Instytut Pamięci Narodowej
-
Ziemianie byli grupą społeczną najbardziej znienawidzoną przez komunistów. Przedstawiano ich w propagandzie jako obszarników, krwiopijców, ciemiężycieli chłopów. Stąd na terenach, które znalazły się pod panowaniem najpierw bolszewickim, a potem sowieckim, ta grupa ludzi była szczególnie prześladowana. Adam Hlebowicz: Ziemianin w sowieckim Lwowie Adam Głażewski (1872–1960)
-
W 1917 r. w rządowych kołach francuskich zaczęła zarysowywać się myśl o powołaniu nad Sekwaną autonomicznych polskich jednostek wojskowych. 4 czerwca 1917 r. podpisano dekret sankcjonujący tworzenie we Francji polskiej armii pod naczelnym dowództwem francuskim. Stanowić miała „autonomiczną armię sojuszniczą (…) walczącą pod wyłącznym polskim dowództwem”. Aneta Nisiobęcka: „Pod wyłącznie polskim dowództwem”. Dekret powołujący Polską Armię we Francji
-
Do portu Tanga w Tanganice (dziś Tanzania) 8 października 1942 r. przypłynął statek „Malaja”. Na jego pokładzie znajdowali się Polacy, którzy jako pierwsi mieli zamieszkać w nowo powstałym osiedlu Tengeru. Anna Hejczyk: Przywrócone dzieciństwo. Polskie osiedle Tengeru w Tanganice
-
W 1942 r. rozpoczęła się akcja ewakuacyjna Armii Andersa i ludności cywilnej z ZSRS. Dla wielu z nich był to początek długiej drogi. Na terenie Indii schronienie znalazło ponad 5 tysięcy uchodźców. Największym ośrodkiem uchodźczym na Półwyspie Indyjskim było Osiedle Polskie w Valivade, które funkcjonowało w latach 1943-1948. Anna Płońska: Osiedle Polskie w Valivade
-
Z chwilą wybuchu drugiej wojny światowej Brazylia ogłosiła neutralność (4 września 1939 r.), ale nie wpłynęło to na zamknięcie granic dla emigrantów, którzy w czasie wojennej zawieruchy, szukali schronienia poza kontynentem europejskim. Anna Płońska: Polacy spod znaku Krzyża Południa – słów kilka o Polonii w Brazylii
-
Zwalniani z więzień i miejsc deportacji Polacy wstępowali do tworzącej się Armii Andersa, która na podstawie późniejszych decyzji politycznych opuściła „nieludzką ziemię”. Razem z około 80-tysięcznym wojskiem wyszło blisko 40 tysięcy cywili, z czego mniej więcej połowę stanowiły młodzież i dzieci. Anna Płońska: Polscy uchodźcy podczas II wojny światowej
-
Materiały archiwalne zgromadzone w Archiwum IPN pochodzą z wielu zakątków świata. Odczytać w nich można niesamowite losy ludzkie, tworzące mniejsze lub większe historie. Chcielibyśmy przybliżyć te mniej znane, które pokazują, iż podczas wojennej tułaczki nie brakowało historii ludzi złączonych „sercem na Szlakach Nadziei”. Anna Płońska: „Droga, którą serce zna”. Śluby wśród polskich uchodźców
-
Deportacja rodziny Bogdana Czaykowskiego zapoczątkowała cykl wydarzeń, który pozostawił niezatarty ślad w życiu i twórczości tego emigracyjnego pisarza. W jego utworach można odnaleźć wiele odniesień do traumatycznych dni, które pozbawiły go ojca i brata. Anna Płońska: „Nie wygnany, i nie emigrant, ale wywieziony”. Losy Bogdana Czaykowskiego
-
9 czerwca 2002 r. w Londynie odeszła niezwykła społeczniczka i nestorka Polskiej Partii Socjalistycznej. Przez całe swe, bez mała stuletnie, życie pozostała wierna wyniesionym jeszcze z dzieciństwa – spędzonego w okupowanej przez Rosję Łodzi – tradycjom niepodległościowego socjalizmu. Arkadiusz Cisek: Lidia Ciołkosz
-
Anna Maria Cienciała należy do grona najwybitniejszych polskich historyków na obczyźnie. Specjalizowała się w historii XX wieku, szczególnie polskiej polityki zagranicznej, relacjach polsko-niemieckich i polsko-sowieckich, a także polityce wielkich mocarstw wobec Polski. Bożena Witowicz: Profesor Anna Maria Cienciała
-
Florian Czarnyszewicz był solą w oku komunistów z kilku powodów. Przede wszystkim śmiał przelać na papier pamięć o tragicznych losach Polaków znad Berezyny walczących w latach 1911-1920 o powrót ich ziem w granice niepodległej Rzeczypospolitej. Diana Maksimiuk: Florian Czarnyszewicz. „Wróg PRL” z Argentyny
