Audio

12 lipca – Dzień Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej: 80. rocznica komunistycznej zbrodni - materiały IPN do pobrania

W lipcu 1945 r. oddziały Armii Czerwonej i NKWD, przy wsparciu Ludowego Wojska Polskiego oraz funkcjonariuszy i współpracowników Urzędu Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej, przeprowadziły szeroko zakrojoną akcję pacyfikacyjną na terenie Puszczy Augustowskiej i jej okolic. Obława Augustowska była wymierzona w podziemie niepodległościowe, które nie uznawało narzuconej przez ZSRS komunistycznej władzy. Z aresztowanych wówczas ponad 7 tys. osób, co najmniej 600 Polaków zostało wywiezionych w nieznane do dziś miejsce i zamordowanych. To największa niewyjaśniona zbrodnia sowiecka na Polakach po zakończeniu II wojny światowej, zwana „małym Katyniem”.

Mały Katyń Obława Augustowska Podziemie antykomunistyczne Podziemie niepodległościowe Podziemie niepodległościowe (Żołnierze Wyklęci) Zbrodnie komunistyczne Zbrodnie sowieckie
12.07
Następny
Powrót
pauza
► 80. rocznica Obławy Augustowskiej

Obława Augustowska była największą zbrodnią dokonaną na Polakach po II wojnie światowej. Wiele osób zatrzymanych przez NKWD nigdy nie wróciło do swoich domów – zostały zamordowane i pochowane w nieznanym miejscu. Celem obchodów jest przypomnienie o tych tragicznych wydarzeniach, pielęgnowanie pamięci o ofiarach oraz okazanie szacunku ich rodzinom.

W ramach obchodów zaprezentowana zostanie przygotowana przez Instytut Pamięci Narodowej wystawa pt. „...I nigdy nie wrócili do domu. Alfabet Obławy Augustowskiej”. Ekspozycja będzie dostępna w wielu miastach, m.in. w Augustowie, Suwałkach, Wiżajnach, Gibach, Warszawie, Lipsku, Białymstoku i Sokółce.

Obchody 80. rocznicy Obławy Augustowskiej zostały objęte patronatem honorowym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

► Nowy portal IPN

Obława Augustowska

W lipcu 1945 r., dwa miesiące po zakończeniu II wojny światowej w Europie, w rejonie Puszczy Augustowskiej Armia Czerwona, przy współpracy funkcjonariuszy polskiej bezpieki oraz żołnierzy „ludowego” Wojska Polskiego przeprowadziła operację wojskową mającą na celu likwidację działającego na tym terenie podziemia niepodległościowego, które m.in. broniło miejscowej ludności przed sowieckim terrorem.

Następny
Powrót
pauza

► Odnalezieni

Jedyną odnalezioną dotychczas  i zidentyfikowaną ofiarą Obławy Augustowskiej jest sierż. zaw./ ppor cz.w. Sobolewski Wacław ps. „Sęk” „Skała”

Urodził się 12 sierpnia 1916 r. we wsi Topiłówka w pow. augustowskim. W 1932 przyjęty do Podoficerskiej Szkoły Piechoty dla Małoletnich w Śremie, po ukończeniu której został skierowany do 78 pp. w Baranowiczach. Podczas wojny obronnej 1939 walczył pod Mławą, a następnie w obronie Warszawy. Po kapitulacji dostał się do niewoli, z której zbiegł i powrócił w rodzinne strony. W 1940 r. został zatrzymany przez NKWD i osadzony w areszcie w Augustowie, a następnie w więzieniu w Grodnie, skąd wyszedł po opanowaniu miasta przez Niemców w czerwcu 1941. W sierpniu 1941 r. wstąpił do Związku Walki Zbrojnej, pełnił początkowo funkcję dowódcy plutonu w kompanii Piotra Milanowskiego ps. „Ćma”, a następnie jego zastępcy. W czerwcu 1942 zagrożony aresztowaniem, zorganizował oddział partyzancki, który wiosną 1943 r. połączono z oddziałem Walentego Klewiado ps. „Sęp”. Po zakończeniu akcji „Burza” i ustabilizowaniu się frontu zamieszkał we wsi Kamienna Nowa pow. Sokółka. Z rozkazu Komendanta Obwodu Armii Krajowej Obywatelskiej Augustów mianowany dowódcą kompanii na gminę Lipsk (krypt. „Jodły”) oraz oddziału partyzanckiego. Podczas „Obławy Lipcowej” „Sęk” przekazał swoich ludzi pod komendę sierż. Władysława Stefanowskiego ps. „Grom”, a sam wrócił na teren powiatu Sokółka. Zatrzymany przez Sowietów we wsi Kamienna Nowa, zginął zastrzelony podczas próby ucieczki spośród grupy Polaków aresztowanych i konwojowanych w ramach tzw. Obławy Augustowskiej.

