Instytut Pamięci Narodowej
-
13 maja 1901 r. w Ołońcu (północno-zachodnia Rosja) urodził się Witold Pilecki, rotmistrz WP, żołnierz AK, organizator ruchu oporu w niemieckim obozie koncentracyjnym KL Auschwitz, uczestnik powstania warszawskiego. Filip Musiał: Choćby przyszło postradać życie...
-
„Jego zdaniem legenda AK istnieje, rośnie i będzie rosła. Nie potrafią temu zapobiec czynniki rządowe bez względu na stosowane środki. […] Obecnie wielką polityką dla AK-owców w kraju jest zachować swoją godność żołnierską i nie pozwalać wszelkimi sposobami na pomniejszanie dorobku AK i jej legendy. Powinna ona jak sztandar być przekazana młodzieży”. Filip Musiał: Drogą honoru Polaka prawdziwego. Pułkownik Franciszek Niepokólczycki
-
Ostatni Komendant Główny Armii Krajowej skazany w moskiewskim procesie przywódców Polskiego Państwa Podziemnego urodził się 12 listopada 1898 r. w Bratucicach koło Okulic w powiecie Bochnia. Gen. Leopold Okulicki „Niedźwiadek”
-
3 stycznia 1985 r. zmarł gen. Tadeusz Pełczyński, przedwojenny szef Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego, w latach 1941-1944 szef sztabu Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej, następnie Armii Krajowej, od 1943 r. zastępca dowódcy AK. Gen. Tadeusz Pełczyński (1892–1985)
-
Generał Elżbieta Zawacka, jedna z dwóch Polek w stopniu generała brygady, jedyna kobieta wśród cichociemnych i legendarna kurierka Komendy Głównej Armii Krajowej urodziła się 19 marca 1909 roku. Generał brygady Elżbieta Zawacka „Zo”
-
O sile wojska, także konspiracyjnego, decyduje wiele elementów. Do najważniejszych należą kompetencje i umiejętności dowódców. Wyjątkowe zdolności, ale też doświadczenie, a nadto szaleńczą odwagę i zmysł do konspiracji posiadał Józef Lutak, oficer rezerwy Wojska Polskiego i armii podziemnej. Grzegorz Ostasz: Legendarny oficer dywersji AK Rzeszów. Kapitan Józef Lutak „Dyzma” (1909–1944)
-
Losy tych dwóch wielkich polskich patriotów, mimo że wspomniane wydarzenia z ich udziałem dzieliło prawie 150 lat, splotły się 13 marca 1942 r. To właśnie tego dnia „Alek” zdekonspirował miejsce pobytu tak ważnego dla warszawiaków pomnika Kilińskiego, zdemontowanego uprzednio przez Niemców. Irena Siwińska: Co łączy Macieja Aleksego Dawidowskiego „Alka” z Janem Kilińskim, bohaterem insurekcji kościuszkowskiej?
