Instytut Pamięci Narodowej
-
W lipcu 1945 r. oddziały Armii Czerwonej i NKWD, przy wsparciu Ludowego Wojska Polskiego oraz funkcjonariuszy i współpracowników Urzędu Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej, przeprowadziły szeroko zakrojoną akcję pacyfikacyjną na terenie Puszczy Augustowskiej i jej okolic. Obława Augustowska była wymierzona w podziemie niepodległościowe, które nie uznawało narzuconej przez ZSRS komunistycznej władzy. Z aresztowanych wówczas ponad 7 tys. osób, co najmniej 600 Polaków zostało wywiezionych w nieznane do dziś miejsce i zamordowanych.
To największa niewyjaśniona zbrodnia sowiecka na Polakach po zakończeniu II wojny światowej, zwana „małym Katyniem”. 12 lipca – Dzień Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej: 80. rocznica komunistycznej zbrodni - materiały IPN do pobrania
-
Materiały IPN 19 października - Narodowy Dzień Pamięci Duchownych Niezłomnych
-
24 lutego 2026 r. oddaliśmy hołd gen. Augustowi Emilowi Fieldorfowi „Nilowi” – jednemu z najwybitniejszych dowódców Polskiego Państwa Podziemnego, zamordowanemu przez władze komunistyczne 24 lutego 1953 r. W uroczystościach w Warszawie wziął udział zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr hab. Karol Polejowski. 73. rocznica śmierci gen. Augusta Emila Fieldorfa „Nila”
-
11 maja 2025 roku, w Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL w Warszawie, uczczono pamięć kpt. Gracjana Klaudiusza Fróga – dowódcy 3. Wileńskiej Brygady Armii Krajowej, a obecnie patrona 4. Warmińsko-Mazurskiej Brygady Obrony Terytorialnej. W uroczystości wziął udział dr hab. Krzysztof Szwagrzyk, zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. 74. rocznica śmierci kpt. Gracjana Klaudiusza Fróga ps. „Szczerbiec”
-
8 lutego 2026 roku w Warszawie odbyły się uroczystości upamiętniające legendarnego dowódcę 5. Brygady Wileńskiej AK. W wydarzeniu organizowanym przez Instytut Pamięci Narodowej oraz Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL udział wziął zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski. 75. rocznica śmierci mjr. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”
-
Określenia ważnych wydarzeń ukute przez propagandę systemu totalitarnego czasem funkcjonują nadal w odmienionej sytuacji politycznej. Jednym z najbardziej zauważalnych, a zarazem bolesnych przykładów jest trwanie przy nazywaniu Grudnia ’70 wypadkami, zajściami, wydarzeniami. Adam Hlebowicz: Wypadki czy masakra grudniowa?
-
Harcerz, legionista Józefa Piłsudskiego, oficer Wojska Polskiego. Wybitny historyk. Podczas walki o Warszawę w 1939 r. szef propagandy przy dowództwie obrony stolicy. Walki o niepodległość Polski nie zaprzestał do chwili aresztowania przez komunistów w 1947 r. Dwa lata później został zamordowany... Adam Stefan Lewandowski: Wyklęty piłsudczyk. Historia ppłk. Wacława Lipińskiego
-
18 lipca 1947 r. zapadł wyrok w głośnym procesie pokazowym Warszawy w sprawie osób z siatki wywiadowczej o kryptonimie „Liceum”. Pokazowy proces członków wywiadu AK był pokłosiem aresztowania jego dowódców – Henryka Żuka i Barbary Sadowskiej. Agnieszka Chrzanowska: „Liceum” przed sądem. Proces polskiej siatki wywiadowczej
-
