Instytut Pamięci Narodowej
-
Polecamy materiały Instytutu Pamięci Narodowej poświęcone Żołnierzom Niezłomnym 1 marca - Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych"
-
W Narodowym Dniu Pamięci Żołnierzy Wyklętych Instytut Pamięci Narodowej oddaje cześć żołnierzom powojennej konspiracji. W Warszawie bohaterów walki o niepodległość Polski upamiętniliśmy w dawnym Areszcie Śledczym przy ul. Rakowieckiej oraz na powązkowskiej „Łączce”. 1 marca upamiętniliśmy Żołnierzy Niezłomnych
-
W lipcu 1945 r. oddziały Armii Czerwonej i NKWD, przy wsparciu Ludowego Wojska Polskiego oraz funkcjonariuszy i współpracowników Urzędu Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej, przeprowadziły szeroko zakrojoną akcję pacyfikacyjną na terenie Puszczy Augustowskiej i jej okolic. Obława Augustowska była wymierzona w podziemie niepodległościowe, które nie uznawało narzuconej przez ZSRS komunistycznej władzy. Z aresztowanych wówczas ponad 7 tys. osób, co najmniej 600 Polaków zostało wywiezionych w nieznane do dziś miejsce i zamordowanych.
To największa niewyjaśniona zbrodnia sowiecka na Polakach po zakończeniu II wojny światowej, zwana „małym Katyniem”. 12 lipca – Dzień Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej: 80. rocznica komunistycznej zbrodni - materiały IPN do pobrania
-
Harcerz, legionista Józefa Piłsudskiego, oficer Wojska Polskiego. Wybitny historyk. Podczas walki o Warszawę w 1939 r. szef propagandy przy dowództwie obrony stolicy. Walki o niepodległość Polski nie zaprzestał do chwili aresztowania przez komunistów w 1947 r. Dwa lata później został zamordowany... Adam Stefan Lewandowski: Wyklęty piłsudczyk. Historia ppłk. Wacława Lipińskiego
-
18 lipca 1947 r. zapadł wyrok w głośnym procesie pokazowym Warszawy w sprawie osób z siatki wywiadowczej o kryptonimie „Liceum”. Pokazowy proces członków wywiadu AK był pokłosiem aresztowania jego dowódców – Henryka Żuka i Barbary Sadowskiej. Agnieszka Chrzanowska: „Liceum” przed sądem. Proces polskiej siatki wywiadowczej
-
1 marca 1951 roku Łukasz Ciepliński został zamordowany metodą katyńską (strzał w tył głowy) w więzieniu mokotowskim wraz z sześcioma towarzyszami z IV Zarządu Głównego Zrzeszenia WiN: Józefem Batorym, Franciszkiem Błażejem, Karolem Chmielem, Adamem Lazarowiczem, Józefem Rzepką i Mieczysławem Kawalcem. Agnieszka Wygoda: Krwią na bibułce testament pisany i medalik w ustach
-
8 lutego 1951 r. miała miejsce egzekucja legendarnego dowódcy 5. Brygady Wileńskiej AK, mjr. Zygmunta Szendzielarza ps. „Łupaszka”. Wyrok wykonano w więzieniu mokotowskim, a miejsce pochówku przez wiele lat pozostawało nieznane. Anna Płońska: Egzekucja majora. Śmierć Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”
-
Po agresji Związku Sowieckiego na Polskę, 17 września 1939 r., Leon Smoleński zasilił szeregi Korpusu Ochrony Pogranicza. W trakcie wycofywania się oddziału KOP nie przeszedł granicy litewskiej, ale wrócił do Wilna. W sierpniu 1942 r. rozpoczął działalność konspiracyjną, którą zakończył dopiero w marcu 1947 r. Anna Płońska: Leon Smoleński „Zeus”
-
23 marca 1925 r. w Dąbrowie Górniczej urodził się ppor. Zdzisław Badocha ps. „Żelazny”. Anna Płońska: Ni śladu, ni znaku – życie i śmierć „Żelaznego”
-
