne funkcje sztabowe i dowódcze w Wojsku Polskim i Korpusie Ochrony Pogranicza; propagator automobilizmu; odznaczony wieloma polskimi i zagranicznymi odznaczeniami; w 1939 r. dowódca Grupy Operacyjnej „Wschód” wchodzącej w skład Armii „Pomorze”. Gen. bryg. Mikołaj Bołtuć (1893-1939)
-
Był jedną z najważniejszych postaci opozycji niepodległościowej w PRL. Przez całe dorosłe życie prowadził działalność na rzecz wolnej i niepodległej ojczyzny. Był człowiekiem bezkompromisowym i prostolinijnym. Ideą przewodnią w jego myśleniu był zawsze naród, postrzegany przez pryzmat historii oraz tradycji i wartości. Niezłomny w krzewieniu polskiej tradycji niepodległościowej, zwłaszcza tej związanej z Legionami i Marszałkiem Józefem Piłsudskim. Grzegorz Waligóra: Wojciech Ziembiński (1925–2001)
-
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, w uznaniu wybitnych zasług Ignacego Daszyńskiego i w związku ze 160. rocznicą jego urodzin oraz 90. rocznicą jego śmierci, ustanawia rok 2026 Rokiem Ignacego Daszyńskiego (Uchwała Sejmu RP z 26 września 2025; M.P. 2025 poz.1073). Ignacy Daszyński – premier, marszałek Sejmu, jeden z Ojców Niepodległości
-
Wygłoszone przed amerykańskim Kongresem orędzie prezydenta Woodrowa Wilsona, zawierające program pokojowy w związku z trwającą od ponad trzech lat wojną światową, było propozycją pod wieloma względami przełomową. Jarosław Tęsiorowski: Orędzie Wilsona. Plan dla świata, nadzieja dla Polski
-
O Witoldzie Pileckim napisano wiele książek w Polsce i za granicą. Był znany ze swojego niespotykanego bohaterstwa – głównie jako ochotnik do niemieckiego obozu zagłady KL Auschwitz. Dotknęło go też wiele innych życiowych doświadczeń. Pochylmy się nad kilkoma mniej znanymi fragmentami jego biografii, które ukazują bogatą osobowość i twardy charakter jednego z najdzielniejszych Polaków. Jarosław Wróblewski: Witold Pilecki mniej znany
-
Zawieszenie broni 11 listopada 1918 r. zastało Romana Dmowskiego w Waszyngtonie. W Paryżu zaś, dzięki staraniom Erazma Piltza, który skutecznie podtrzymywał zainteresowanie sprawą polską nad Sekwaną, 13 grudnia 1918 r. Francja de facto uznała KNP za rząd. Jolanta Mysiakowska-Muszyńska, Wojciech Jerzy Muszyński: Konferencja pokojowa w Paryżu
-
Sokolstwo Polskie w Ameryce (Polish Falcons of America) jest jedną z najważniejszych organizacji polonijnych w Stanach Zjednoczonych. W latach 1894–1926 towarzystwo działało pod nazwą „Związek Sokołów Polskich w Ameryce”. Jego członkowie mieli wielkie zasługi w propagowaniu polskiej kultury, nie tylko wśród emigrantów, ale także w całym społeczeństwie amerykańskim. Justyna Staroń: Historia polskiego sokolstwa w Stanach Zjednoczonych
-
„Historia toczy się dziś” – 7 listopada 2025 r. o godzinie 9.15 na kanale YouTube IPNtv. Kim był Piłsudski przed 1918 rokiem? Dr Grzegorz Kuba dla „Historia toczy się dziś”
-
Jego ojciec Wiktor Grosstern był powstańcem styczniowym i uznanym lekarzem, ordynatorem Szpitala Starozakonnych w Warszawie. Starszy o dwa lata brat Stefan Grostern (już przez jedno „s”) został ważnym warszawskim dziennikarzem. Obaj wciąż czekają na swoje miejsce w historiografii. Kinga Czechowska: Tadeusz Gwiazdoski – dyplomata pozostający w cieniu
-
W 1918 r. cała Polska jak długa i szeroka rozbrzmiewała melodią, która wówczas zyskała nazwę „My, Pierwsza Brygada”. Usłyszał ją nawet wracający z Magdeburga Józef Piłsudski, gdy wychylił się z okna wagonu kolejowego. Kilka lat później anonimowy charakter utworu stał się zarzewiem sporu między dwoma domniemanymi autorami i dawnymi oficerami Legionów – Andrzejem Hałacińskim i Tadeuszem Biernackim. Kinga Hałacińska: Teczka „Przechowywać trwale” z Wojskowego Biura Historycznego, czyli spór o „Pierwszą Brygadę”
-
11 listopada 2025 r. o godz. 16.30 w kościele Matki Bożej Królowej Różańca Świętego w Przywidzu (ul. Gdańska 20) odbędzie się koncert patriotyczny w 107. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości. Organizatorem jest Biuro Wydarzeń Kulturalnych Instytutu Pamięci Narodowej. Koncert pieśni patriotycznych „Orlątka” w Przywidzu
