Instytut Pamięci Narodowej
-
Powtarzające się w latach 70. i 80. XX wieku katastrofalne klęski głodu w Etiopii spowodowały reakcję społeczności całego świata. Zorganizowano międzynarodową pomoc humanitarną, w której udział wzięły nie tylko państwa z regionu, ale także kraje europejskie, w tym Polska, wówczas rządzona przez władze komunistyczne. W lutym 1985 roku rozpoczęła się operacja pomocy humanitarnej Polskiej Lotniczej Eskadry Pomocy Etiopii. Trwała do czerwca 1987 roku. 10 lutego 1985 rozpoczęła się misja Polskiej Lotniczej Eskadry Pomocy Etiopii
-
Materiały IPN: 13 grudnia – rocznica wprowadzenia w Polsce stanu wojennego. 13 grudnia – Dzień Pamięci Ofiar Stanu Wojennego
-
Materiały IPN 19 października - Narodowy Dzień Pamięci Duchownych Niezłomnych
-
W latach 60. XX wieku, w ludowej Polsce, wybuchła tzw. afera mięsna związana z nieprawidłowościami w handlu mięsem. W jej następstwie aresztowano ok. 440 osób. Głównym oskarżonym był dyrektor Miejskiego Handlu Mięsem Warszawa Praga Stanisław Wawrzecki, którego Polska Kronika Filmowa okrzyknęła „dyktatorem mięsnym Śródmieścia”. Proces toczył się w warunkach propagandowej psychozy i nacisków politycznych. W rezultacie 2 lutego 1965 r. sąd orzekł najwyższy wymiar kary dla Wawrzeckiego – śmierć przez powieszenie. Była to jedyna kara śmierci w procesie gospodarczym w całej historii PRL. 2 lutego 1965 r. Sąd Wojewódzki dla m.st. Warszawy pod przewodnictwem sędziego Romana Kryże skazał na karę śmierci Stanisława Wawrzeckiego
-
W rocznicę wprowadzenia stanu wojennego zapraszamy do udziału w wydarzeniach upamiętniających ofiary komunistycznych represji. 44. rocznica wprowadzenia stanu wojennego – działania IPN
-
8 lipca 1980 r. rozpoczął się strajk w świdnickich zakładach WSK PZL. Protesty w tym i kolejnych zakładach Lubelszczyzny okazały się ważnym krokiem na drodze do przemian politycznych w Polsce. 45. rocznica Lubelskiego Lipca
-
Materiały IPN do pobrania. 45. rocznica powstania „NSZZ »Solidarność«. 45. rocznica podpisania Porozumień Sierpniowych” – Dzień Solidarności i Wolności
-
Dzień śmierci Józefa Stalina, 5 marca 1953 r. był początkiem politycznej „odwilży” w Związku Sowieckim. Dotarła ona – choć z opóźnieniem – także do krajów satelickich, jednak w tym czasie w Polsce na żadne zmiany się nie zanosiło. Przeciwnie, totalitarny reżim osiągnął szczyt swej potęgi, co uwidaczniało się zwłaszcza w poziomie jego represyjności. Adam Dziuba: Młodzież nie chce Stalinogrodu
-
Pytanie postawione w tytule dotyczy okresu przed wkroczeniem i zajęciem przez Sowietów ziem wschodnich II Rzeczypospolitej, a potem działań wojennych na terenach, które po Jałcie znalazły się w nowych granicach Polski. Adam Hlebowicz: Kto nie chciał iść z Armią Czerwoną w 1944 roku?