-
Krzyż Armii Krajowej pierwotnie miał charakter odznaki pamiątkowej nadawanej w Londynie dla upamiętnienia wysiłków żołnierzy Polski Podziemnej. Nigdy nie został przyjęty do hierarchii odznaczeń PRL, której władze wrogo odnosiły się do polskiej tradycji niepodległościowej. Dopiero w 1992 r. został uznany za polskie państwowe odznaczenie wojskowe nadawane przez Prezydenta RP. Jacek Sawicki: Ustanowienie Krzyża Armii Krajowej
-
16 czerwca 1944 r. w Jewłaszach nad Niemnem w walce z Niemcami zginął Jan Piwnik, legendarny „Ponury” – cichociemny, szef Kedywu Okręgu Radomsko-Kieleckiego AK; dowódca partyzanckich zgrupowań w Górach Świętokrzyskich i oddziału dywersyjnego na Nowogródczyźnie. Dla wielu Polaków „Ponury” stał się bohaterem i symbolem walki z okupantem, a jego brawurowe akcje zostały uznane za wzorcowe i stanowiły podstawę szkolenia jednostek dywersyjnych. Jan Piwnik „Ponury”
-
Jego legenda powstała jeszcze za życia, a bohaterska śmierć tylko ją wzmocniła. 31 sierpnia 1912 r. urodził się niezwyciężony dowódca oddziałów partyzanckich na Kielecczyźnie i nieugięty bohater Nowogródczyzny. Jan Piwnik „Ponury” (1912–1944)
-
Jan Stefan Kotowicz
-
26 lipca 1974 roku zmarł Jan Żabiński, długoletni dyrektor Warszawskiego ZOO, Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata. Jan Żabiński „Franciszek”
-
Jeden z najbardziej znanych mieszkańców Szczebrzeszyna – malowniczego, klimatycznego miasteczka na Roztoczu – Zygmunt Klukowski, przybył tu 20 października 1919 roku i tu również zmarł czterdzieści lat później, 23 listopada 1959 roku. Janusz Kłapeć: Zygmunt Klukowski – zasłużony obywatel Szczebrzeszyna
-
W małej miejscowości Psary (pow. Łęczyca) 30 czerwca 1946 r. żołnierze łódzkiej Informacji Wojska Polskiego zastrzelili podczas zasadzki Józefa Kubiaka „Pawła” – dowódcę poakowskiej „Grupy Dywersyjnej AK »Błyskawica«” – jednego z najbardziej aktywnych oddziałów podziemia antykomunistycznego w Łódzkiem w latach 1945-1946. Jerzy Bednarek: „Prowadzonej przez nas walki nie można nazwać bratobójczą”. Józef Kubiak „Paweł” i Grupa Dywersyjna AK „Błyskawica”
-
Józef Kuraś „Ogień”. Podhalańska wojna 1939–1945
-
Opublikowany na ramach tygodnika „Po Prostu” artykuł „Na spotkanie ludziom z AK” był niewątpliwie jednym z najważniejszych tekstów w krajowej prasie w roku 1956 r. Choć autorów ograniczały cenzura i konieczność poruszania się w ramach dyskursu narzucanego przez komunistyczne władze, to rozpoczęli długą walkę o przywrócenie dobrego imienia polskiemu podziemiu. Justyna Błażejowska: O elementarną godność i prawdę. „Na spotkanie ludziom z AK”
-
Do zasobu archiwalnego IPN trafiły materiały dotyczące Zygmunta Adama Zyblewskiego, uczestnika kampanii wrześniowej, jeńca stalagu, działacza podziemia z okresu II wojny światowej, który życie stracił w katowni Gestapo w Forcie III w Pomiechówku. Justyna Staroń: Zygmunt Adam Zyblewski (1915–1944)
-
Dzisiaj pamięć o uczestnikach operacji „Ostra Brama” na dobre wróciła do świadomości społecznej. Od lat Instytut Pamięci Narodowej obecny jest na dawnych Kresach Wschodnich, w dzisiejszych suwerennych krajach, jak Litwa czy Łotwa. Upamiętniamy poległych i pomordowanych żołnierzy z Nowogródczyzny i Wileńszczyzny serią publikacji naukowych i popularnonaukowych, wystaw, a także poszukiwaniem nieznanych miejsc pochówków, ekshumacjami i obietnicą godnego pogrzebu dla tych, co oddali najcenniejsze dla polskiej sprawy. W 80. rocznicę akcji „Burza” i operacji „Ostra Brama” pamiętamy, że przed Warszawą było Wilno – pisze dr Karol Nawrocki, prezes Instytutu Pamięci Narodowej w Kurierze Wileńskim: Polskiej gazecie na Litwie. Karol Nawrocki: Operacja „Ostra Brama” – burza ze wschodu
-
Zgodnie z zapisem w Dzienniku 4. Szwadronu 5. Brygady Wileńskiej AK ppor. Henryka Wieliczko „Lufy” dnia 1 kwietnia 1946 r. do Borów Tucholskich wyruszył siedmioosobowy patrol Brygady. „Lufa” z grupą swoich żołnierzy, działając na rozkaz mjr. „Łupaszki”, miał rozpocząć działania partyzanckie, nawiązać pierwsze kontakty i przygotować teren na przybycie reszty oddziału. Karol Polejowski: Pierwsze dni obecności patrolu 5. Brygady Wileńskiej AK ppor. Henryka Wieliczko „Lufy” w Borach Tucholskich (8 – 15 kwietnia 1946 r.)
