Instytut Pamięci Narodowej
-
„Hipolit” to pseudonim, którym posługiwał się Zygmunt Szczepkowski, oficer kontrwywiadu brzozowskiego obwodu AK. To postać niezwykła – można powiedzieć brzozowski agent James Bond. Paweł Fornal: Zygmunt Szczepkowski (1913-2004) – James Bond z Podkarpacia
-
20 czerwca 1944 r. w Warszawie, w piwnicy budynku przy ul. Krochmalnej 74, żołnierze z Wydziału Bezpieczeństwa i Kontrwywiadu Oddziału II Komendy Głównej AK, dowodzeni przez zastępcę kierownika wydziału – Stefana Rysia „Józefa”, rozpoczęli przesłuchanie jednego z nich – Eugeniusza Świerczewskiego. Pytania dotyczyły współpracy z Gestapo i wydania w ręce Niemców pracowników wywiadu i łączności AK. Paweł Popiel: Wyrok na Eugeniusza Świerczewskiego
-
Największa i najbardziej spektakularna akcja zbrojna Konspiracyjnego Wojska Polskiego została przeprowadzona w nocy z 19 na 20 kwietnia 1946 r. Głównym jej celem było uwolnienie więźniów z aresztu miejskiego w Radomsku. Cena sukcesu była jednak wysoka. Wielu jej uczestników, w tym dowódca, porucznik Jan Rogulka, wpadło w ręce komunistów i straciło życie jeszcze przed upływem miesiąca. Paweł Wąs: Dowódca akcji na Radomsko. Porucznik Jan Rogulka „Grot” (1913–1946)
-
W Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Delegatura w Kielcach znajduje się skromny zbiór pamiątek dotyczących rodziny Szczygłowskich, z której ojciec, matka i córka aktywnie angażowali się w walkę o niepodległą Polskę. Paweł Żołądek: Rodzina Szczygłowskich w walce o niepodległą Polskę
-
Często używany argument, że 19 stycznia 1945 r. Armia Krajowa przestała istnieć, a dalej działały już tylko grupki zdeterminowanych osób, irracjonalnie myślących o zwycięstwie nad Związkiem Sowieckim, jest z samego założenia nieprawdziwy. Piotr Niwiński: Czy przestała istnieć
-
Dla współtowarzyszy broni – „Ewa”, „Lala”; dla mjr. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki” – miłość jego życia; dla nas, badaczy dziejów najnowszych Polski i szerokiego grona miłośników walk o niepodległość – kobieta symbol, i to w wielu wymiarach. Piotr Niwiński: Lidia Lwow-Eberle
-
Rozkaz gen. Leopolda Okulickiego „Niedźwiadka” do żołnierzy Armii Krajowej z 19 stycznia 1945 r. nie nakazywał zaprzestania walki o wyzwolenie kraju. Piotr Niwiński: Ostatni rozkaz
-
27 września kojarzy się z Armią Krajową: jest to Dzień Polskiego Państwa Podziemnego, święto żołnierzy AK. W istocie jest tego dnia powołano pierwszą ogólnopolską organizację konspiracyjną, podporządkowaną Rządowi RP – Służbę Zwycięstwu Polski. Piotr Niwiński: Powstanie Armii Krajowej
-
Przyszły dowódca 1. szwadronu 5. Brygady Wileńskiej AK z konspiracją związał się w listopadzie 1939 r., a walkę zakończył dopiero w październiku roku 1945, przedzierając się na Zachód. Jego szlak bojowy pokazuje głębie dramatu, którym były dla naszej części Europy traumatyczne wydarzenia II wojny światowej. Piotr Niwiński: Zygmunt Błażejewicz „Zygmunt”
-
Jedna z najbardziej charakterystycznych postaci podziemia niepodległościowego. I szczególna ofiara systemu komunistycznego. W podziemiu przybrał pseudonim „Jastrząb”. W partyzantce służył od 1943 do 1946 r. W więzieniu osadzony był do 1975 r. Piotr Niwiński: „Jastrząb”. Porucznik Józef Bandzo (1923–2016)
-
W 1943 r. dowództwo AK – kilkusettysięcznej podziemnej armii – objął człowiek, który przed wybuchem wojny myślał o emeryturze i objęciu folwarku. Wybitny kawalerzysta bez doświadczenia w pracy sztabowej. Jego kariera nabrała rozpędu, gdy ziemie polskie objęła okupacja dwóch totalitarnych potęg, a walka z wrogiem przyjęła zupełnie nowe formy. Awanse na najwyższe stanowiska wywoływały u niego raczej pełne oporów niedowierzanie niż entuzjazm. 24 sierpnia 1966 roku zmarł Tadeusz Komorowski. Piotr Ruciński: Lider mimo woli – Tadeusz Bór-Komorowski
-
Pod znakiem „Orła” i „Tęczy”. Trzy komendy XVI Okręgu Narodowego Zjednoczenia Wojskowego na północnym Mazowszu. Tom 1: Monografia
-
Pogrom or Revenge? The Armed Operation of the “Freedom and Independence” Association in Parczew on 5 February 1946
-
26 sierpnia 1943 roku oddział pod dowództwem Tomasza Wójcika ps. Tarzan zorganizował pod Ożarowem zasadzkę, w której zginął gen. Kurt Renner – dowódca 174. Dywizji Piechoty Wehrmachtu – jedyny niemiecki oficer tak wysokiego stopnia zlikwidowany przez polskie podziemie. Polscy partyzanci zlikwidowali gen. Kurta Rennera
-
10 kwietnia 1943 roku Oddział „Zagra-Lin” z Organizacji Specjalnych Akcji Bojowych AK („Kosa 30”) uderzył w Niemców w sercu III Rzeszy dokonując na dworcu kolejowym w Berlinie ataku bombowego, w wyniku którego zginęło 14 osób, a 60 zostało rannych. Polski atak w sercu Rzeszy!