-
Działalność polskich organizacji kombatanckich we Francji w latach 1944–1970
-
Emigracyjna prasa oraz ośrodki wydawnicze i wydawcy 1939-1990
-
Errata „Majora”. Wywiad rzeka z Dariuszem Olszewskim – oficerem kadrowym Solidarności Walczącej
-
Szczególnie brutalna natura II wojny światowej przerwała wiele obiecujących karier i wyrządziła niepowetowane straty nie tylko rodzimemu sportowi, ale i samym sportowcom. Tym bardziej budująca wydaje się historia Ignacego Tłoczyńskiego – tenisisty, konspiratora i powstańca – który szczęśliwie przebrnął przez wojenną zawieruchę i powrócił po wojnie na korty Wimbledonu. Ewelina Ślązak: Ignacy Tłoczyński. Z kortu tenisowego do 2. Korpusu gen. Władysława Andersa
-
Umyślnie kształtował swój enigmatyczny wizerunek. Opowiadane historie ubarwiał, uzupełniając je o efektowne elementy, które niestety mogły nigdy nie mieć miejsca. Ferdynand Antoni Ossendowski – pisarz i podróżnik
-
Florian Czarnyszewicz. Los człowieka, t. 1: Znad Berezyny nad La Platę (1900–1955)
-
W lipcu 1982 r. po wygranym 3:2 meczu z Francją reprezentacja Polski w piłce nożnej zdobyła drugi medal mistrzostw świata. Ten ostatni duży sukces naszego futbolu rodził się w bólach. Tym bardziej że sport i polityka przeplatały się w tym przypadku wyjątkowo mocno. Grzegorz Majchrzak: España ’82. Emocje nie tylko piłkarskie
-
Przeszedł wszystkie szczeble tenisowego wtajemniczenia – od chłopca do podawania piłek, przez sparingpartnera, po multimedalistę mistrzostw Polski i 14-krotnego uczestnika Wimbledonu. 14 lipca 1911 r. w Poznaniu urodził się Ignacy Tłoczyński – sportowiec, którego karierę przerwała, ale nie zakończyła wojna, uczestnik Powstania Warszawskiego, żołnierz Armii Andersa. Ignacy Tłoczyński – z Wimbledonu do Armii Andersa
-
Został zaprzysiężony na prezydenta Rzeczypospolitej 30 września 1939 r., po agresji sowieckiej 17 września, ewakuacji władz polskich z kraju i ich internowaniu w Rumunii. Mimo ciężkiej choroby pozostawał głową państwa formalnie do swojej śmierci w 1947 r. Irena Siwińska: Polski prezydent czasu wojny. Władysław Raczkiewicz (1885–1947)
-
Rząd polski od czasu reformy monetarnej Władysława Grabskiego przywiązywał wielką wagę do stabilizacji waluty. Jednym z najważniejszych czynników gwarantujących siłę złotówki były odpowiednio wysokie rezerwy złota. Gromadził je Bank Polski utworzony w 1924 r., w formie prywatnej spółki akcyjnej. Jego obowiązkiem była emisja waluty polskiej oraz utrzymywanie stałego kursu wymiany. Starano się to zapewnić dzięki zgromadzeniu odpowiednio wysokich rezerw złota i obcych walut. Janusz Wróbel: Wojenne losy polskiego złota
-
Paweł Stanisław Ziaja urodził się 19 października 1923 r. w Chorzowie w rodzinie polskiej, od pokoleń zamieszkałej na terenie Górnego Śląska. W związku z niepowodzeniami frontowymi wojsk niemieckich i zwiększeniem zapotrzebowania na żołnierzy otrzymał powołanie do Wehrmachtu, a następnie został wcielony do Afrika Korps. Joanna Dardzińska: W niemieckim i polskim mundurze. Dokumentacja Pawła Ziai w zasobie Archiwum IPN
-
Sokolstwo Polskie w Ameryce (Polish Falcons of America) jest jedną z najważniejszych organizacji polonijnych w Stanach Zjednoczonych. W latach 1894–1926 towarzystwo działało pod nazwą „Związek Sokołów Polskich w Ameryce”. Jego członkowie mieli wielkie zasługi w propagowaniu polskiej kultury, nie tylko wśród emigrantów, ale także w całym społeczeństwie amerykańskim. Justyna Staroń: Historia polskiego sokolstwa w Stanach Zjednoczonych
-