1 marca 1951 roku Łukasz Ciepliński został zamordowany metodą katyńską (strzał w tył głowy) w więzieniu mokotowskim wraz z sześcioma towarzyszami z IV Zarządu Głównego Zrzeszenia WiN: Józefem Batorym, Franciszkiem Błażejem, Karolem Chmielem, Adamem Lazarowiczem, Józefem Rzepką i Mieczysławem Kawalcem. Agnieszka Wygoda: Krwią na bibułce testament pisany i medalik w ustach
-
„Ja już żyć nie mogę, mnie wykończono, Oświęcim to była igraszka” – powiedział w przerwie rozprawy, po brutalnym śledztwie, w więzieniu mokotowskim Witold Pilecki, obrońca Polski z 1920 r., ochotnik do Auschwitz, uczestnik Powstania Warszawskiego i żołnierz 2. Korpusu Polskiego gen. Andersa. Agnieszka Wygoda: Wyrok na Witolda Pileckiego
-
Akt oskarżenia przeciwko byłemu sędziemu Sądu Śląskiego Okręgu Wojskowego
-
Mając 24 lata stanął przed plutonem egzekucyjnym w warszawskim więzieniu „Toledo”. Był kapralem podchorążym AK i powstańcem warszawskim ps. „Młody”, „Arne”, a także członkiem WiN ps. „Henryk” i „F-25”. W chwili wybuchu II wojny światowej miał niespełna 17 lat. Anna Lasek: Waldemar Baczak. Tragiczny wariant losów
-
8 lutego 1951 r. miała miejsce egzekucja legendarnego dowódcy 5. Brygady Wileńskiej AK, mjr. Zygmunta Szendzielarza ps. „Łupaszka”. Wyrok wykonano w więzieniu mokotowskim, a miejsce pochówku przez wiele lat pozostawało nieznane. Anna Płońska: Egzekucja majora. Śmierć Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”
-
Patriotyzm Augusta Emila Fieldorfa, wyrosły z dziewiętnastowiecznej legendy powstańczej i snów romantyków o Wielkiej Niepodległej, zaprowadził go w szeregi Legionów Polskich. A kiedy jesienią 1939 r. odrodzoną Rzeczpospolitą zmiażdżyły od zachodu i wschodu dwa totalitarne państwa, ten przywykły bić się z otwartą przyłbicą oficer musiał się przemienić w człowieka podziemia. Anna Zechenter: Generał „Nil”
-
Wciąż nie jest jasne, kto odpowiada za śmierć ks. Romana Kotlarza w sierpniu 1976 r. Ale dzięki ostatnim działaniom pionu śledczego IPN wiemy coraz więcej o tej sprawie, a tym samym o mechanizmach działania PRL-owskiego aparatu represji wobec duchowieństwa katolickiego. Arkadiusz Kutkowski: Ksiądz Roman Kotlarz. Śmierć ze znakiem zapytania...
-
Ppor. Henryk Wieliczko ps. „Lufa” – legendarny oficer 5. Brygady Wileńskiej – został zamordowany przez komunistów 14 marca 1949 r. w więzieniu na Zamku w Lublinie. Przez lata IPN poszukiwał jego szczątków. Udało się je odnaleźć dopiero w 2021 roku. Artur Piekarz: Zatrzymanie i śmierć „Lufy”
-
16 kwietnia 1952 roku komunistyczny sąd skazał Augusta Emila Fieldorfa na śmierć przez powieszenie. August Emil Fieldorf „Nil” – siał postrach wśród Niemców, ale życia pozbawili go komuniści
-
Barbara Sadowska
-
Benno Zerbst – Niemiec, który został Polakiem
-
Biograficzna wystawa elementarna „August Emil Fieldorf »Nil«”
-
Po wkroczeniu Armii Czerwonej w styczniu 1945 r. na polską część Górnego Śląska rozpętało się piekło. Żołnierze mordowali masowo ludność cywilną – głównie kobiety, dzieci i starców. Gwałcili dziewczęta, sieroty z domów dziecka oraz zakonnice. Nie było komu ich chronić, bowiem na ziemiach wcielonych w 1939 r. do III Rzeszy mężczyźni zmuszeni zostali do służby w Wehrmachcie. Bogusław Tracz: Gehenna „wyzwolenia”. Zbrodnie sowieckie na Górnym Śląsku w 1945 roku
-