-
Dla historyków badających podziemie niepodległościowe na ziemiach polskich, a szczególnie dzieje konspiracji wileńskiej i 5. Brygady Wileńskiej AK mjr. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”, niepewną pozostaje tożsamość porucznika „Stefana”, adiutanta dowódcy oddziału w 1945 i 1946 r. Karol Polejowski: Porucznik „Stefan” – adiutant majora „Łupaszki” w 1945 i 1946 roku
-
Wielu odwiedzających Muzeum Powstania Warszawskiego jest przekonanych, że siłami polskimi w powstaniu dowodził gen. Tadeusz Komorowski „Bór”, dowódca Armii Krajowej. Jest to przeświadczenie błędne. Dowódcą Powstania Warszawskiego był gen. Antoni Chruściel „Monter”, komendant Okręgu Warszawa AK. Katarzyna Utracka: „Monter”: dowódca Powstania Warszawskiego
-
Był jednym z najwybitniejszych polskich dowódców partyzanckich lat II wojny światowej. Dowodzone przez niego oddziały stoczyły 235 walk z niemieckimi siłami okupacyjnymi i partyzantką sowiecką, w większości zwycięskich. Kazimierz Krajewski: Major Adolf Pilch „Góra”, „Dolina” – dowódca Zgrupowania Stołpeckiego AK
-
„Polska tonie w czerwonej powodzi… Istnieje przysłowie, że »tonący brzytwy się chwyta«, jakże ono obecnie pasuje do wielu Polaków! Toniemy – a nadzieja, której się chwytamy – pozostaje niestety przysłowiową brzytwą” – tymi słowami pod datą 1 maja 1949 r. kończyły się zapiski kpt. Zdzisława Brońskiego „Uskoka”, jednego z ostatnich dowódców oddziałów partyzanckich walczących na Lubelszczyźnie. Kinga Hałacińska: Dramat trudnych wyborów „Uskoka”
-
Kobiety współtworzyły historię Polski. Włączyły o niepodległość, budowały odrodzoną po 123 latach zaborów II Rzeczpospolitą, walczyły w czasie II wojny światowej, po jej zakończeniu należały do podziemia niepodległościowego, a w czasach komunistycznych do opozycji demokratycznej. Prezentujemy publikacje Instytutu Pamięci Narodowej, materiały naukowe, popularnonaukowe, multimedialne poświęcone kobietom oraz ich świadectwa. Kobiety w historii – 8 marca
-
Nefrolog, żołnierz AK, taternik. Był zaangażowany w działalność wywiadu politycznego Delegatury Rządu na Kraj. W 1966 wraz z Janem Nielubowiczem dokonał pierwszego udanego przeszczepienia nerki od zmarłego dawcy, a wcześniej położył wielkie zasługi w rozwoju dializoterapii w Polsce. Konrad Rokicki: Człowiek, który nie bał się trudnych dróg. Tadeusz Orłowski (1917–2008)
-
24 lutego 2025 r. w Jednostce Wojskowej NIL w Krakowie odbył się uroczysty apel w 72. rocznicę śmierci jej patrona – gen. Augusta Emila Fieldorfa „Nila”. Ponadto złożyliśmy hołd dowódcy Kedywu Komendy Głównej Armii Krajowej pod tablicami pamięci na ul. Lubicz i w szkole, do której uczęszczał. Kraków. Uroczystości w 72. rocznicę śmierci gen. Augusta Emila Fieldorfa „Nila”
-
Krakowski oddział IPN odnowił grób dowódcy 1 psp AK
-
25 lutego 1942 r. Dowódca Armii Krajowej gen. Stefan Rowecki powołał Wojskową Służbę Kobiet. Na czele tej organizacji stanęła Maria Stanisława Wittek ps. „Mira” – kobieta niezwykła, dla której służba ojczyźnie była nie tylko obowiązkiem, ale prawdziwym powołaniem. Magdalena Mołczanowska: Generał Maria Stanisława Wittek – dwukrotna dama Virtuti Militari