-
W PRL-u brakowało wszystkiego: sznurka do snopowiązałek, papieru toaletowego, encyklopedii w księgarniach oraz mięsa. W tych warunkach znakomicie rozwijały się różnego rodzaju urzędnicze sitwy i mafie. Oczywiście wszyscy wiedzieli, że jeśli brakuje jakiegoś towaru, dajmy na to masła, i przy każdym pojemniku z masłem postawimy dwóch milicjantów, to oni pierwsi je ukradną i sprzedadzą... Afera mięsna: 20 listopada 1964 r. rozpoczął się proces oskarżonych
-
Mięso praktycznie przez cały okres PRL było czułym barometrem tak sytuacji gospodarczej, jak i nastrojów społecznych – deficytowym produktem strategicznym, o który potykała się praktycznie każda rządząca ekipa. Wysokiemu popytowi i niewydolnemu ustrojowi gospodarczemu towarzyszyły liczne nadużycia. W takich okolicznościach na światło dzienne wyszła „ Afera mięsna”. Agata Grzywacz: Afera mięsna. Przebieg procesu, prasa, akta
-
Zburzona przez okupanta niemieckiego Warszawa, po wojnie powstawała z ruin dzięki wysiłkowi mieszkańców. Aneta Nisiobęcka: Biuro Odbudowy Stolicy
-
Szacowny profesor petersburskiej Akademii Duchownej ks. Jan Cieplak lubił gonitwy i skoki przez ognisko z młodzieżą, którą katechizował. Swoje heroiczne oblicze ukazał po przewrocie bolszewickim, gdy jako najwyższy hierarcha katolicki w Rosji sowieckiej przez sześć lat bronił Kościoła, ryzykując każdego dnia życie. Anna Zechenter: Biskup, który nie znał dnia ani godziny. Jan Cieplak (1857–1926)
-
Antykomunizm narodowców. Organizacje polityczne ruchu narodowego wobec komunistów i komunizmu w II Rzeczypospolitej (1918–1939). Wypisy źródłowe
-
Beato padre Jerzy Popiełuszko (1947–1984)
-
Wobec odkrycia masowych grobów w Katyniu, Sowieci przyjęli strategię przerzucania odpowiedzialności za zbrodnię na Niemców. W odpowiedzi na „niemieckie insynuacje” powołali 13 stycznia 1944 r. – dokładnie 8 miesięcy po odkryciu grobów – własną komisję śledczą pod przewodnictwem Nikołaja Burdenki. Jej raport stał się fundamentem kłamstwa katyńskiego. Bożena Witowicz: Komisja Burdenki. Budowa kłamstwa katyńskiego
-
W procesie norymberskim skazana została jedynie niewielka liczba nazistowskich zbrodniarzy wojennych. Ostatecznie poszkodowane kraje postanowiły osądzić odpowiedzialnych za działania niemieckiego systemu we własnym zakresie. Ze strony podporządkowanego komunistom państwa polskiego zająć się tym miał Najwyższy Trybunał Narodowy. Bożena Witowicz: Rozliczenia w rękach komunistów
-
Oddział IPN w Krakowie zaprasza do udziału w konferencji naukowej „Poza regulaminem, poza służbą, poza prawem. Codzienność, praktyki nieformalne i życie pozazawodowe funkcjonariuszy SB w latach 1956-1990”. Konferencja odbędzie się w Krakowie, 21-22 maja 2026 r. Zgłoszenia do 20 marca 2026 r. CALL FOR PAPERS. Konferencja naukowa „Poza regulaminem, poza służbą, poza prawem. Codzienność, praktyki nieformalne i życie pozazawodowe funkcjonariuszy SB w latach 1956-1990”
-
CALL FOR PAPERS: Ogólnopolska konferencja naukowa Polska i Polacy „za drugiego sowieta” 1944–1945 – Białystok, 15–16 maja 2025
-
Oddziałowe Biuro Badań Historycznych Instytutu Pamięci Narodowej w Łodzi zaprasza do udziału w ogólnopolskiej konferencji naukowej „Przeciwko komunistycznej władzy. Polskie doświadczenia lat 1944–1989”, która odbędzie się w dniach 11–12 czerwca 2026 r. w Łodzi. CALL FOR PAPERS: Ogólnopolska konferencja naukowa „Przeciwko komunistycznej władzy. Polskie doświadczenia lat 1944–1989” – Łódź, 11–12 czerwca 2026 r.
