Instytut Pamięci Narodowej
-
W bezbarwnym okresie „małej stabilizacji” rok 1968 przyniósł pierwszy za Gomułki moment przyspieszenia historii. Atmosfera zagęściła się już w czerwcu 1967 r., gdy wojna izraelsko-arabska na Bliskim Wschodzie niespodziewanie przyniosła wzrost napięcia w kraju. Adam Dziurok: Protesty marcowe roku 1968
-
Obrona krzyży w szkołach w Miętnem, Włoszczowie i innych miejscowościach w latach 1983-1984 była spontanicznym protestem młodzieży przeciwko dławieniu wolności przez reżim gen. Wojciecha Jaruzelskiego. Adam Hlebowicz: Młodzież walczy o krzyż
-
Ks. Franciszek Blachnicki kojarzony jest na ogół z największym dziełem jego życia, jakim był – i nadal pozostaje – Ruch Światło–Życie (zwany też potocznie ruchem oazowym). To skojarzenie daleko jednak nie wyczerpuje wielowymiarowości tej postaci. Andrzej Sznajder: Ks. Franciszek Blachnicki – tarnogórzanin, który przepowiedział upadek komunizmu
-
Mając 24 lata stanął przed plutonem egzekucyjnym w warszawskim więzieniu „Toledo”. Był kapralem podchorążym AK i powstańcem warszawskim ps. „Młody”, „Arne”, a także członkiem WiN ps. „Henryk” i „F-25”. W chwili wybuchu II wojny światowej miał niespełna 17 lat. Anna Lasek: Waldemar Baczak. Tragiczny wariant losów
-
W czerwcu 1940 r. Anna Handerek została (wraz z bratem) wywieziona w głąb Związku Sowieckiego. Udało jej się przetrwać pobyt na „nieludzkiej ziemi” i dotrzeć do położonego w Indiach Osiedla Polskiego w Valivade, gdzie aktywnie włączyła się w pracę z młodzieżą. Anna Płońska: Anna Handerek. Życie jest służbą
-
W toczonej od listopada 1918 r. do lipca 1919 r. wojnie polsko-ukraińskiej wzięło udział kilkadziesiąt tysięcy polskich żołnierzy. Ich dążeniem była nie tylko niepodległość Polski, ale również włączenie w granice nowo powstałego państwa Galicji Wschodniej ze Lwowem. Bartosz Janczak: Plutonowy Roman Feldstein – jeden z obrońców Lwowa
-
Znany i lubiany, choć jego dossier nie jest przepełnione głównymi rolami. Doceniany, ale raczej nieobsypywany popularnymi nagrodami. Coś jeszcze? Bagatela, przeżył własny pogrzeb. Bartłomiej Jaworski: Zdzisława Wardejna powrót zza grobu
-
Trójmiejski Marzec ’68 w porównaniu z protestami w innych ośrodkach miał pewną specyfikę. W Gdańsku doszło do największej poza stolicą manifestacji i walki ulicznej ze służbami porządkowymi, a przeciw siłom komunistycznego państwa stanęli tu w przeważającej mierze nie studenci, ale młodzi robotnicy. Daniel Gucewicz: Nie tylko studencki Marzec ’68. Wielka „zadyma” pod Politechniką Gdańską
-
Pod koniec lat 70. XX wieku Kielce były niewielkim ośrodkiem akademickim, ale również tutaj docierali emisariusze studenckich środowisk opozycyjnych, głównie z Krakowa. Edyta Krężołek: Studencki Komitet Solidarności w Kielcach
-
„Okrągły stół”, najważniejszy symbol III Rzeczpospolitej, to dla części społeczeństwa zasługujący na szacunek wzór politycznego dialogu, który rozpoczął proces demokratyzacji Polski, dla innych symbol zdrady i zmowy wrogich Polsce grup. W czasie, kiedy toczyły się rozmowy, w Krakowie przeszła fala protestów młodzieży, kontestującej obrady „okrągłego stołu” i domagająca się odebrania władzy komunistom Elżbieta Pietrzyk-Dąbrowska: Krakowska wiosna 89
-
Akcja o kryptonimie „Cokół” przeszła do historii jako jedno z najbardziej spektakularnych wystąpień antyrządowych zorganizowanych w trakcie stanu wojennego. O jej wyjątkowości świadczy również fakt, że przeprowadzili ją młodzi, kilkunastoletni w tym czasie, uczniowie warszawskich szkół średnich, należący do organizacji Konfederacja Młodzieży Polskiej „Piłsudczycy”. Elżbieta Strzeszewska: Akcja „Cokół”. Butelki z benzyną i Feliks Dzierżyński
-
Zapraszamy do obejrzenia krótkiego filmu o okolicznościach śmierci Emila Barchańskiego w czerwcu 1982 r., w okresie stanu wojennego. Emil Barchański – najmłodsza ofiara stanu wojennego
-
Poległ w Powstaniu Warszawskim, dowodząc 2. kompanią „Rudy” w batalionie „Zośka”. Kilkukrotnie ranny, walczył na Woli, Starym Mieście i Czerniakowie. Odznaczony Srebrnym Krzyżem Orderu Virtuti Militari i dwukrotnie (za życia i pośmiertnie) Krzyżem Walecznych. Ewa Wójcicka: Andrzej Romocki (1923–1944)
-
Za nami finał pierwszej edycji ogólnopolskiego konkursu edukacyjnego IPN „Silni Polską!”. Podczas gali, która miała miejsce 12 września br., uhonorowani zostali zwycięzcy, a Biuro Edukacji Narodowej podsumowało pierwszą edycję konkursu, który zgromadził setki młodych pasjonatów historii z całej Polski. Finał pierwszej edycji ogólnopolskiego konkursu edukacyjnego „Silni Polską!”