-
Historia Franciszki Ramotowskiej „Iskry” to gotowy scenariusz na film. Od 1941 r. działała w ZWZ – AK, gdzie pełniła funkcje łączniczki i sanitariuszki. Los, który dzieliła z towarzyszami broni, obfitował w nieoczekiwane zmiany i brawurowe akcje. Na szczególną uwagę zasługuje odbicie jej z rąk UB. Magdalena Mołczanowska: Odbicie łączniczki
-
27 marca 1945 roku z Obozu Specjalnego w podlubartowskim Skrobowie zbiegło czterdziestu ośmiu przetrzymywanych w nim żołnierzy Armii Krajowej. Ci, którzy się przed ucieczką zawahali, zostali wywiezieni w głąb ZSRS. Magdalena Mołczanowska: Ucieczka z obozu w Skrobowie
-
Odważna konspiratorka, więźniarka łagru, „repatriantka” wygnana z małej ojczyzny. Losy Danuty Szyksznian-Ossowskiej stanowią odzwierciedlenie burzliwej historii Polaków z Wileńszczyzny, którym w dorosłość przyszło wkraczać w latach II wojny światowej. Magdalena Semczyszyn: Wileńska łączniczka. Danuta Szyksznian-Ossowska „Sarenka”
-
W nocy z 24 na 25 kwietnia 1945 r. byli żołnierze AK Inspektoratu „Maria” rozbili więzienie PUBP w Miechowie. Atak partyzantów był jedną z czterech zakończonych sukcesem podobnych akcji w woj. krakowskim w 1945 r. Marcin Chorązki: Rozbicie więzienia w Miechowie
-
Urodzony 30 października 1894 r. w Zofiówce na Ukrainie. Syn Jana Karola i Włodzimiery z d. Michałowskiej. Ukończył ośmioklasowe gimnazjum w Białej Cerkwi. W latach 1913-1914 studiował na UJ. Należał do II Drużyny Strzeleckiej w Krakowie. Marcin Chorązki: Zygmunt Miłkowski „Szeliga”, „Wrzos” (1894-1945). Pułkownik WP, oficer AK
-
„Twardy” to pseudonim Jana Kotowicza, wybitnego oficera WP, kawalera Virtuti Militari, od wczesnej młodości zaangażowanego w walkę o niepodległość. Marek Gałęzowski: 25 lipca 1944 r. Pułkownik „Twardy” musi złożyć broń
-
Polacy przebywający w kraju pod okupacją niemiecką i sowiecką nie pogodzili się z utratą niepodległego państwa. Symbolicznym wyrazem tej postawy było ukazanie się 10 października 1939 r. tajnego pisma „Polska Żyje”, wydawanego przez organizację Komenda Obrońców Polski. Marek Gałęzowski: Polskie Państwo Podziemne: konspiracja wojskowa i cywilna pod okupacją niemiecką i sowiecką
-
W sąsiedztwie Muzeum Narodowego w Kielcach przy pl. Najświętszej Marii Panny 2 mieszkał i pracował zasłużony dla miasta fotografik, współzałożyciel Automobilklubu Kieleckiego i żołnierz Armii Krajowej, Tadeusz Ignacy Rylski. Marek Jedynak: Tadeusz Ignacy Rylski. Fotograf i żołnierz AK
-
Rozkaz do akcji „Burza” wydał 20 listopada 1943 r. dowódca Armii Krajowej gen. dyw. Tadeusz Komorowski „Bór”. Wzmożona akcja sabotażowo-dywersyjna miała zostać uruchomiona strefowo w poszczególnych obszarach i okręgach AK w momencie ogólnego odwrotu Niemców. Marek Jedynak: „Burza” w Okręgu Radomsko-Kieleckim Armii Krajowej
-
Zawstydzająco mało wiemy o ponadrocznej aktywności partyzanckiej w oddziałach AK Obwodu Radomsko kpr. pchor. „Satyra” – „wybitnego polskiego poety, dramaturga, prozaika i scenarzysty”. Mariusz Solecki: Akowska biografia Tadeusza Różewicza „Satyra” (1921–2014)
-