-
Powstanie Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej
-
28 kwietnia 1983 r. w Warszawie zmarł płk dypl. Jan Rzepecki „Prezes”, żołnierz Legionów Polskich i wojny obronnej 1939 r., szef Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej ZWZ-AK (1940–1945 ), Powstaniec Warszawski. W 1945 r. dowódca Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj i pierwszy przywódca Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”; teoretyk i historyk wojskowości. Płk Jan Rzepecki „Prezes”
-
W marcu 1976 r. zmarł Eugeniusz Gedymin Kaszyński „Zygmunt”, „Nurt”, „Mur”, major rezerwy Wojska Polskiego, żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie i Armii Krajowej, cichociemny, zastępca Jana Piwnika „Ponurego”. Ryszard Sodel: Eugeniusz Gedymin Kaszyński „Zygmunt”
-
18 kwietnia 1944 r. w niewyjaśnionych okolicznościach zginął ppłk Jan Wojciech Kiwerski „Oliwa”, „Dyrektor”, „Kalinowski”, „Lipiński”, „Rudzki” „Ziomek” – oficer Wojska Polskiego i Armii Krajowej. Ryszard Sodel: Jan Wojciech Kiwerski. Saper, konspirator, partyzant
-
Cichociemny, uczestnik powstania warszawskiego, adiutant gen. Tadeusza Komorowskiego „Bór”, architekt, który miał ogromny wpływ na obecny wygląd Warszawy. 5 marca 2002 r. w Warszawie zmarł Stanisław Jankowski „Agaton”, żołnierz kampanii wrześniowej i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Ryszard Sodel: Stanisław Jankowski „Agaton”
-
Gwardia Ludowa rozpoczęła działalność zbrojną w maju 1942 r. w okolicach Piotrkowa Trybunalskiego i Radomia, a w końcu tego roku rozszerzyła ją na teren Generalnego Gubernatorstwa i część obszarów włączonych do III Rzeszy. Ryszard Sodel: Zbrojne ramię PPR. Akcje bojowe Gwardii Ludowej
-
Rok 2026 został ustanowiony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej Rokiem Sergiusza Piaseckiego, jednego z najbardziej niezwykłych twórców polskiej literatury XX wieku. Decyzja ta jest wyrazem uznania dla jego dorobku pisarskiego, patriotycznej postawy oraz walki o wolność Polski. Piasecki był pisarzem, agentem polskiego wywiadu i żołnierzem podziemia niepodległościowego w czasie II wojny światowej. (Uchwała Sejmu RP z 26 września 2025; M.P. 2025 poz.1099). Sergiusz Piasecki - agent wywiadu, więzień, żołnierz, pisarz-antykomunista
-
Janina Wasiłojć „Jachna” – sanitariuszka i łączniczka Armii Krajowej, była jedną z nielicznych kobiet skazanych w powojennej Polsce na karę śmierci. Służyła u „Kmicica”, „Ronina” i „Łupaszki”. To w partyzantce poznała swojego przyszłego męża ppor. Leona Smoleńskiego „Zeusa”. W styczniu 1947 r. wpadła w sidła Urzędu Bezpieczeństwa. Podczas śledztwa była bita, torturowana i poniżana, lecz nie dała się złamać. 8 marca 1949 roku, w Dniu Kobiet, usłyszała wyrok: dwukrotna kara śmierci. Skazana na śmierć... w Dniu Kobiet
-
Mówiąc o kobietach biorących udział w Powstaniu Warszawskim zazwyczaj mamy na myśli łączniczki, sanitariuszki lub te, które pracowały na tyłach – w kuchniach i szpitalach. Tymczasem były i inne… Soraya Kuklińska: Snajperka w Powstaniu Warszawskim
-
Sprawa Stanisława Gustawa Jastera ps. „Hel” w historiografii. Kreacja obrazu zdrajcy i obrona
-
19 lutego 1947 r., wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Łodzi, rozstrzelany został kpt. Stanisław Sojczyński „Warszyc”, uczestnik wojny obronnej Polski w 1939 r., zastępca komendanta Obwodu Radomsko Armii Krajowej i szef tamtejszego Kedywu, twórca niepodległościowej organizacji Konspiracyjne Wojsko Polskie. Stanisław Sojczyński „Warszyc”