-
13 grudnia 1985 r. rozbawiony tłum warszawiaków obserwować mógł grupę bezradnie tłukących w metalową konstrukcję milicjantów. Wewnątrz przygotowanego przez opozycjonistów metalowego wózka znajdował się magnetofon, nadający głośno antykomunistyczną audycję. Grzegorz Majchrzak: „Gadała” pod Uniwersamem
-
Spośród wielu powojennych podziemnych organizacji młodzieżowych znaczna część działała na Mazowszu. Jedną z największych była Obrona Konspiracyjna Polskiego Stronnictwa Ludowego, znana częściej pod nazwą Polska Szturmówka Chłopska. Grzegorz Łeszczyński: Konspiracja młodzieżowa na wsi mazowieckiej
-
W Lublinie – w przeciwieństwie do innych miast – nie doszło do wystąpień młodzieży w związku z zakazem obchodów święta 3 maja w 1946 r. W styczniu następnego roku młodzi mieszkańcy miasta zorganizowali jednak strajk, który można uznać za jedną z największych manifestacji z ich udziałem na Lubelszczyźnie w latach 1944–1956. Jacek Wołoszyn: Strajk studentów i uczniów Lublina w styczniu 1947 r.
-
Pełen uroku osobistego, dusza towarzystwa, imponował odwagą, brawurą, błyskotliwością i niekonwencjonalnymi pomysłami. Jego barwne życie przekreśliła nieoczekiwana śmierć, która jest nierozwikłaną do dziś tajemnicą. Pozostawił jednak po sobie trwały, biało-czerwony ślad w polskiej historii. Jarosław Wróblewski: Biało-czerwony ślad. Jan Rodowicz „Anoda” (1923–1949)
-
Do zasobu archiwalnego IPN trafiły materiały dotyczące Zygmunta Adama Zyblewskiego, uczestnika kampanii wrześniowej, jeńca stalagu, działacza podziemia z okresu II wojny światowej, który życie stracił w katowni Gestapo w Forcie III w Pomiechówku. Justyna Staroń: Zygmunt Adam Zyblewski (1915–1944)
-
29 sierpnia 1957 r. urodził się Grzegorz Ciechowski. Lider kultowej „Republiki”, Obywatel G.C., Grzegorz z Ciechowa. Autor tekstów, wokalista, kompozytor, producent muzyczny, pianista, flecista, a także poeta. Jeden z najważniejszych i najwybitniejszych muzyków polskiej sceny rockowej… Charyzmatyczny idol zbuntowanej młodzieży lat 80. XX w.! Kinga Mierzejewska: Obywatel G.C.
-
Rozpoczął się Ogólnopolski Konkurs Edukacyjny „Silni Polską!” organizowany przez Biuro Edukacji Narodowej IPN, który angażuje młodzież w wieku 13–19 lat do odkrywania i popularyzowania historii Polski XX wieku. Do projektu zgłosiło się 249 dziesięcioosobowych zespołów z całej Polski! Każdy zespół jest pod opieką pełnoletniego Lidera. Konkurs „Silni Polską” – zgłosiło się blisko 2500 uczestników!