Rok 1918 przyniósł Niemcom klęskę w I wojnie światowej oraz rewolucję, która zakończyła panowanie dynastii Hohenzollernów jako cesarzy i królów Prus. Także inne niemieckie dynastie – jak rządzący w Bawarii Wittelsbachowie czy władający Saksonią Wettinowie – straciły swoje trony. W miejsce monarchii proklamowano republikę z socjaldemokratą Friedrichem Ebertem jako kanclerzem. Kamil Frączkiewicz: Pomiędzy trwaniem a powrotem. Polacy w Zagłębiu Ruhry po I wojnie światowej
-
Wielu odwiedzających Muzeum Powstania Warszawskiego jest przekonanych, że siłami polskimi w powstaniu dowodził gen. Tadeusz Komorowski „Bór”, dowódca Armii Krajowej. Jest to przeświadczenie błędne. Dowódcą Powstania Warszawskiego był gen. Antoni Chruściel „Monter”, komendant Okręgu Warszawa AK. Katarzyna Utracka: „Monter”: dowódca Powstania Warszawskiego
-
Komitet Mikołajczyka. Historia Polskiego Narodowego Komitetu Demokratycznego (1950–1963)
-
We wrześniu 1946 r. komunistyczny Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej pozbawił polskiego obywatelstwa generała Władysława Andersa, dowódcę wojsk polskich spod Monte Cassino oraz 76 oficerów Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Krzysztof Brzechczyn: Księgozbiór przedostatniego Prezydenta RP na uchodźstwie Kazimierza Sabbata
-
To jedna z barwniejszych postaci polskiej emigracji w Stanach Zjednoczonych w XX w. Dobrze znana za oceanem, w Polsce dopiero powoli odkrywana, swoje życie związała z trzema organizacjami: Sokolstwem Polskim w Ameryce, Polskim Białym Krzyżem oraz Stowarzyszeniem Weteranów Armii Polskiej w Ameryce. Krzysztof Pawluczuk: Agnieszka Wisła
-
Uznawany jest za jedną z najbardziej znaczących postaci w historii Sokolstwa Polskiego w Ameryce. Ten zasłużony żołnierz I wojny światowej oraz wojny polsko-bolszewickiej przez kilka dekad decydował o obliczu sportowym i wychowawczym tej organizacji. Krzysztof Pawluczuk: Gustaw Pieprzny. Naczelnik Sokolstwa Polskiego w Ameryce
-
Maria Korpanty wniosła niezwykle istotny wkład w działalność Sokolstwa Polskiego w Ameryce i tamtejszej Polonii. Posiadany przez nią autorytet, zdolności organizacyjne oraz charyzma odcisnęły trwały ślad w dziejach tej organizacji. Krzysztof Pawluczuk: Maria Korpanty. Wiceprezes Sokolstwa Polskiego
-
17 i 18 lutego 2025 r. przygotowaną przez Archiwum IPN i prezentowaną w Muzeum Niepodległości w Warszawie wystawę „Droga i dziedzictwo. Dzieje rodziny Moszoro” zwiedzili uczniowie drugiej klasy CX Liceum Ogólnokształcącego im. Roberta Schumana w Warszawie oraz uczniowie klasy ósmej Szkoły Podstawowej im. Stefanii Dziewulskiej w Ojrzanowie. Lekcje archiwalne towarzyszące wystawie „Droga i dziedzictwo. Dzieje rodziny Moszoro”
-
Internowanie miało na celu odizolowanie działaczy związkowych i opozycyjnych od reszty społeczeństwa. Szybko jednak okazało się, że umieszczenie „spiskowców” w takich zbiorowiskach niekoniecznie przyniesie dobry skutek. Marta Marcinkiewicz: Emigracja lat osiemdziesiątych XX w. jako jedno z następstw internowania
-
Będzin, Brazylia i Wyspa Bute w Szkocji to miejsca, w które wpisany jest życiorys żołnierza, geografa, obieżyświata i piłsudczyka Apoloniusza Zarychty. Był on jednym z tych, którzy stawiali zręby II Rzeczypospolitej, a ze służby Niepodległej uczynili swoje jedyne powołanie. Michał Zarychta: Nasz człowiek w Brazylii. Niezwykła historia Apoloniusza Zarychty
-
Misja - język… Komitet Ochrony Czystości Języka Polskiego i jego działalność na terenie Wielkiej Brytanii (1944-1945)
-
31 października 1944 r. – gdy w kraju minął miesiąc od upadku Powstania Warszawskiego, a armia sowiecka kontynuowała zwycięski marsz w kierunku Berlina, na drugim końcu świata do portu w Wellingtonie w Nowej Zelandii przybił statek, na którego pokładzie było 733 polskich dzieci i ich 105 opiekunów. Paulina Gołębiewska: Polskie dzieci z Pahiatui
-