Szczątki Wacława Sobolewskiego zostały odnalezione w trakcie prac ekshumacyjnych prowadzonych przez IPN w październiku 2019 r. w okolicach miejscowości Osowy Grąd w powiecie augustowskim.  

Nota identyfikacyjna została wręczona rodzinie Wacława Sobolewskiego 12 sierpnia 2021 r. podczas uroczystości wręczenia not identyfikacyjnych rodzinom ofiar reżimów totalitarnych, których szczątki zostały odnalezione i zidentyfikowane w ramach prac Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN. 

Następny
Powrót
pauza

►Archiwum IPN

Z zasobu archiwalnego Instytutu Pamięci Narodowej: „Akta prokuratora w sprawie zaginięcia Tadeusza Pietrołaja, aresztowanego w lipcu 1945 roku przez funkcjonariuszy BPBP w Suwałakach".

List matki zaginionego: Los mojego syna (...) jest mi tajemnicą

Obywatelu Prezydencie,

Doceniając Twoja rolę budownictwa nowego ładu i sprawiedliwości społecznej, korzystając z prawa odwołania się do Twojej Osoby, jeszcze raz proszę o wnikliwe rozpatrzenie sprawy mego syna.

Niewiadome mi są przyczyny wzięcia z domu syna mojego w dniu 28 lipca 1945 r. w Suwałkach, przez funkcjonariusza Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego tegoż miasta ob. D[...], pod pozorem ustalenia danych personalnych odnośnie Gimnazjum Handlowego w Suwałkach, w którym syn pracował jako nauczyciel.

Los mojego syna od tej chwili jest mi tajemnicą.

Odnoszę się z żalem do Władzy Ludowej za tak tajemnicze potraktowanie sprawy syna. Obywatelu Prezydencie, wierząc usilnie w Twoją sprawiedliwość, zwracam się z prośbą o interwencję.

Kilkukrotnie czyniłam już starania do odnośnych władz państwowych, które do dnia dzisiejszego pozostały tylko echem. Sam chyba Prezydencie rozumiesz, jak drogie jest matczynemu sercu choć skromne widomości o losie własnego dziecka.

Umacniająca się Władza Ludowa na gruncie słusznej Konstytucji, gwarantującej spokojne i bezpieczne życie obywateli Polski Ludowej, wielkie budowle fundamentów socjalizmu, gigantyczne plany 6-latki, są przytłaczane w mej świadomości bolesną dla mnie tajemnicą, spowodowaną brakiem skąpych wiadomości o losach mojego syna.

Jestem usilnie przekonana, że Twoja Prezydencie ingerencja przyczyni się do zaspokojenia mojej troski, a pilne potraktowanie sprawy usunie nieuzasadnione przypuszczenia.

Jestem przekonana Prezydencie o Twoim sumiennym ustosunkowaniu się do mojej prośby. Przesyłam Ci z okazji Twojego Pięciolecia władzy serdeczne pozdrowienia ludowe.

Stroskana matka
Jadwiga Pietrołaj
 

Olecko, 9 lutego 1952 r.

Personalne syna: Tadeusz Pietrołaj, urodzony dn. 26 XI 1920 r. w Lejpunach na Litwie

► Śledztwo IPN

Śledztwo w sprawie zbrodni komunistycznych będących nadto zbrodniami przeciwko ludzkości w postaci zabójstwa w lipcu 1945 r. w nieustalonym miejscu około 600 osób zatrzymanych na terenie Suwalszczyzny podczas „obławy augustowskiej” dokonanej przez wojska NKWD, przy współudziale funkcjonariuszy UB, MO oraz żołnierzy Ludowego Wojska Polskiego. (S 69/01/Zk)

Gdy pod koniec lat osiemdziesiątych XX w. informacje o okolicznościach sowieckiej operacji wojskowej z lipca 1945 r. zaczęły docierać do społeczeństwa, sprawą zajęła się Prokuratura Wojewódzka w Suwałkach. Polscy śledczy uzyskali od Głównej Prokuratury Wojskowej Federacji Rosyjskiej odpowiedź na swoją prośbę o pomoc prawną.