-
Stan wojenny wprowadzony 13 grudnia 1981 r. przez ekipę gen. Wojciecha Jaruzelskiego stanowił dla społeczeństwa ogromne zaskoczenie. W obliczu napiętej sytuacji politycznej spodziewano się wprawdzie nadzwyczajnych rozwiązań, jednak skala i skuteczność działań władz musiały szokować. Leszek Próchniak: Młodzież kontra ZOMO. Strajk studencki w Łodzi 14–15 grudnia 1981 r.
-
Instytut Pamięci Narodowej serdecznie zaprasza młodzież do udziału w wyjątkowym turnieju gier planszowych – Lidze Planszówek IPN. Liga Planszówek IPN
-
Od 3 do 6 kwietnia 1981 r., w gmachu ówczesnej Wyższej Szkoły Pedagogicznej obradował I Zjazd Niezależnego Zrzeszenia Studentów – pierwszej i największej niezależnej organizacji studenckiej w Polsce po 1945 r. Maciej Zakrzewski: Pierwszy zjazd niezależnych studentów odbył się w Krakowie
-
Latem 1980 r. doszło do kolejnego protestu społecznego w Polsce, który pod względem skali i konsekwencji przerósł wszystkie poprzednie. Marek Wierzbicki: Młodzieżowy nurt ruchu Solidarności w latach 1980–1989
-
Zawstydzająco mało wiemy o ponadrocznej aktywności partyzanckiej w oddziałach AK Obwodu Radomsko kpr. pchor. „Satyra” – „wybitnego polskiego poety, dramaturga, prozaika i scenarzysty”. Mariusz Solecki: Akowska biografia Tadeusza Różewicza „Satyra” (1921–2014)
-
Ruch „Wolność i Pokój” był jedynym znaczącym ruchem pokojowym w bloku sowieckim otwarcie kwestionującym porządek pojałtański. Protestował przeciwko interwencji sowieckiej w Afganistanie, nawiązywał kontakty z organizacjami pokojowymi na Zachodzie, organizował spotkania z dysydentami pozostałych państw bloku wschodniego. Monika Litwińska: Ruch „Wolność i Pokój” czyli jak bez broni rozbroić „imperium zła”
-
W czasie działań wojennych we wrześniu 1939 r. szczególnym zaangażowaniem w pracę pogotowia harcerskiego wykazali się chłopcy z 11. Łódzkiej Drużyny Harcerzy im. ks. Jeremiego Wiśniowieckiego, pełniący służbę na terenie dworca Łódź–Widzew. Patrycja Resel: „Dzieci Widzewa”. Tragiczne losy członków Pogotowia Wojennego Harcerzy w Łodzi
-
31 października 1944 r. – gdy w kraju minął miesiąc od upadku Powstania Warszawskiego, a armia sowiecka kontynuowała zwycięski marsz w kierunku Berlina, na drugim końcu świata do portu w Wellingtonie w Nowej Zelandii przybił statek, na którego pokładzie było 733 polskich dzieci i ich 105 opiekunów. Paulina Gołębiewska: Polskie dzieci z Pahiatui
-
Klub studencki przy oddziale warszawskim TSKŻ rozpoczął działalność w styczniu 1966 r. Od maja 1966 r. funkcjonował pod nazwą „Babel”. Najpopularniejszymi formami działalności klubu „Babel” były wieczorki taneczne oraz odczyty i spotkania z interesującymi ludźmi. Został on rozwiązany w następstwie wydarzeń Marca 1968 r. Paweł Tomasik: „Babel”. Klub studencki „zagraża bezpieczeństwu i porządkowi publicznemu”
-
Należał do żołnierzy pochwyconych podczas obławy po słynnej akcji na Radomsko, gdy żołnierze Konspiracyjnego Wojska Polskiego zdołali opanować miejskie więzienie i uwolnić pięćdziesięciu zatrzymanych. Pomimo ran i tortur jako jeden z nielicznych uniknął śmierci z rąk komunistycznych oprawców. Paweł Wąs: Ocalały z „procesu siedemnastu”. Roman Stanisław Czajka (1930–2006)
-
W działalności konspiracyjnych organizacji młodzieżowych okresu stalinowskiego niekiedy jedynym „orężem” młodych ludzi były ręczne drukarki, za pomocą których tworzono ulotki i afisze o treści patriotycznej i antykomunistycznej. Nieliczne z nich zachowały się w aktach procesowych nieletnich konspiratorów. Paweł Wąs: Organizacja Stefana Maksymiliana
-
