English version„Jest jedna droga, którą serce zna
I nocą po niej błądzi, i za dnia”.
Piosenkę tę, zatytułowaną „Jest jedna droga”, śpiewała Irena Bogdańska (późniejsza żona gen. Władysława Andersa) w pierwszym polskim powojennym filmie fabularnym pt. „Wielka droga” z 1946 r. Film opowiadał o dramatycznych losach Polaków deportowanych w głąb Związku Sowieckiego, którzy następnie wraz z tworzącą się słynną Armią Andersa opuścili „nieludzką ziemię”.
Związki małżeńskie wśród uchodźców
W książce Mariusza Solarza pt. „Działalność duszpasterska wśród ludności ewakuowanej w ZSRS (1942-1958)”, autor wymienia liczbę zawieranych małżeństw w poszczególnych ośrodkach uchodźczych. Dla przykładu podaje m.in., iż w polskim osiedlu w Masindi (Uganda) do stycznia 1944 r. udzielono trzech sakramentów małżeństwa. Podobnie statystyka wyglądała w Kidugali (ob. Tanzania), zaś w Forcie Jameson (ob. Zambia) odbyło się sześć ślubów.
Warto przy tym nadmienić, że w zasobie Archiwum IPN znajdują się wykazy parafialne polskiego osiedla w Afryce, w Tengeru, przekazane przez p. Iwonę Śliwowską. W jednym z nich odnotowano, iż w latach 1943-1947 zawartych zostało 47 małżeństw.
W publikacji Mariusza Solarza zawarto również analogiczne dane dotyczące Polaków skierowanych do osiedla Santa Rosa w Meksyku. Wedle szacunków w 1943 r. w związek małżeński wstąpiły 4 pary, w 1944 r. – 15 par, w 1945 r. – 7 par, w 1946 r. – 10. W 1947 r. odbył się tam jeden ślub. Odnotowano również 9 przypadków zawarcia małżeństw mieszanych pomiędzy Polkami a Meksykanami.
Wśród Polaków z Valivade
W przypadku Polaków skierowanych na teren Indii, w obozie tranzytowym w Karaczi, w latach 1942-1945, związek małżeński zawarło 10 par. Dla porównania w największym polskim ośrodku uchodźczym na Półwyspie Indyjskim, Osiedlu Polskim w Valivade, w latach 1943-1948, udzielono 64 ślubów.