Potwierdzono w niej nie tylko przeprowadzenie takiej operacji, lecz także „zaginięcie” 592 osób. Na tym etapie śledztwa zebrano też wiele relacji świadków, przeprowadzono kwerendy w archiwach i urzędach, jednak śledztwo w pewnym momencie przestało przynosić istotne wyniki i zostało zawieszone.

Śledztwo na nowo podjęła w 2001 r. Prokuratura Okręgowa w Suwałkach i przekazała Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Oddziału IPN w Białymstoku. Początkowo śledztwo było kwalifikowane jako zbrodnia komunistyczna, a od 2009 r. również jako zbrodnia przeciwko ludzkości.

W śledztwie prowadzonym przez białostocki oddział IPN przyjęto, że w lipcu 1945 r., w nieustalonym dotychczas miejscu zginęło ok. 600 osób zatrzymanych w powiatach: augustowskim, suwalskim i sokólskim. Osoby te zostały zatrzymane przez żołnierzy sowieckiego Kontrwywiadu Wojskowego „Smiersz” III Frontu Białoruskiego Armii Czerwonej, przy współudziale MO, żołnierzy I Armii Wojska Polskiego oraz funkcjonariuszy polskich organów Bezpieczeństwa Publicznego.  

W lipcu 2003 r., w marcu 2006 r. oraz w lipcu 2009 r. prokuratorzy zwracali się o pomoc prawną do Rosji. Strona rosyjska odpowiadała, że nie dysponuje nowymi informacjami w tej sprawie. Na kolejne pisma, które wysłano w 2011 r., udzieliła odpowiedzi, że „realizacja wskazanych wniosków nie wydaje się możliwa”. Zwracano się także do odpowiednich organów na Litwie i Białorusi. Prokuratura Generalna Republiki Litwy przysłała pewne kopie dokumentów, natomiast Generalna Prokuratura Republiki Białorusi odmówiła pomocy, wskazując, że jej udzielenie byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami prawnymi obowiązującymi na terytorium Białorusi. Władze nie wyraziły też zgody na prace archeologiczne w rejonie wsi Kalety i leśniczówki Giedź.

Prokuratorzy IPN podejmowali różne działania w kraju. Przesłuchali ok. 700 świadków, przeprowadzili kwerendy w archiwach. Biegli z zakresu kartografii, którzy przeanalizowali powojenne zdjęcia lotnicze, wytypowali ponad 60 miejsc na terenie obecnej Białorusi (głównie w okolicach miejscowości Kalety), na terenie Polski kilkanaście. Białoruś odmówiła pomocy prawnej w tej sprawie. Prokuratorzy IPN zlecili również wykonanie badań i pozyskanie opinii w celu ustalenia, czy w rejonie wsi Kalety i nieistniejącej już leśniczówki Giedź mogą się znajdować jamy grobowe. Rezultatem współpracy z Biurem Poszukiwań i Identyfikacji IPN było odkrycie szczątków sierż. Wacława Sobolewskiego „Sęka”, który został schwytany przez Sowietów w lipcu 1945 r. i zastrzelony podczas próby ucieczki.

Instytut Pamięci Narodowej zaczął również gromadzić materiał genetyczny od osób spokrewnionych z zaginionymi w obławie. Wobec wyczerpania „inicjatywy dowodowej” prokurator IPN 30 września 2022 r. zawiesił śledztwo. Zastrzegł przy tym, że po ewentualnej zmianie stanowisk Rosji i Białorusi lub odkryciu nowych, istotnych dowodów postępowanie zostanie wznowione. 

Następny
Powrót
pauza

►Portale IPN

Nowy portal IPN: Obława Augustowska

https://oblawaaugustowska.pl/

W lipcu 1945 r., dwa miesiące po zakończeniu II wojny światowej w Europie, w rejonie Puszczy Augustowskiej Armia Czerwona, przy współpracy funkcjonariuszy polskiej bezpieki oraz żołnierzy „ludowego” Wojska Polskiego przeprowadziła operację wojskową mającą na celu likwidację działającego na tym terenie podziemia niepodległościowego, które m.in. broniło miejscowej ludności przed sowieckim terrorem.

Polskie miesiące: Lipiec 1945 - Obława Augustowska

► Portal przystnekhistoria.pl
► Teksty, m.in:

► Podcast IPN

► Audycja IPN „Przystanek Historia" 

► IPNtv

Latem 1945 r., czyli już po zakończeniu II wojny światowej w Europie północno-wschodnie rubieże Polski były świadkiem największej, zbrodniczej operacji wojskowo-ubeckiej, przeprowadzonej przez komunistów i Sowietów przeciwko polskim oddziałom niepodległościowym.