Harcerstwo odegrało poważną rolę w kształtowaniu pokolenia, które miało odegrać niepoślednią rolę w drugowojennym dramacie walki o wolną Polskę. Nierzadko jego członkowie służbę ojczyźnie musieli pełnić z bronią w ręku. Nie inaczej było z członkami tzw. „harcerskiego plutonu” 3. Wileńskiej Brygady AK. Piotr Niwiński: Gimnazjalny patriotyzm
-
Jedna z najbardziej charakterystycznych postaci podziemia niepodległościowego. I szczególna ofiara systemu komunistycznego. W podziemiu przybrał pseudonim „Jastrząb”. W partyzantce służył od 1943 do 1946 r. W więzieniu osadzony był do 1975 r. Piotr Niwiński: „Jastrząb”. Porucznik Józef Bandzo (1923–2016)
-
„Karnawał „»Solidarności«” nad Wisłą trwale zmienił oblicze ówczesnego społeczeństwa polskiego. Nic więc dziwnego, że jego atmosfera udzielała się także Polakom zamieszkującym poza granicami ojczyzny. Piotr Olechowski: Relegowani za „Solidarność” i słowo teatralne – mało znana historia wydalenia polskich studentów ze Lwowa w 1981 roku
-
Film jest poruszającym dokumentem zawierającym obraz zdarzeń z Zespołu Szkół Rolniczych w Miętnem, przekazany w pełnych emocji relacjach uczestniczących w nich uczniów oraz wspierających ich osób. Premiera filmu dokumentalnego „Pod tym znakiem zwyciężysz”
-
Ten dzień mógł być jak każdy inny. Jednak tragiczny splot wydarzeń sprawił, że zaważył na życiu kilku młodych ludzi. Radosław Poboży: To był maj osiemdziesiątego trzeciego…
-
Po zakończeniu II wojny światowej w społeczeństwie polskim dominował negatywny stosunek do nowej, komunistycznej władzy. Jednym z przejawów tych emocji były protesty młodzieży w maju 1946 r. na terenie całej Polski. Doszło do nich także w większych miastach na Pomorzu i Kujawach, w tym we Włocławku. Remigiusz Ławniczak: Wydarzenia we Włocławku 3–4 maja 1946 roku
-
20 marca 1942 r. warszawiacy mijający cukiernię Lardellego zobaczyli na słupku ogrodzenia stylizowany znak kotwicy. Pojawił się wtedy po raz pierwszy, by na trwałe stać się symbolem Polski Walczącej. Roksana Szczypta-Szczęch: Kotwica Polski Walczącej
-
Świadomość historyczna Polaków i ich postawy wobec swej przeszłości
-
Szary ciężarowy renault o numerach rejestracyjnych 72076 skręcił z Bielańskiej w Długą. Gdy po chwili wjechał w Nalewki, młody chłopak rzucił na maskę butelkę z płynem zapalającym. Padły pojedyncze strzały, później posypały się serie z pistoletów maszynowych... Teodor Gąsiorowski: Kryptonim „Meksyk”. Akcja pod Arsenałem
-
Jak wielu jego rówieśników nie pogodził się z procesem implementacji ustroju komunistycznego, który postępował w Polsce od połowy 1944 r. Tomasz Gonet: Tadeusz Denkowski – harcerz, członek organizacji „Kraj”, więzień Mokotowa
-
Kilka niezbyt czytelnych ulotek, zachowanych w formie mikrofilmu, stanowi jeden z nielicznych śladów działalności „Białych Banitów”, konspiracyjnej organizacji młodzieżowej. Antykomunistyczne druki pojawiły się rok po śmierci Stalina, w okresie szczególnym dla systemu komunistycznego, i stanowią rzadkie świadectwo czasów. Witold Wasilewski: „Biali Banici” z Wrześni kontra Gieorgij Malenkow
-
Ewa Stolarska uczestniczyła w Powstaniu Warszawskim, w czasie którego – 28 sierpnia w budynku Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej – zawarła związek małżeński z Jerzym Stolarskim „Wirem”. Po powrocie z niewoli oboje zostali aresztowani, Jerzy zmarł w więzieniu 30 lipca 1950 r. Wojciech Kujawa: Ewa i Jerzy Stolarscy
-
18 stycznia 1944 r. zmarł ks. Franciszek Gołba, duszpasterz, orientalista, społecznik. Przypominamy tą wybitną postać organicznika i wychowawcy. Łucja Marek: „Niestrudzony wychowawca i ofiarne serce”. Ksiądz Franciszek Gołba (1862–1944)
English version