-
Oddział IPN w Białymstoku – Delegatura IPN w Olsztynie zaprasza do udziału w ogólnopolskiej konferencji naukowej „Rok pierwszy na Warmii i Mazurach (1945-1946). Aspekty społeczne, polityczne i gospodarcze”., która odbędzie się w 10 czerwca 2026 r. (środa) w Olsztynie. CALL FOR PAPERS: Ogólnopolska konferencja naukowa „Rok pierwszy na Warmii i Mazurach (1945-1946). Aspekty społeczne, polityczne i gospodarcze” – Olsztyn, 10 czerwca 2026 r. (zgłoszenia do 30 kwietnia 2026 r.)
-
Dąbrowszczacy i wojna domowa w Hiszpanii. Kontekst międzynarodowy – późniejsze losy – spory o pamięć
-
W nocy z 25 na 26 kwietnia 1986 r. w elektrowni jądrowej w Czarnobylu doszło do największej katastrofy w historii energetyki jądrowej. Była to tragedia o skutkach znacznie wykraczających poza miejsce zdarzenia. Dariusz Zalewski: Katastrofa w elektrowni jądrowej w Czarnobylu
-
– Jest nie do zaakceptowania, by w wolnej Polsce, 36 lat po upadku komunizmu, wciąż straszyły relikty sowieckiego panowania. Ten obiekt to nie żaden pomnik, to symbol sowieckiego panowania nad tym terenem – podkreślił podczas briefingu prasowego zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr hab. Karol Polejowski. Demontaż sowieckiego obiektu propagandowego w Płotach
-
Komuniści budujący po II wojnie światowej Polskę Ludową zamierzali w niej stworzyć wymiar sprawiedliwości na wzór sowiecki. Dokonywane – krok po kroku – zmiany w prawie miały służyć realizacji tej koncepcji. Prawem posłużyli się też, by walczyć z wszystkimi, którzy byli im nieprzychylni. Diana Maksimiuk: Dekrety do walki z przeciwnikami politycznymi
-
Los setek aresztowanych w lipcu 1945 r. w ramach Obławy Augustowskiej do dnia dzisiejszego pozostaje zagadką nie do końca rozwikłaną. Do grupy niewyjaśnionych spraw należy też dopisać zagadnienie nieznanej liczby osób, które, także w tajemniczych okolicznościach, po zakończeniu wojny wywiezione zostały w Sowiety i nierzadko przepadły jak kamień w wodę. Diana Maksimiuk: Powojenne wywózki żołnierzy AK – studia przypadków
-
Spotkanie odbyło się 17 grudnia 2024 r. w Centralnym Przystanku Historia IPN im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Warszawie (ul. Marszałkowska 107). Dyskusja „»Nie rzucim Chryste Twego krzyża«. Protesty w obronie symboli religijnych w szkołach w ostatniej dekadzie PRL”
-
Bolszewicy, rozpoczynając wojnę z II RP, oczekiwali realnego wsparcia od polskich komunistów. Wierzyli, że wraz z wejściem w granice państwa polskiego „Rabocze-kriestjanskoj Krasnoj armii” polscy robotnicy powstaną przeciwko staremu porządkowi i staną ramię w ramię z bolszewikami. Elżbieta Kowalczyk: Komuniści warszawscy wobec wojny polsko-bolszewickiej
-
U zarania nowego systemu władzy w Polsce po II wojnie światowej, powołanie Krajowej Rady Narodowej stało się jednym z kluczowych momentów, który wyznaczył przyszły kierunek polityczny kraju. Elżbieta Kowalczyk: Noc sylwestrowa przy ul. Twardej 22
-
Ok. godz. 18.00, w kancelarii Posterunku MO w Gąsocinie pojawiło się trzech umundurowanych i uzbrojonych mężczyzn. Obezwładnili niestawiających oporu milicjantów oraz żołnierza KBW, a następnie zarekwirowali znajdujące się na posterunku broń, amunicję, raportówki i umundurowanie. Tak rozpoczęła się kolejna udana akcja oddziału „Roja”. Elżbieta Strzeszewska: Akcja w Gąsocinie