-
Studia nad wywiadem i kontrwywiadem Polski w XX wieku, t. 1
-
Arystokrata, polityk, oficer WP, Komendant Główny AK (1943–1944), Naczelny Wódz PSZ na Zachodzie (1945–1947), premier Rządu RP na uchodźstwie (1947–1949) urodził się 1 czerwca 1895 roku. Tadeusz Komorowski (1895-1966) ps. „Bór”, „Znicz”, „Gajowy”, „Lawina”
-
Głównym celem tworzonej w okupowanym kraju konspiracji wojskowej było przeprowadzenie powstania powszechnego w momencie zwycięskiej ofensywy aliantów zachodnich, która z jednej strony spowoduje rewolucyjne wrzenie w Rzeszy, z drugiej zaś doprowadzi do demoralizacji jednostek Wehrmachtu na wschodzie. Teodor Gąsiorowski: Burza nadeszła ze wschodu
-
Dla żołnierzy Armii Krajowej początek 1945 r. był czasem trudnych wyborów. Cel ich dotychczasowej walki – wyzwolenie Polski – nie został osiągnięty. Wielu zadawało sobie pytanie, czy walczyć dalej, czy może próbować się przystosować do nowej rzeczywistości, co jednak oznaczało zdanie się na łaskę komunistycznej władzy. Tomasz Toborek: Inny wróg, cel ten sam. Stanisław Sojczyński „Warszyc” (1910–1947)
-
Zygmunt Markiewicz był jednym z wielu byłych żołnierzy AK tych, którym „władza ludowa” odpłaciła za ich wojenne poświęcenie represjami i więzieniem. Nasz bohater pozostawił jednak po sobie wyczerpujące wspomnienia z lat 1945-1953, które warto przypomnieć, bo mówią bardzo wiele o życiu w stalinowskiej Polsce. Tomasz Toborek: Zygmunt Markiewicz (1901-1961)
-
Rudolf Majewski „Leśniak” to jeden z wielu byłych żołnierzy AK, którzy nie zaznali spokoju w powojennej rzeczywistości. W czasie wojny był dowódcą największego ugrupowania partyzanckiego po lewej stronie Wisły; po wejściu Sowietów – „zaplutym karłem reakcji”, a później ofiarą komunistycznej zbrodni. Zmarł 5 stycznia 1949 roku. Tomasz Toborek: „Leśniak”
-
Historia Stefana Pabisia pokazuje, że splot dramatycznych wydarzeń może ujawnić w „zwyczajnym” człowieku zdolności, o które nawet bliscy by go nie podejrzewali. W wolnej Polsce byłby rolnikiem, rzemieślnikiem, budowniczym – społecznikiem wykorzystującym swoje umiejętności dla dobra innych. Los chciał jednak inaczej. Tomasz Łabuszewski: James Bond spod Wołkowyska. Stefan Pabiś (1910–2003)
-
Kapitan Józef Bandzo „Jastrząb” uczestniczył w wielu akcjach bojowych, m.in. zdobywał powiatowe miasto Nowe Troki i brał udział w ataku na Wilno w trakcie operacji „Ostra Brama”. W 1945 r. dołączył do 5. Wileńskiej Brygady AK mjr. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”, gdy walczyła na ziemi białostockiej. Tomasz Łabuszewski: Wielki szczęściarz. Józef Bandzo (1923–2016)
-
Udział Słowaków w powstaniu warszawskim
-
4 marca 2026 r., w 74. rocznicę zamordowania w więzieniu komunistycznym na Zamku w Lublinie mjr. Mariana Pilarskiego ps. Jar i Stanisława Bizora ps. Eam, zastępcy prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr hab. Karol Polejowski i dr Mateusz Szpytma oddali hołd zamordowanym, składając wieńce w krypcie pod bazyliką pw. św. Antoniego w Radecznicy. Upamiętniliśmy bohaterów polskiego podziemia antykomunistycznego
-
22 kwietnia 2025 r. w Krakowie, w miejscu śmierci zamordowanego przez UB płk. Narcyza Wiatra „Zawojny” (21 kwietnia 1945 r.), odbyła się uroczystość poświęcona działaczowi ludowemu, komendantowi Batalionów Chłopskich na Małopolskę i Śląsk, oficerowi Armii Krajowej. Uroczystość w związku z 80. rocznicą śmierci płk. Narcyza Wiatra „Zawojny”
-