Wraz z wybuchem II wojny światowej bezpieczny świat młodych wilnian uległ całkowitej zmianie, a ostatnie pokolenie pochodzące z kresowych obszarów II Rzeczypospolitej wzięło ma siebie obowiązek walki za ojczyznę. Marta Kupczewska: „Kozy”, czyli wileńskie łączniczki
-
Mateusz Szpytma: Ordery dla morderców
-
Wileńskie Brygady Armii Krajowej zapisały w okresie działalności na macierzystym terenie, czyli w latach 1943–1944, wspaniały rozdział na kartach historii walki o wolność Polski. Te kresowe jednostki odznaczały się wieloma walorami bojowymi, dlatego sława, która je otacza, jest w pełni uzasadniona. Michał Ostapiuk: Grudniowy bunt „Szczerbca”
-
11 maja 1951 r. z celi śmierci mokotowskiego więzienia strażnicy wywołali trzech mężczyzn: Rolfa-Heinza Höppnera, niemieckiego zbrodniarza, byłego szefa Służby Bezpieczeństwa SS w Kraju Warty; Mieczysława Chojnackiego, żołnierza polskiego podziemia antykomunistycznego; Gracjana Fróga, byłego dowódcę 3 Wileńskiej Brygady Armii Krajowej. Michał Ostapiuk: Komendant „Szczerbiec” Gracjan Fróg (1911– 1951)
-
18 lutego 1943 roku dowódca Armii Krajowej gen. Stefan Rowecki „Grot” rozkazał oznaczanie akcji sabotażowych i dywersyjnych AK znakiem Kotwicy Polski Walczącej. Jest to najbardziej rozpoznawalny symbol Polskiego Państwa Podziemnego. Mistrzostwo identyfikacji wizualnej
-
Jan Tabortowski urodził się 16 października 1907 r. w Nowogródku. Mjr Jan Tabortowski „Bruzda”
-
„Historia toczy się dziś” – 13 lutego 2026 r. o godzinie 9.15 na kanale YouTube IPNtv. Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy AK. Marcin Łaszczyński dla „Historia toczy się dziś”
-
14 lutego 2025 r. po raz pierwszy odbyły się uroczystości z okazji Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej. Święto to zostało uchwalone przez Sejm RP 9 stycznia 2025 roku, w hołdzie żołnierzom największej konspiracyjnej armii w podbitej przez Niemcy i Związek Sowiecki Europie. Armii, która jako zbrojne ramię Polskiego Państwa Podziemnego prowadziła bohaterską walkę o odzyskanie przez Rzeczpospolitą Polską suwerenności i niepodległości. Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej
-
Aleksander Krzyżanowski był oficerem Wojska Polskiego i komendantem Okręgu Wileńskiego AK. Jako oddany patriota, walczył z bolszewikami i Niemcami. Po wojnie aresztowało go UB. Torturowany w śledztwie i ciężko chory na gruźlicę zmarł w szpitalu więziennym. Niezłomny nawet w obliczu śmierci
-
14 lutego 2026 r. w Krakowie i Warszawie odbyły się obchody Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej – święta państwowego ustanowionego w 2025 r. W uroczystościach wzięli udział zastępcy prezesa IPN – dr hab. Karol Polejowski i dr Mateusz Szpytma. Obchody Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej
-
„Wojsko wolnej Polski” to artykuł zastępcy prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr. hab. Karola Polejowskiego. Wraz z innymi tekstami o Polsce trafił – w kilkunastu językach – do mediów w ponad 60 krajach kilku kontynentów, w ramach kolejnej odsłony projektu „Opowiadamy Polskę światu”. Opowiadamy Polskę światu: Wojsko wolnej Polski
-
Partyzanci „Lamparta”. Historia IV batalionu 1. pułku strzelców podhalańskich AK
English version