Pisarz, dziennikarz, aktor, reżyser teatralny, działacz emigracyjny, wieloletni współpracownik Radia Wolna Europa zmarł 4 października 1963 r. w Londynie. Paweł Chojnacki: Emigrejtan. Zygmunt Nowakowski (1891–1963)
-
Kraków 1891 – 1963 Londyn. Aktor, dziennikarz („Ilustrowany Kuryer Codzienny”), powieściopisarz („Przylądek dobrej nadziei”), dramaturg („Gałązka rozmarynu”), radiowiec, działacz sportowy (przed wojną wiceprezes KS Cracovia), jeden z inicjatorów obrony praw zwierząt. W pierwszej wojnie – legionista. Paweł Chojnacki: Lajkonik na wygnaniu czyli Zygmunt Nowakowski
-
Poznaliśmy się na początku 2005 roku podczas któregoś z otwartych seminariów doktoranckich w UCL-SSEES. Zaglądał na nie regularnie wraz z żoną, gdy temat ich zainteresował, by zawsze zabrać głos w dyskusji. Paweł Chojnacki: Odrzucić balast PRL. Zbigniew Siemaszko (1923–2021)
-
Telegram: Lwów 1901 – 1972 Dorking, Surrey. Poeta, dramaturg („Piękna Lucynda”), autor tekstów przebojowych piosenek („Ten wąsik”), kompozytor i humorysta. Wysublimowany tłumacz „Sonetów” Williama Szekspira i „Ód” Horacjusza. Marian Hemar zmarł 11 lutego 1972 r. Paweł Chojnacki: Satyry patetyczne czyli Marian Hemar
-
Od 2002 roku 2 maja nie jest już zwykłym dniem w kalendarzu, oddzielającym Święto Pracy od Święta Narodowego 3 Maja. Tego dnia po raz pierwszy obchodzony był Dzień Polonii i Polaków za Granicą. Paweł Zielony: Dzień Polonii i Polaków za Granicą
-
Życiorys Ferdynanda Antoniego Ossendowskiego skrywa wiele tajemnic. Ten światowiec, powszechnie znany pisarz i podróżnik międzywojnia umyślnie kształtował swój enigmatyczny wizerunek. Paweł Zielony: Między reportażem a literacką fantazją. Ferdynand Antoni Ossendowski
-
Anna Poray-Wybranowska, polska działaczka społeczna na emigracji, przez wiele lat zajmowała się dokumentowaniem relacji o pomocy udzielanej ludności żydowskiej przez Polaków podczas II wojny światowej. Robert Buliński: Anna Poray-Wybranowska. Zachować ślad
-
Był działaczem niepodległościowym jeszcze przed I wojną światową. Wojskowy, twórca i dowódca polskiej 1. Samodzielnej Brygady Spadochronowej. Po wojnie pracował jako magazynier, utrzymując żonę i ociemniałego syna, który stracił wzrok w Powstaniu Warszawskim. Zmarł 25 września 1967 r. w Hillingdon (W. Brytania). Ryszard Sodel: Generał Stanisław Sosabowski
-
Był oficerem od października 1938 r. Zasłużony żołnierz AK, miał doświadczenie w pracy wywiadowczej. Wrócił do niej pod koniec lat 40., współpracując z emigracyjnym Komitetem do Spraw Kraju. Jego aresztowanie w maju 1950 r. nie było wynikiem wpadki, a przypadku – Rotkiel padł ofiarą zakrojonych na szeroką skalę represji wobec przedwojennych wojskowych. Tomasz Krok: Powojenna działalność wywiadowcza Zbigniewa Rotkiela (1949–1950)
-
Wanda Madler (1890–1969)
-
Zapraszamy nauczycieli i uczniów na warsztaty archiwalne towarzyszące przygotowanej przez Archiwum IPN wystawie „Droga i dziedzictwo. Dzieje rodziny Moszoro”. Warsztaty archiwalne towarzyszące wystawie „Droga i dziedzictwo. Dzieje rodziny Moszoro” w Muzeum Niepodległości w Warszawie – 13 stycznia, 18 lutego i 18 marca 2025
-
Formowana na francuskiej ziemi Armia Polska we Francji, od koloru swych mundurów zwana też Błękitną Armią, była – poza olbrzymim finansowym wkładem wychodźstwa z Ameryki Północnej – najwymowniejszym bodaj świadectwem łączności Polonii ze „starym krajem”. Włodzimierz Suleja: „Staremu krajowi” na odsiecz
-
Całą serię znajdziesz na Spotify. Wszystkie odcinki dostępne są bezpłatnie. Zapraszamy do posłuchania trzydziestego dziewiątego odcinka podcastu z serii „Ekspres czytelniczy IPN” – 28 lipca 2025
-
Urodziła się 10 maja 1915 r. w Warszawie. Zofia Korbońska – żołnierz Armii Krajowej, działaczka polonijna
-
Zza żelaznej kurtyny. Historycy emigracyjni wobec historiografii krajowej (1945–1989)
English version