-
2 grudnia 1950 r. podczas zebrania Związku Literatów Polskich (ZLP) omawiano sprawę mieszkania Wojciecha Bąka – „podkreślano jego aspołeczną postawę, która wyrażała się zajmowaniem dwu pokojów z kuchnią przez osobę samotną”. Elżbieta Wojcieszyk: Związek Literatów Polskich a Wojciech Bąk
-
Wielu członków podziemia antykomunistycznego trafiło do jego struktur w ramach bezpośredniej kontynuacji swoich działań przeciwko niemieckim okupantom. Należała do nich również Halina Zwinogrodzka-Junak, uczestniczka Powstania Warszawskiego, której w latach 1945-1946 udało się zinfiltrować Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego. Ewa Wójcicka: Halina Zwinogrodzka-Junak. Niezłomna, niezwyciężona
-
Siostra Izabela, jak brzmiało jej imię zakonne, niemal całe swoje dorosłe życie poświęciła służbie Bogu. Okazała również swój głęboki patriotyzm, angażując się w walkę z niemieckim okupantem w okresie II wojny światowej, a po jej zakończeniu w działalność niepodległościową. Ewa Wójcicka: Zofia Łuszczkiewicz. W służbie Bogu, ludziom i Polsce
-
Druga pielgrzymka Ojca Świętego Jana Pawła II do Ojczyzny odbyła się w realiach stanu wojennego, pod hasłem „Pokój Tobie, Polsko! Ojczyzno moja!”. Przybycie papieża poprzedziły wielomiesięczne negocjacje dotyczące terminu przyjazdu. Ewelina Ślązak: Operacja „Zorza”. Aparat bezpieczeństwa wobec drugiej pielgrzymki Jana Pawła II do Polski
-
W 1945 r. 78,3 proc. funkcjonariuszy aparatu represji miało zaledwie wykształcenie podstawowe lub nawet niepełne podstawowe. Ci, którzy ukończyli albo chociaż rozpoczęli studia, należeli do rzadkości – w resorcie to raptem 2,2 proc. Większość funkcjonariuszy mających stać się mieczem i tarczą komunistycznej partii najzwyczajniej w świecie nie posiadała kompetencji do wykonywania swych zadań. Filip Musiał: Kuźnia kadr w Legionowie
-
Film „Nić nadziei”, wyprodukowany przez Biuro Edukacji Narodowej IPN, w reżyserii Macieja Fijałkowskiego, to oparta na faktach opowieść z czasów stanu wojennego, kiedy zainspirowana wsparciem ówczesnego prezydenta USA Ronalda Reagana dla Polaków Kazimiera Kwiek stworzyła gobelin, który stał się jej osobistym gestem solidarności. Premiera na kanale IPNtv 12 grudnia o godz. 18.00. Film IPN „Nić nadziei”
-
Był najmłodszą ofiarą represji, które dotknęły uczestników rewolucji 1956 r. Gdy go stracono, miał osiemnaście lat i jedenaście dni. W momencie popełnienia „przestępstw”, za które został skazany na karę śmierci, nie ukończył nawet siedemnastego roku życia. Gergely Czókos: Tragedia Pétera Mansfelda
-
Gdy dla milionów Polaków Jan Paweł II był najbardziej oczekiwanym gościem, dla władz PRL był nie lada kłopotem. Mamy do czynienia z najsławniejszym Polakiem na świecie i na nieszczęście mamy z nim do czynienia tu w Polsce – mówił w 1983 r. minister spraw wewnętrznych Czesław Kiszczak. Grzegorz Majchrzak: (Nie)chciany Pielgrzym
-
12 lipca 1946 r. wszedł w życie tzw. mały kodeks karny, czyli Dekret z 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa. Był to kluczowy dokument stanowiący podstawę prawną walki z przeciwnikami ustroju komunistycznego instalowanego w powojennej Polsce. Irena Siwińska: Mały kodeks karny
-