W ciągu jednego dnia przez oddział podporucznika Zdzisława Badochy „Żelaznego” rozbrojonych zostało siedem posterunków MO (w Kaliskach, Osiecznej, Osieku, Skórczu, Lubichowie, Zblewie, Starej Kiszewie) i dwie placówki Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego (w Skórczu i Starej Kiszewie). Anna Płońska: Przebojem iść. Rajd „Żelaznego” przeciwko aparatowi represji
-
Patriotyzm Augusta Emila Fieldorfa, wyrosły z dziewiętnastowiecznej legendy powstańczej i snów romantyków o Wielkiej Niepodległej, zaprowadził go w szeregi Legionów Polskich. A kiedy jesienią 1939 r. odrodzoną Rzeczpospolitą zmiażdżyły od zachodu i wschodu dwa totalitarne państwa, ten przywykły bić się z otwartą przyłbicą oficer musiał się przemienić w człowieka podziemia. Anna Zechenter: Generał „Nil”
-
W konspiracji działał od początku 1941 r. Wiosną 1944 r. zorganizował na terenie Obwodu AK Lubartów oddział partyzancki, podejmując działania przeciwko niemieckim siłom okupacyjnym. Po wkroczeniu Sowietów na Lubelszczyznę rozformował grupę, ale już pod koniec lata 1944 r., zagrożony aresztowaniem, podjął ograniczone działania z zakresu samoobrony. Artur Piekarz: Bunkier „Uskoka”
-
Drugi dzień Kongresu Pamięci Żołnierzy Wyklętych skupił się na dyskusji o poszukiwaniu i upamiętnianiu bohaterów podziemia niepodległościowego oraz roli, jaką ich historia odgrywa wśród młodego pokolenia. Obrady ekspertów i regionalne panele tematyczne uzupełnił spektakl „Przez ścianę”, opowiadający o losach więźniów politycznych mokotowskiego więzienia. Drugi dzień Kongresu Pamięci Żołnierzy Wyklętych – Podsumowanie – 8 marca 2025
-
17 marca 2025 roku w Kartuzach odbyły się wydarzenia upamiętniające Zdzisława Badochę „Żelaznego”, jednego z najodważniejszych żołnierzy 5. Wileńskiej Brygady Armii Krajowej, który walczył u boku mjr. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”. Uroczystości te były częścią obchodów 100. rocznicy urodzin bohatera, przypadającej 23 marca. W wydarzeniu wziął udział zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr hab. Karol Polejowski. Dyskusja o Zdzisławie Badosze „Żelaznym” w Kartuzach
-
Ok. godz. 18.00, w kancelarii Posterunku MO w Gąsocinie pojawiło się trzech umundurowanych i uzbrojonych mężczyzn. Obezwładnili niestawiających oporu milicjantów oraz żołnierza KBW, a następnie zarekwirowali znajdujące się na posterunku broń, amunicję, raportówki i umundurowanie. Tak rozpoczęła się kolejna udana akcja oddziału „Roja”. Elżbieta Strzeszewska: Akcja w Gąsocinie
-
23 czerwca 1950 r., w nierównej walce z żołnierzami Korpusu Bezpieczeństwa Publicznego i funkcjonariuszami bezpieki polegli członkowie patrolu Władysława Grudzińskiego ps. „Pilot”, należącego do oddziału Narodowego Zjednoczenia Wojskowego pod dowództwem st. sierż. Mieczysława Dziemieszkiewicza ps. „Rój”. Elżbieta Strzeszewska: Ostatni bój „Pilota”
-
Mieczysław Dziemieszkiewicz ps. „Rój”, żołnierz Narodowych Sił Zbrojnych i Narodowego Zjednoczenia Wojskowego poległ w walce w trakcie obławy zorganizowanej przez żołnierzy Korpusu Bezpieczeństwa Publicznego oraz funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego i Milicji Obywatelskiej. Elżbieta Strzeszewska: Ostatni bój „Roja”
-
7 lutego 2007 r. zmarł Stanisław Borodzicz ps. „Wiejski”, „War”, „Zarzyc”, podpułkownik Wojska Polskiego, żołnierz podziemia niepodległościowego i antykomunistycznego, działający na terenie północnego Mazowsza, wielki admirator ziemi ciechanowskiej. Elżbieta Strzeszewska: Podpułkownik Stanisław Borodzicz