14 września 2024 r. w Powiewiórce (Litwa) odbył się wojskowy pogrzeb śp. Napoleona Ciukszy ps. „Waligóra”, żołnierza Armii Krajowej oddziału Antoniego Burzyńskiego „Kmicica” oraz 5. Wileńskiej Brygady AK, którego szczątki zostały odnalezione i zidentyfikowane przez Instytut Pamięci Narodowej. Uroczystości pogrzebowe Napoleona Ciukszy ps. „Waligóra”
-
7 maja 2025 r. w Puławach pożegnaliśmy Stanisława Ochnio – żołnierza Armii Krajowej, Zrzeszenia „WiN”. W ceremonii pogrzebowej wziął udział dr hab. Krzysztof Szwagrzyk, zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. Uroczystości pogrzebowe śp. Stanisława Ochnio ps. Granat
-
7 grudnia 2024 r. w Błażowej na Podkarpaciu odbyła się konferencja popularnonaukowa poświęcona pamięci ks. Michała Pilipca, kapłana diecezji przemyskiej, kapelana Armii Krajowej. Uroczystości upamiętniające ks. Michała Pilipca
-
20 października 2024 r. w Przemyślu została odsłonięta tablica upamiętniająca mjr Alicję Wnorowską. Uroczystości upamiętniające mjr Alicję Wnorowską
-
W imieniu Polski Walczącej. Wydanie zbiorcze
-
W kleszczach totalitaryzmów. Łukasz Ciepliński (1913-1951). Tom I. Prawość i męstwo
-
5 marca 2025 r. na cmentarzu Rakowickim w Krakowie odbyły się uroczystości pogrzebowe, zmarłego 27 lutego, w wieku 97 lat, kpt. Stanisława Pazurkiewicza, żołnierza AK, prześladowanego przez reżim komunistyczny, w 2022 r. nagrodzonego przez IPN tytułem Świadek Historii. W Krakowie pochowano kpt. Stanisława Pazurkiewicza, żołnierza AK, więźnia czasów stalinowskich
-
16 maja 2025 r. na cmentarzu Rakowickim w Krakowie odbyły się uroczystości pogrzebowe, zmarłego 9 maja, ppłk. adw. Ryszarda Łady-Brodowskiego ps. „Bodzanta”, żołnierza Armii Krajowej (Okręg Kielce), więźnia politycznego okresu stalinowskiego. W Krakowie pochowano ppłk. Ryszarda Ładę-Brodowskiego, żołnierza AK
-
30 maja 2025 r. Biuro Przystanków Historia IPN, we współpracy ze Starostwem Powiatowym w Rykach i przy wsparciu Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa odsłoniło mural oraz tablicę na budynku Zespołu Szkół im. hr. Kajetana Kickiego, upamiętniające majora Mariana Bernaciaka ps. Orlik oraz Żołnierzy Oddziału Powstańczego I/15 Pułku Piechoty „Wilków” Armii Krajowej i placówki nr 44 AK w Sobieszynie. W Sobieszynie upamiętniliśmy majora Mariana Bernaciaka „Orlika”
-
23 września 2025 roku w Wilnie odbyła się uroczystość pogrzebowa śp. Edwarda Borkowskiego oraz pięciu żołnierzy Armii Krajowej z oddziału Sergiusza Zyndrama-Kościałkowskiego ps. Fakir, odnalezionych w wyniku prac Instytutu Pamięci Narodowej. W ceremonii wziął udział dr hab. Krzysztof Szwagrzyk, zastępca prezesa IPN. W Wilnie pożegnaliśmy żołnierzy z oddziału Sergiusza Zyndrama-Kościałkowskiego „Fakira”
-
Wacław Walicki (1903–1949), ps. „111", „Druh Michał", „Pan Michał", „Tesarro", porucznik, oficer Komendy Okręgu Wileńskiego Armii Krajowej, nauczyciel, konspiracyjne nazwisko Wacław Lurdecki. Wacław Walicki (1903–1949)
-
14 lutego 1942 r. do Warszawy z Londynu została nadana depesza zawierająca decyzje Naczelnego Wodza i Premiera RP gen. Władysława Sikorskiego. Waldemar Grabowski: Od ZWZ do Armii Krajowej
-
W lipcu 1944 r. zbliżający się front wschodni budził coraz większe zaniepokojenie i niepewność niemieckich sił okupacyjnych, a równocześnie wśród Polaków nadzieję, że kończy się koszmar wojny. Powszechnie uważano, że nadchodzi chwila odpłaty za lata terroru, wyzysku i upokorzeń ze strony Niemców. Tak było również w powiecie bocheńskim. Wojciech Frazik: Akcja na więzienie w Nowym Wiśniczu
English version