-
Biuro Przystanków Historia IPN ma ogromną przyjemność zaprosić dzieci i młodzież w wieku 11–14 lat, zamieszkujące tereny Rzeczpospolitej Polskiej, objęte stanem klęski żywiołowej z września 2024 roku (popowodziowe), do udziału w konkursie literackim „Bohater z mojej okolicy”. Konkurs literacki „Bohater z mojej okolicy” – zgłoszenia do 23 stycznia 2025
-
Limanowski konsekwentnie łączył w swojej działalności publicznej, naukowej i popularyzatorskiej idee niepodległości, demokracji i socjalizmu. Wynikająca z demokratycznych i niepodległościowych przekonań krytyka bolszewizmu stanowiła barierę w badaniach nad myślą Limanowskiego w PRL, a jego poglądy gospodarcze utrudniały jego ideom znalezienie szerszego oddźwięku po 1989 r. Krzysztof Brzechczyn: Niepodległość – Demokracja – Socjalizm. O myśli politycznej Bolesława Limanowskiego słów kilka
-
To jedna z barwniejszych postaci polskiej emigracji w Stanach Zjednoczonych w XX w. Dobrze znana za oceanem, w Polsce dopiero powoli odkrywana, swoje życie związała z trzema organizacjami: Sokolstwem Polskim w Ameryce, Polskim Białym Krzyżem oraz Stowarzyszeniem Weteranów Armii Polskiej w Ameryce. Krzysztof Pawluczuk: Agnieszka Wisła
-
Za udział w walkach I wojny światowej i wojny polsko-bolszewickiej Mieczysław Smorawiński otrzymał m.in. Virtuti Militari, czterokrotnie Krzyż Walecznych, francuską Legią Honorową i odznaczenia austro-węgierskie. W ostatniej bitwie z Konarmią Budionnego w sierpniu 1920 r. niemal stracił życie. Śmierć z rąk sowieckich pisana mu była jednak nie na polu walki, lecz w katyńskim lesie. Krzysztof Pięciak: Generał Mieczysław Smorawiński (1893-1940)
-
Książę Zdzisław Lubomirski urodził się 4 kwietnia 1865 roku w Niżnym Nowogrodzie, gdzie jego rodzice zostali zesłani za działalność patriotyczną. Książę Zdzisław Lubomirski – jeden z ojców polskiej niepodległości
-
25 kwietnia 1937 roku zmarł Michał Drzymała, chłop z Wielkopolski, którego spór z pruską administracją o pozwolenie na budowę domu, stał się symbolem walki z germanizacją. Legendarny wóz Drzymały stał się relikwią
-
Pod koniec 1918 roku major Leopold Lis-Kula, doświadczony już mimo młodego wieku żołnierz Legionów i Wojska Polskiego, otrzymał nowe zadanie – stłumienie rewolty bolszewickiej w Zamościu. Leopold Lis-Kula urodził się 11 listopada 1896 r. Leopold Lis-Kula – bohater Niepodległej
-
2 listopada 2025 r. przypadała 100. rocznica powstania Grobu Nieznanego Żołnierza w Warszawie, symbolu wdzięczności dla żołnierzy, którzy stracili życie w walce o odzyskanie niepodległości Polski. Warto przypomnieć, że pierwsze w kraju uroczyste odsłonięcie Pomnika Nieznanego Żołnierza nastąpiło kilka miesięcy wcześniej w Łodzi. Leszek Próchniak: Grób Nieznanego Żołnierza w Łodzi
-
Mariusz Zaruski, jedna z najbarwniejszych postaci pierwszych dekad XX w. i II Rzeczpospolitej. Jego zasługi dla Polski trudno przecenić. Zmarł 8 kwietnia 1941 w sowieckim więzieniu. IPN wydał o nim książeczkę w serii Bohaterowie Niepodległej. Maciej Kwaśniewski: Mariusz Zaruski, człowiek, który prowadził „pierwszą wojnę” niepodległej Polski
-
Kiedy zmarł w nocy z 30 na 31 października 1936 r., konserwatywny „Czas”, daleki od linii politycznej Daszyńskiego, napisał, że pozostanie po nim pamięć niestrudzonego bojownika idei, o które walczył z dobrą wiarą, – i szczerego patrioty. Maciej Zakrzewski: Ignacy Daszyński – polityk niezależny
-
6 sierpnia 1914 r. Pierwsza Kompania Kadrowa wyruszyła z krakowskich Oleandrów do zaboru rosyjskiego. O godz. 9.45 strzelcy obalili słupy graniczne pod Michałowicami. Maciej Zakrzewski: Kadrówka rusza w bój
-
25 lutego 1942 r. Dowódca Armii Krajowej gen. Stefan Rowecki powołał Wojskową Służbę Kobiet. Na czele tej organizacji stanęła Maria Stanisława Wittek ps. „Mira” – kobieta niezwykła, dla której służba ojczyźnie była nie tylko obowiązkiem, ale prawdziwym powołaniem. Magdalena Mołczanowska: Generał Maria Stanisława Wittek – dwukrotna dama Virtuti Militari
English version