-
16 września 1951 r. w walce z wojskiem KBW oraz funkcjonariuszami UB polegli żołnierze oddziału partyzanckiego NZW – Franciszek Kmiołek ps. „Bogdan”, Franciszek Ampulski ps. „Tęcza” oraz Julian Nasiadko ps. „Ostry”. Elżbieta Strzeszewska: Radiostacja z wyrokiem śmierci. Zasadzka na członków oddziału Narodowego Zrzeszenia Wojskowego
-
W nocy z 2 na 3 czerwca 1945 r. żołnierze Samoobrony Społecznej (ROAK) rozbili areszt Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Mławie i uwolnili przetrzymywanych tam więźniów. Elżbieta Strzeszewska: Rozbicie więzienia w Mławie
-
8 lutego 1949 r. w wyniku obławy zorganizowanej przez żołnierzy KBW oraz funkcjonariuszy UB i MO aresztowany został sierż. Wiktor Stryjewski „Cacko”, „Zbyszko”, „Wyrwicz”, żołnierz AK, ROAK, NZW, dowódca oddziału bojowego 11. Grupy Operacyjnej NSZ (NZW). Elżbieta Strzeszewska: Sierżant Wiktor Stryjewski „Cacko”
-
12 czerwca 1949 r., w walce z żołnierzami Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, polegli członkowie zespołu sztabowego Komendy Powiatowej NZW „Noc” – „Tatry”: Zygmunt Dąbkowski ps. „Krym”, „Wstęga”, Bolesław Kulesza ps. „Pomsta” i Kazimierz Ampulski ps. „Tęcza”. Elżbieta Strzeszewska: Śmierć wśród kłosów
-
Bez pomocy sprawnie działającej siatki współpracowników w terenie, przez funkcjonariuszy bezpieki nazywanych „elementami szlachecko-kułackimi” czy „meliniarzami”, oddziały podziemia nie mogłyby osiągać zamierzonych przez nie celów. Oddział „Roja” nie był tu wyjątkiem. Elżbieta Strzeszewska: Wacław Laskowski ps. „Wielki”
-
3 listopada 1947 r. żołnierze z oddziału NZW dowodzonego przez sierż. Mieczysława Dziemieszkiewicza ps. „Rój” przeprowadzili akcję zbrojną na terenie gm. Bartołdy w pow. ciechanowskim. W trakcie akcji zaatakowano i rozbrojono posterunek Milicji Obywatelskiej w Barańcach oraz dokonano rekwizycji środków z kasy gminnej Urzędu Gminy Bartołdy. Elżbieta Strzeszewska: Zniszczone portrety. Akcja oddziału „Roja” z 3 listopada 1947 r.
-
5 lipca 1953 r. żołnierze oddziału Narodowego Zjednoczenia Wojskowego, działającego pod dowództwem Wacława Grabowskiego ps. „Puszczyk” w powiatach: mławskim, przasnyskim, działdowskim oraz ciechanowskim, stoczyli swoją ostatnią walkę. Elżbieta Strzeszewska: „Walczyłem 8 lat z komunistami i teraz wam się nie poddam!”. Ostatnia walka „Puszczyka”
-
28 sierpnia 1946 r. w więzieniu przy ul. Kurkowej w Gdańsku ks. Marian Prusak opatrzył idących na śmierć Danutę Siedzikównę „Inkę” oraz Feliksa Selmanowicza „Zagończyka” – żołnierzy mjr. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”. „Inka” to niespełna osiemnastoletnia sanitariuszka ze szwadronu „Żelaznego” i „Leszka”, operującego od wiosny do jesieni 1946 r. na Pomorzu. „Zagończyk” był u „Łupaszki” oficerem odpowiedzialnym za sprawy aprowizacyjne i organizacyjne. Rozstrzelano ich rankiem 28 sierpnia 1946 r., w asyście lżących ich młodych oficerów lub podoficerów UB. Feliks Selmanowicz „Zagończyk”
-
13 maja 1901 r. w Ołońcu (północno-zachodnia Rosja) urodził się Witold Pilecki, rotmistrz WP, żołnierz AK, organizator ruchu oporu w niemieckim obozie koncentracyjnym KL Auschwitz, uczestnik powstania warszawskiego. Filip Musiał: Choćby przyszło postradać życie...