Późną wiosną oraz latem 1945 r. żołnierze konspiracyjnej Armii Krajowej Obywatelskiej prowadzili zakrojoną na szeroką skalę działalność antykomunistyczną, wobec której bezradni byli lokalni działacze Polskiej Partii Robotniczej, wspierani przez struktury bezpieki. W lipcu 1945 r. „w sukurs” tym ostatnim przyszły oddziały Armii Czerwonej oraz osławionego, sowieckiego Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych, które zaprzęgły do pomocy m.in. niektóre jednostki „ludowego” Wojska Polskiego i Urzędu Bezpieczeństwa, przeprowadzając tzw. Obławę Augustowską, określaną przez niektórych badaczy „Małym Katyniem”. 

Alfabet Obławy Augustowskiej
► SPOT
► Wydawnictwa IPN
► Do pobrania
► „Biuletyn IPN"
Następny
Powrót
pauza
► Dodatki historyczne IPN do prasy

– dr hab. Karol Polejowski, zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, Obława na wolnych Polaków
Władze Rosji do dziś przekonują cały świat, że w roku 1945 Armia Czerwona przyniosła Polsce i Polakom wolność. Kłam tej narracji zadają wydarzenia znane jako Obława Augustowska.

– Paweł Niziołek, Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku, Śmierć nadeszła tyralierą
Egzekucja lub egzekucje ofiar Obławy Augustowskiej przeprowadzone zostały między 21 a 27 lipca 1945 roku w absolutnej tajemnicy. Po uprowadzonych przez Sowietów mieszkańcach Suwalszczyzny, Augustowszczyzny i Sokólszczyzny wszelki słuch zaginął.

– Jarosław Wasilewski, Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku, Pojmani przez Sowietów nigdy nie powrócili
W chwili, gdy żołnierze sowieccy wywieźli w nieznanym kierunku ostatnich aresztantów, urwał się z nimi kontakt. Zaniepokojonym rodzinom nie udzielono żadnych informacji o ich losie. 

► Wystawa

W związku z przypadającą w tym roku 80. rocznicą Obławy Augustowskiej, Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku przygotował wystawę pt. „...i nigdy nie wrócili do domu. Alfabet Obławy Augustowskiej”.

Autorem wystawy jest Jarosław Wasilewski, pracownik Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN Białystok. Celem ekspozycji jest nie tylko przypomnienie tragicznych losów ofiar Obławy Augustowskiej, ale również oddanie im należnej czci oraz pielęgnowanie pamięci historycznej, która stanowi fundament naszej tożsamości.

Wystawa składa się z 24 plansz i podejmuje trudny, ale niezwykle ważny temat – największej zbrodni dokonanej na Polakach po zakończeniu II wojny światowej. Obława Augustowska została przeprowadzona w lipcu 1945 r. przez Armię Czerwoną, przy współudziale funkcjonariuszy polskiej bezpieki oraz żołnierzy „ludowego” Wojska Polskiego. Jej celem była likwidacja podziemia niepodległościowego działającego w rejonie Puszczy Augustowskiej, które chroniło miejscową ludność przed sowieckim terrorem.

Podczas operacji zatrzymano ponad 7 tysięcy osób. Choć większość z nich wypuszczono, to ponad 600 osób nigdy nie wróciło do domów. Według niektórych badaczy, liczba ofiar mogła sięgać nawet 2 tysięcy. Niezależnie od dokładnej liczby, Obława Augustowska pozostaje najbardziej tragicznym wydarzeniem powojennej historii Polski.

Wystawa stanowi ważne narzędzie edukacyjne – przypomina o losach ofiar, których dramat nie może zostać zapomniany.

***

Kontakt dla mediów:

dr Rafał Kościański
p.o. rzecznik prasowy IPN
tel. 735 205 793
rzecznik@ipn.gov.pl

 

AUDIO:

  • 80. rocznica Obławy Augustowskiej – uroczystości rocznicowe: dr Marek Jedynak, dyrektor Oddziału IPN w Białymstoku
  • Obława Augustowska – przebieg: dr Marek Jedynak, dyrektor Oddziału IPN w Białymstoku
  • Obława Augustowska – udział ludowego Wojska Polskiego w likwidacji polskiego podziemia niepodległościowego – dr Marek Jedynak, dyrektor Oddziału IPN w Białymstoku
  • Obława Augustowska – uroczystości rocznicowe i poszukiwania ofiar – dr Marek Jedynak, dyrektor Oddziału IPN w Białymstoku  

Na skróty

Tagi

do góry