8 lipca 1947 r. Stalin odmówił udziału ZSRS w tzw. planie Marshalla – programie amerykańskiej pomocy dla państw Europy po II wojnie światowej. Rezygnację z tej pomocy wymusił także na pozostałych państwach bloku sowieckiego. Irena Siwińska: Odrzucona pomoc. Rezygnacja państw bloku wschodniego z udziału w planie Marshalla
-
23 kwietnia 1979 r. po południu do Wydziału Organizacyjnego Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Katowicach nadeszła z Tychów niepokojąca informacja o demonstracji ulicznej na terenie miasta, na jednym z placów „na miejscu rozbiórki kaplicy (…) przy nowo budowanym domu towarowym”. Jarosław Neja: W obronie Krzyża – Tychy, rok 1979
-
Poznań 28 i 29 czerwca 1956 r. był świadkiem robotniczych protestów, które przerodziły się w walki uliczne. Do ich stłumienia władze komunistyczne użyły wojska. Było wiele ofiar śmiertelnych, kilkaset osób zostało rannych. Jarosław Wąsowicz: Kościół wobec Poznańskiego Czerwca
-
Opublikowany na ramach tygodnika „Po Prostu” artykuł „Na spotkanie ludziom z AK” był niewątpliwie jednym z najważniejszych tekstów w krajowej prasie w roku 1956 r. Choć autorów ograniczały cenzura i konieczność poruszania się w ramach dyskursu narzucanego przez komunistyczne władze, to rozpoczęli długą walkę o przywrócenie dobrego imienia polskiemu podziemiu. Justyna Błażejowska: O elementarną godność i prawdę. „Na spotkanie ludziom z AK”
-
Pobyt Fidela Castro w PRL stanowił prawdopodobnie najbarwniejszy epizod tego typu w historii lokalnej, komunistycznej dyplomacji. Chwilami wydawać się mogło, że przywódca wyspiarskiego kraju przybył nie z oficjalną wizytą, a turystyczną wycieczką. Nie wydano wspólnych komunikatów, nie podpisano umów. Rozegrano za to… mecz koszykówki z udziałem głowy kubańskiego państwa. Katarzyna Adamów: Koszykówka z Fidelem
-
Hrabia Adam Potocki zapakował i ukrył w klasztorze Kamedułów na Bielanach najcenniejsze rodzinne dobra. Po wojnie pozostał poza granicami kraju. Wkrótce syn Adama, Andrzej, i jego żona Maria postanowili uciec wraz z majątkiem z komunistycznej Polski. Plan ten zakończył się klęską i został wykorzystany przez komunistyczne władze do przejęcia kolekcji dzieł sztuki. Katarzyna Adamów: „Afera hrabiego Potockiego”. Przejęcie Kolekcji Krzeszowickiej
-
Kobiety współtworzyły historię Polski. Włączyły o niepodległość, budowały odrodzoną po 123 latach zaborów II Rzeczpospolitą, walczyły w czasie II wojny światowej, po jej zakończeniu należały do podziemia niepodległościowego, a w czasach komunistycznych do opozycji demokratycznej. Prezentujemy publikacje Instytutu Pamięci Narodowej, materiały naukowe, popularnonaukowe, multimedialne poświęcone kobietom oraz ich świadectwa. Kobiety w historii – 8 marca
-
Kolaboracja z Sowietami na terenie województwa lubelskiego we wrześniu i w październiku 1939 r., wyd. 3 (uzupełnione)
-
Komunizm: System - Ludzie - Dokumentacja, nr 13 (2024)
-
Konferencja naukowa „Metody »utrwalania władzy ludowej« w Wielkopolsce w latach 1945–1956” – Poznań.
-
Masakra z grudnia 1970 r. stanowiła jeden z punktów zwrotnych w historii PRL, nie zakończyła jednak bieżącego sporu. W styczniu 1971 r. SB odnotowała, że w kilkudziesięciu zakładach doszło do tzw. przerw w pracy, podczas których domagano się sprawiedliwości oraz cofnięcia wprowadzonych wcześniej podwyżek. Magdalena Dźwigał: „Jak, pomożecie?”. Edward Gierek wobec szczecińskiego strajku z 1971 r.
English version