-
Dzieło ludzi wybitnych trwa dłużej niż ich życie. Janusz Kurtyka był człowiekiem wybitnym. Rozumiał ducha Instytutu Pamięci Narodowej i wiedział, jak wykorzystać jego potencjał. Przede wszystkim jednak miał precyzyjną wizję tego, jak po półwieczu totalitaryzmów odbudować polską tożsamość. Filip Musiał: Od „buntu niewolników” po „przystanek Niepodległość”. Janusz Kurtyka (1960–2010)
-
7 marca 1949 r. w więzieniu MBP na warszawskim Mokotowie władze komunistyczne wykonały karę śmierci na mjr. Hieronimie Dekutowskim „Zaporze”. Polecamy film dokumentalny i materiały Instytutu Pamięci Narodowej poświęcone jednemu z najbardziej niezłomnych dowódców polskiego podziemia niepodległościowego. Hieronim Dekutowski „Zapora”
-
Historia w pikselach to miejsce, gdzie można pobrać cyfrową wersję książki wydanej przez Instytut Pamięci Narodowej. Dziś proponujemy publikację opracowaną przez Tomasza Łabuszewskiego, Piotra Niwińskiego i Piotra Szubarczyka, „Wyklęci Niezłomni 1944–1963” Historia w pikselach: Wyklęci Niezłomni 1944–1963
-
W dniach 7 i 8 marca 2026 roku w Warszawie odbył się II Kongres Pamięci Żołnierzy Wyklętych. Wydarzenie było elementem obchodów Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”. Zgromadziło około 300 działaczy społecznych oraz przedstawicieli instytucji kultury, placówek edukacyjnych i samorządów z całej Polski. Stało się okazją do wymiany doświadczeń z zakresu popularyzacji i upamiętniania historii Żołnierzy Wyklętych. Panelom dyskusyjnym towarzyszyły wydarzenia kulturalne i wystawy. II Kongres Pamięci Żołnierzy Wyklętych – Warszawa, 7-8 marca 2026
-
Zygmunt Szendzielarz urodził się 12 marca 1910 r. w Stryju (w latach międzywojennych miasto powiatowe wchodzące w skład woj. stanisławowskiego), w wielodzietnej rodzinie urzędnika kolejowego. Po ukończeniu w 1929 r. gimnazjum matematyczno-przyrodniczego jako ochotnik wstąpił do wojska. W 1934 r., w stopniu podporucznika, otrzymał przydział do stacjonującego w Wilnie 4 Pułku Ułanów Zaniemeńskich. Jakub Ryba: „Łupaszka” – partyzancka legenda
-
30 czerwca 1948 r. w Osielcu koło Jordanowa funkcjonariusze MBP aresztowali ukrywającego się mjr. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszkę”, jednego z najbardziej zasłużonych dowódców polowych pierwszej i drugiej konspiracji, dowódcę 5. Wileńskiej Brygady AK. Jakub Ryba: „Łupaszka” – partyzancka legenda
-
O Witoldzie Pileckim napisano wiele książek w Polsce i za granicą. Był znany ze swojego niespotykanego bohaterstwa – głównie jako ochotnik do niemieckiego obozu zagłady KL Auschwitz. Dotknęło go też wiele innych życiowych doświadczeń. Pochylmy się nad kilkoma mniej znanymi fragmentami jego biografii, które ukazują bogatą osobowość i twardy charakter jednego z najdzielniejszych Polaków. Jarosław Wróblewski: Witold Pilecki mniej znany
-
Feliks Selmanowicz urodził się 6 czerwca 1904 r. w Wilnie w rodzinie Franciszka i Anny z domu Zacharewicz. Jeden z „wyklętych”. Feliks Selmanowicz „Zagończyk” 1904–1946
-
W areszcie WUBP w Łodzi 18 stycznia 1947 r. został rozstrzelany ppor. Alfons Olejnik „Babinicz”, dowódca jednego z najlepiej zorganizowanych oddziałów partyzanckich Konspiracyjnego Wojska Polskiego. W chwili śmierci miał 26 lat. Jerzy Bednarek: „Babinicz” ze Skomlina. Alfons Olejnik (1921–1947)
-
W małej miejscowości Psary (pow. Łęczyca) 30 czerwca 1946 r. żołnierze łódzkiej Informacji Wojska Polskiego zastrzelili podczas zasadzki Józefa Kubiaka „Pawła” – dowódcę poakowskiej „Grupy Dywersyjnej AK »Błyskawica«” – jednego z najbardziej aktywnych oddziałów podziemia antykomunistycznego w Łódzkiem w latach 1945-1946. Jerzy Bednarek: „Prowadzonej przez nas walki nie można nazwać bratobójczą”. Józef Kubiak „Paweł” i Grupa Dywersyjna AK „Błyskawica”
-