Niezwykła brutalność zabójstwa spowodowała, że ksiądz Popiełuszko urósł do rangi symbolu dławienia kościoła przez władze komunistyczne, a jego męczeńska śmierć „za wiarę” z czasem doprowadziła do procesu beatyfikacji. Pogrzeb duchownego w dniu 3 listopada 1984 r. stał się wielką demonstracją polityczną, społeczną, antyrządową i antykomunistyczną. Bożena Witowicz: Pogrzeb księdza Jerzego Popiełuszki
-
Wraz z nadejściem Armii Czerwonej i podążających za nią służb sowieckich na ziemiach polskich rozpętały się represje i terror skierowane przeciwko społeczeństwu polskiemu. Trudno było dostrzec różnice pomiędzy jedną okupacyjną formą zniewolenia a drugą. Daniel Szlachta: Obozy pracy po II wojnie światowej w województwie śląsko-dąbrowskim
-
Dziesięcioletnie panowanie Edwarda Gierka poprzedziła jedna z większych tragedii w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Brutalne stłumienie strajków oraz demonstracji robotniczych i społecznych w wielu miastach Polski przyniosło 45 ofiar śmiertelnych (w tym milicjant i 2 żołnierzy), 1165 rannych oraz skryte represje, którymi dotknięte zostały m.in. rodziny zabitych i strajkujący robotnicy. Daniel Wicenty: Grudzień 1970. Pamięć, skutki i paradoksy
-
Komuniści budujący po II wojnie światowej Polskę Ludową zamierzali w niej stworzyć wymiar sprawiedliwości na wzór sowiecki. Dokonywane – krok po kroku – zmiany w prawie miały służyć realizacji tej koncepcji. Prawem posłużyli się też, by walczyć z wszystkimi, którzy byli im nieprzychylni. Diana Maksimiuk: Dekrety do walki z przeciwnikami politycznymi
-
Na liście ofiar Obławy Augustowskiej z 10 lutego 2015 r. figuruje 27 nazwisk kobiet, które zginęły bez wieści latem 1945 r. Wśród nich była niespełna 22-letnia Bogumiła Bochyńska. Diana Maksimiuk: Obława Augustowska – „zbrodnia doskonała”. Przypadek Bogumiły Bochyńskiej
-
14 maja 1983 r. w szpitalu w Warszawie zmarł w wyniku obrażeń narządów jamy brzusznej Grzegorz Przemyk, syn poetki i działaczki opozycyjnej Barbary Sadowskiej. Stało się to trzy dni przed jego 19. urodzinami, dwa dni po skatowaniu go przez trzech milicjantów w komisariacie przy ul. Jezuickiej. Dobrosław Rodziewicz: Zbrodnia i kłamstwa
-
Ujęcie „Roty” na warszawskim Dworcu Wschodnim zostało uznane za niewątpliwy sukces organów bezpieczeństwa. Dopiero później, w trakcie śledztwa, bezpieka zorientowała się, że drugim członkiem grupy, tym, którego nie udało się zatrzymać, był dowódca oddziału Narodowego Zjednoczenia Wojskowego – st. sierż. Mieczysław Dziemieszkiewicz „Rój”! Elżbieta Strzeszewska: Aresztowanie Wincentego Morawskiego „Roty”
-
W kartotece zdjęć sygnalitycznych, przechowywanej w Archiwum IPN, znajdują się zdjęcia młodego mężczyzny, wykonane 24 sierpnia 1949 r. w Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w Ciechanowie. Zdjęcia te przedstawiają jednego z synów Adama i Stefanii ze Świerczewskich, żołnierza Narodowego Zjednoczenia Wojskowego. Elżbieta Strzeszewska: Jerzy Dziemieszkiewicz „Żbik”
-
Mieczysław Dziemieszkiewicz ps. „Rój”, żołnierz Narodowych Sił Zbrojnych i Narodowego Zjednoczenia Wojskowego poległ w walce w trakcie obławy zorganizowanej przez żołnierzy Korpusu Bezpieczeństwa Publicznego oraz funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego i Milicji Obywatelskiej. Elżbieta Strzeszewska: Ostatni bój „Roja”
-
16 września 1951 r. w walce z wojskiem KBW oraz funkcjonariuszami UB polegli żołnierze oddziału partyzanckiego NZW – Franciszek Kmiołek ps. „Bogdan”, Franciszek Ampulski ps. „Tęcza” oraz Julian Nasiadko ps. „Ostry”. Elżbieta Strzeszewska: Radiostacja z wyrokiem śmierci. Zasadzka na członków oddziału Narodowego Zrzeszenia Wojskowego
-
7 sierpnia 1952 r. stracono Jana Kmiołka ps. „Wir”, „Fala”, „Mazurek”. W latach 1947-1951 dowodzony przez niego oddział przeprowadził na terenie północnego Mazowsza ok. stu akcji zbrojnych. Jego śmierć była wynikiem wprowadzenia do oddziału agenta, który wystawił go UB. Elżbieta Strzeszewska: „Byłem tam ja i mój karabin maszynowy!”. Jan Kmiołek pseudonim Wir
-
Zmiany na arenie międzynarodowej, które umożliwiły wejście na drogę dociekań prawdy o szeroko rozumianej zbrodni katyńskiej, przyniosły szereg opracowań i publikacji: dokumentów wytworzonych przez władze sowieckie, korespondencji, która dotarła z obozów do bliskich ofiar oraz wspomnień niewielu ocalałych osób. Ewa Kowalska: Na czas wigilijnej refleksji. Drogowskazy pozostawione przez Ofiary tzw. decyzji katyńskiej
-
Ksiądz Jerzy Popiełuszko był niezwykle ważną postacią w Polsce w okresie „Solidarności”, jako jej kapelan głosił przesłanie prawdy, sprawiedliwości i walki o wolność. Kazania przez niego głoszone koncentrowały się na moralnych aspektach walki o prawa człowieka oraz na wsparciu dla tych, którzy byli prześladowani przez władze komunistyczne. Ewelina Ślązak: Odbiór społeczny zabójstwa ks. Jerzego Popiełuszki przez łodzian w październiku 1984 r.
-
13 maja 1901 r. w Ołońcu (północno-zachodnia Rosja) urodził się Witold Pilecki, rotmistrz WP, żołnierz AK, organizator ruchu oporu w niemieckim obozie koncentracyjnym KL Auschwitz, uczestnik powstania warszawskiego. Filip Musiał: Choćby przyszło postradać życie...
-
Ostatni Komendant Główny Armii Krajowej skazany w moskiewskim procesie przywódców Polskiego Państwa Podziemnego urodził się 12 listopada 1898 r. w Bratucicach koło Okulic w powiecie Bochnia. Gen. Leopold Okulicki „Niedźwiadek”
-
Był najmłodszą ofiarą represji, które dotknęły uczestników rewolucji 1956 r. Gdy go stracono, miał osiemnaście lat i jedenaście dni. W momencie popełnienia „przestępstw”, za które został skazany na karę śmierci, nie ukończył nawet siedemnastego roku życia. Gergely Czókos: Tragedia Pétera Mansfelda
-
7 marca 1949 r. w więzieniu MBP na warszawskim Mokotowie władze komunistyczne wykonały karę śmierci na mjr. Hieronimie Dekutowskim „Zaporze”. Polecamy film dokumentalny i materiały Instytutu Pamięci Narodowej poświęcone jednemu z najbardziej niezłomnych dowódców polskiego podziemia niepodległościowego. Hieronim Dekutowski „Zapora”
-
Węgrzy także mają swoją „Łączkę”. To kwatera 301 Nowego Cmentarza na obrzeżach Budapesztu. Grzebano tu potajemnie ofiary komunistycznego terroru. Imre Molnar: Kwatera 301 – panteon węgierskiego narodowego męczeństwa
-
Kazimierz Pużak, legendarny działacz polskiej lewicy niepodległościowej, jeden z przywódców Polskiego Państwa Podziemnego w latach okupacji. Zmarł 30 kwietnia 1950 r. w więzieniu, odbywając wyrok wydany w pokazowym procesie przywódców ugrupowania antykomunistycznego Wolność – Równość – Niepodległość. Irena Siwińska: Kazimierz Pużak
-