Amnestia z 1947 r. zakończyła pewien etap historii polskiego powojennego podziemia niepodległościowego. Oceniano, że 90% jego członków związanych z nurtem poakowskim złożyło broń. Podziemie uległo dezintegracji, rozproszeniu, przestała istnieć hierarchiczna struktura obejmująca obszar całego kraju. Justyna Dudek: Oddział Lotnej Żandarmerii Mieczysława Wróblewskiego „Szuma” (Drugiego Inspektoratu Zamojskiego AK)
-
Dla historyków badających podziemie niepodległościowe na ziemiach polskich, a szczególnie dzieje konspiracji wileńskiej i 5. Brygady Wileńskiej AK mjr. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”, niepewną pozostaje tożsamość porucznika „Stefana”, adiutanta dowódcy oddziału w 1945 i 1946 r. Karol Polejowski: Porucznik „Stefan” – adiutant majora „Łupaszki” w 1945 i 1946 roku
-
Gdy mówimy o oporze stawianym przez „Żołnierzy Wyklętych” komunistycznej dyktaturze, zapominamy na ogół o tym, co działo się na terenach polskich Ziem Utraconych, oddanych przez naszych sojuszników Związkowi Sowieckiemu. Kazimierz Krajewski: Ostatni kresowy komendant. Anatol Radziwonik „Olech” (1916–1949)
-
Kobiety współtworzyły historię Polski. Włączyły o niepodległość, budowały odrodzoną po 123 latach zaborów II Rzeczpospolitą, walczyły w czasie II wojny światowej, po jej zakończeniu należały do podziemia niepodległościowego, a w czasach komunistycznych do opozycji demokratycznej. Prezentujemy publikacje Instytutu Pamięci Narodowej, materiały naukowe, popularnonaukowe, multimedialne poświęcone kobietom oraz ich świadectwa. Kobiety w historii – 8 marca
-
Kongres Pamięci Żołnierzy Wyklętych - panel dyskusyjny
-
Znamy go dzisiaj przede wszystkim jako kapelana Żołnierzy Wyklętych, przedstawianego często na zdjęciach w wojskowym mundurze, wśród członków Polskiej Podziemnej Armii Niepodległościowców, na tle pięknej Hali Łabowskiej i Beskidu Sądeckiego. Mało jednak wiemy o jego duchowej drodze, która doprowadziła go do brzemiennej w skutki decyzji przystąpienia wiosną 1948 r. do oddziału konspiracyjnego. Krzysztof Dorosz: Ksiądz Władysław Gurgacz SJ (1914-1949). Duchowa droga Kapelana Niezłomnych
-
Dowódcą najaktywniejszej jednostki partyzanckiej działającej latem 1946 r. na terenie powiatów częstochowskiego, lublinieckiego i kłobuckiego był ppor. Stanisław Lisiecki „Jaguar” (1908–1946). Ksawery Jasiak: „Jaguar” z Konspiracyjnego Wojska Polskiego
-
Historia Franciszki Ramotowskiej „Iskry” to gotowy scenariusz na film. Od 1941 r. działała w ZWZ – AK, gdzie pełniła funkcje łączniczki i sanitariuszki. Los, który dzieliła z towarzyszami broni, obfitował w nieoczekiwane zmiany i brawurowe akcje. Na szczególną uwagę zasługuje odbicie jej z rąk UB. Magdalena Mołczanowska: Odbicie łączniczki
-
Co łączyło partyzanta zgrupowania „Błyskawica” Ryszarda Skorupkę z ks. Ignacym Skorupką, symbolem cudu nad Wisłą, kapelanem wojskowym poległym 14 sierpnia 1920 r. pod Ossowem, podczas jednego ze starć Bitwy Warszawskiej? Warto przypomnieć historię młodego chłopaka, który – jak ks. Ignacy – stanął do walki z najeźdźcą ze wschodu. Marcin Kapusta: Czy partyzant „Ognia” był krewnym ks. Skorupki?
-
Dwukrotna kara śmierci, 15 lat więzienia, utrata praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na zawsze oraz przepadek mienia na rzecz Skarbu Państwa – taki wyrok wydał Wojskowy Sąd Rejonowy w Gdańsku wydany na niespełna osiemnastoletnią Danutę Siedzikównę „Inkę”, sanitariuszkę Armii Krajowej. Marzena Kruk: Sanitariuszka wyklęta
-
Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych – 1 marca 2021 – dodatki historyczne do prasy
-
Dodatek historyczny, przygotowany przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Rzeszowie, ukazał się 28 lutego 2025 roku. Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych – dodatek historyczny do Gazety Codziennej „Nowiny”
-
7 marca 1949 r. w więzieniu MBP na warszawskim Mokotowie władze komunistyczne wykonały karę śmierci na mjr. Hieronimie Dekutowskim „Zaporze”. Oddaliśmy hołd mjr. Hieronimowi Dekutowskiemu podczas Kongresu Pamięci Żołnierzy Wyklętych
English version