Działalność Marii Opielińskiej, dyrektorki Żeńskiego Państwowego Liceum i Gimnazjum im. bł. Kingi, przyczyniła się do wzrostu poziomu szkoły. Wkład dyrektorki w rozwój szkoły i zaangażowanie w tajne nauczanie podczas wojny upamiętniono tablicami na jej cześć i nadaniem jej imienia jednej z ulic miasta. Izabela Bożyk: Pani Dyrektor z „Kingi”. Rzecz o Marii Opielińskiej, organizatorce pierwszych kompletów tajnego nauczania w Kielcach, prześladowanej przez komunistów
-
Róża Siemieńska, córka ziemian, uczestniczka Powstania Warszawskiego, aktorka i członkini Instytutu Prymasowskiego, była świadkiem okrucieństw dwóch totalitaryzmów. Burzliwą historię swojej rodziny opisała we wspomnieniach. Jakub Gołębiewski: Wspomnienia cioci Róży. Rodzina Siemieńskich
-
Zygmunt Szendzielarz urodził się 12 marca 1910 r. w Stryju (w latach międzywojennych miasto powiatowe wchodzące w skład woj. stanisławowskiego), w wielodzietnej rodzinie urzędnika kolejowego. Po ukończeniu w 1929 r. gimnazjum matematyczno-przyrodniczego jako ochotnik wstąpił do wojska. W 1934 r., w stopniu podporucznika, otrzymał przydział do stacjonującego w Wilnie 4 Pułku Ułanów Zaniemeńskich. Jakub Ryba: „Łupaszka” – partyzancka legenda
-
Współpracował z Ruchem Obrony Praw Człowieka i Obywatela oraz Wolnymi Związkami Zawodowymi Wybrzeża. W 1979 r. był jednym z założycieli Ruchu Młodej Polski. Jan Samsonowicz (1944–1983)
-
Jan Stefan Kotowicz
-
Jednym z najtragiczniejszych wydarzeń w powojennej historii Polski była sowiecka operacja wojskowa przeprowadzona w lipcu 1945 r. na terenie obecnego pogranicza polsko-litewsko-białoruskiego, głównie w Puszczy Augustowskiej i okolicach do niej przyległych. W historiografii przyjęło się nazywać ją Obławą Augustowską. Spośród ok. 7 tys. zatrzymanych wtedy osób do dziś nieustalona liczba nigdy nie wróciła do domu, ale wiemy, że zostali zamordowani. Jarosław Wasilewski: Z Sowietami przeciw Polakom – UB i LWP w Obławie Augustowskiej
-
Pełen uroku osobistego, dusza towarzystwa, imponował odwagą, brawurą, błyskotliwością i niekonwencjonalnymi pomysłami. Jego barwne życie przekreśliła nieoczekiwana śmierć, która jest nierozwikłaną do dziś tajemnicą. Pozostawił jednak po sobie trwały, biało-czerwony ślad w polskiej historii. Jarosław Wróblewski: Biało-czerwony ślad. Jan Rodowicz „Anoda” (1923–1949)
-
W areszcie WUBP w Łodzi 18 stycznia 1947 r. został rozstrzelany ppor. Alfons Olejnik „Babinicz”, dowódca jednego z najlepiej zorganizowanych oddziałów partyzanckich Konspiracyjnego Wojska Polskiego. W chwili śmierci miał 26 lat. Jerzy Bednarek: „Babinicz” ze Skomlina. Alfons Olejnik (1921–1947)
-
W małej miejscowości Psary (pow. Łęczyca) 30 czerwca 1946 r. żołnierze łódzkiej Informacji Wojska Polskiego zastrzelili podczas zasadzki Józefa Kubiaka „Pawła” – dowódcę poakowskiej „Grupy Dywersyjnej AK »Błyskawica«” – jednego z najbardziej aktywnych oddziałów podziemia antykomunistycznego w Łódzkiem w latach 1945-1946. Jerzy Bednarek: „Prowadzonej przez nas walki nie można nazwać bratobójczą”. Józef Kubiak „Paweł” i Grupa Dywersyjna AK „Błyskawica”
-
Emanuel Prokesch rozpoczął karierę wojskową w 1918 r. Walczył w wojnie polsko-bolszewickiej i wojnie w 1939 r. W konspiracji znalazł się w strukturze Okręgu Wileńskiego AK. Po zakończeniu wojny udzielał wsparcia majorowi „Łupaszce” na Pomorzu. Karol Polejowski: Emanuel Prokesch vel Jan Baranowski. Przyczynek do dziejów konspiracji wileńskiej w Polsce północnej w 1946 r.
English version