Instytut Pamięci Narodowej
-
Niezależni kombatanci w PRL. Środowisko Świętokrzyskich Zgrupowań Partyzanckich Armii Krajowej „Ponury” – „Nurt” (1957–1989)
-
Niezależni kombatanci w PRL. Środowisko Świętokrzyskich Zgrupowań Partyzanckich Armii Krajowej „Ponury” – „Nurt” (1957–1989)
-
Aleksander Krzyżanowski był oficerem Wojska Polskiego i komendantem Okręgu Wileńskiego AK. Jako oddany patriota, walczył z bolszewikami i Niemcami. Po wojnie aresztowało go UB. Torturowany w śledztwie i ciężko chory na gruźlicę zmarł w szpitalu więziennym. Niezłomny nawet w obliczu śmierci
-
14 lutego 2026 r. w Krakowie i Warszawie odbyły się obchody Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej – święta państwowego ustanowionego w 2025 r. W uroczystościach wzięli udział zastępcy prezesa IPN – dr hab. Karol Polejowski i dr Mateusz Szpytma. Obchody Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej
-
W dniach 21–22 maja 2026 r. w Bibliotece Głównej Uniwersytetu Gdańskiego trwa ogólnopolska konferencja naukowa „Walka 5. Wileńskiej Brygady AK na Pomorzu na tle dziejów powojennego pomorskiego podziemia niepodległościowego”. W wydarzeniu wziął udział zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr hab. Karol Polejowski oraz dyrektor gdańskiego Oddziału IPN dr Marek Szymaniak. Ogólnopolska konferencja naukowa „Walka 5. Wileńskiej Brygady AK na Pomorzu na tle dziejów powojennego pomorskiego podziemia niepodległościowego”
-
„Wojsko wolnej Polski” to artykuł zastępcy prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr. hab. Karola Polejowskiego. Wraz z innymi tekstami o Polsce trafił – w kilkunastu językach – do mediów w ponad 60 krajach kilku kontynentów, w ramach kolejnej odsłony projektu „Opowiadamy Polskę światu”. Opowiadamy Polskę światu: Wojsko wolnej Polski
-
Partyzanci „Lamparta”. Historia IV batalionu 1. pułku strzelców podhalańskich AK
-
„Hipolit” to pseudonim, którym posługiwał się Zygmunt Szczepkowski, oficer kontrwywiadu brzozowskiego obwodu AK. To postać niezwykła – można powiedzieć brzozowski agent James Bond. Paweł Fornal: Zygmunt Szczepkowski (1913-2004) – James Bond z Podkarpacia
-
20 czerwca 1944 r. w Warszawie, w piwnicy budynku przy ul. Krochmalnej 74, żołnierze z Wydziału Bezpieczeństwa i Kontrwywiadu Oddziału II Komendy Głównej AK, dowodzeni przez zastępcę kierownika wydziału – Stefana Rysia „Józefa”, rozpoczęli przesłuchanie jednego z nich – Eugeniusza Świerczewskiego. Pytania dotyczyły współpracy z Gestapo i wydania w ręce Niemców pracowników wywiadu i łączności AK. Paweł Popiel: Wyrok na Eugeniusza Świerczewskiego
-
Największa i najbardziej spektakularna akcja zbrojna Konspiracyjnego Wojska Polskiego została przeprowadzona w nocy z 19 na 20 kwietnia 1946 r. Głównym jej celem było uwolnienie więźniów z aresztu miejskiego w Radomsku. Cena sukcesu była jednak wysoka. Wielu jej uczestników, w tym dowódca, porucznik Jan Rogulka, wpadło w ręce komunistów i straciło życie jeszcze przed upływem miesiąca. Paweł Wąs: Dowódca akcji na Radomsko. Porucznik Jan Rogulka „Grot” (1913–1946)
-
Powstaniec śląski, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, w 1939 r. brał udział w bitwie pod Kockiem. Po brawurowej ucieczce z niewoli niemieckiej, szybko zaangażował się w pracę konspiracyjną. We wrześniu 1944 r. zatrzymany przez NKWD i zesłany do ZSRS. Po powrocie do kraju ponownie aresztowany przez rodzimą bezpiekę. Nigdy nie dowiedział się tego, że został kawalerem Virtuti Militari. Paweł Żołądek: Piotr Kabata „Wujek”. Oficer AK i ofiara komunistycznych represji
-
W Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Delegatura w Kielcach znajduje się skromny zbiór pamiątek dotyczących rodziny Szczygłowskich, z której ojciec, matka i córka aktywnie angażowali się w walkę o niepodległą Polskę. Paweł Żołądek: Rodzina Szczygłowskich w walce o niepodległą Polskę
-
Po zakończeniu II wojny światowej ważną formą oporu przeciwko narzuconemu siłą systemowi komunistycznemu były próby uwolnienia aresztowanych żołnierzy i oficerów podziemia oraz członków organizacji konspiracyjnych. Piotr Długołęcki: Otworzone od środka. Ucieczka z więzienia w Tarnowie
-
Często używany argument, że 19 stycznia 1945 r. Armia Krajowa przestała istnieć, a dalej działały już tylko grupki zdeterminowanych osób, irracjonalnie myślących o zwycięstwie nad Związkiem Sowieckim, jest z samego założenia nieprawdziwy. Piotr Niwiński: Czy przestała istnieć
-
Dla współtowarzyszy broni – „Ewa”, „Lala”; dla mjr. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki” – miłość jego życia; dla nas, badaczy dziejów najnowszych Polski i szerokiego grona miłośników walk o niepodległość – kobieta symbol, i to w wielu wymiarach. Piotr Niwiński: Lidia Lwow-Eberle
-
Rozkaz gen. Leopolda Okulickiego „Niedźwiadka” do żołnierzy Armii Krajowej z 19 stycznia 1945 r. nie nakazywał zaprzestania walki o wyzwolenie kraju. Piotr Niwiński: Ostatni rozkaz
-
27 września kojarzy się z Armią Krajową: jest to Dzień Polskiego Państwa Podziemnego, święto żołnierzy AK. W istocie jest tego dnia powołano pierwszą ogólnopolską organizację konspiracyjną, podporządkowaną Rządowi RP – Służbę Zwycięstwu Polski. Piotr Niwiński: Powstanie Armii Krajowej
-
Przyszły dowódca 1. szwadronu 5. Brygady Wileńskiej AK z konspiracją związał się w listopadzie 1939 r., a walkę zakończył dopiero w październiku roku 1945, przedzierając się na Zachód. Jego szlak bojowy pokazuje głębie dramatu, którym były dla naszej części Europy traumatyczne wydarzenia II wojny światowej. Piotr Niwiński: Zygmunt Błażejewicz „Zygmunt”
-
Jedna z najbardziej charakterystycznych postaci podziemia niepodległościowego. I szczególna ofiara systemu komunistycznego. W podziemiu przybrał pseudonim „Jastrząb”. W partyzantce służył od 1943 do 1946 r. W więzieniu osadzony był do 1975 r. Piotr Niwiński: „Jastrząb”. Porucznik Józef Bandzo (1923–2016)
-
W 1943 r. dowództwo AK – kilkusettysięcznej podziemnej armii – objął człowiek, który przed wybuchem wojny myślał o emeryturze i objęciu folwarku. Wybitny kawalerzysta bez doświadczenia w pracy sztabowej. Jego kariera nabrała rozpędu, gdy ziemie polskie objęła okupacja dwóch totalitarnych potęg, a walka z wrogiem przyjęła zupełnie nowe formy. Awanse na najwyższe stanowiska wywoływały u niego raczej pełne oporów niedowierzanie niż entuzjazm. 24 sierpnia 1966 roku zmarł Tadeusz Komorowski. Piotr Ruciński: Lider mimo woli – Tadeusz Bór-Komorowski
-
Pod znakiem „Orła” i „Tęczy”. Trzy komendy XVI Okręgu Narodowego Zjednoczenia Wojskowego na północnym Mazowszu. Tom 1: Monografia
-
Pogrom or Revenge? The Armed Operation of the “Freedom and Independence” Association in Parczew on 5 February 1946
-
26 sierpnia 1943 roku oddział pod dowództwem Tomasza Wójcika ps. Tarzan zorganizował pod Ożarowem zasadzkę, w której zginął gen. Kurt Renner – dowódca 174. Dywizji Piechoty Wehrmachtu – jedyny niemiecki oficer tak wysokiego stopnia zlikwidowany przez polskie podziemie. Polscy partyzanci zlikwidowali gen. Kurta Rennera
-
Polska Walcząca na Pomorzu. Struktury i ludzie konspiracji
-
10 kwietnia 1943 roku Oddział „Zagra-Lin” z Organizacji Specjalnych Akcji Bojowych AK („Kosa 30”) uderzył w Niemców w sercu III Rzeszy dokonując na dworcu kolejowym w Berlinie ataku bombowego, w wyniku którego zginęło 14 osób, a 60 zostało rannych. Polski atak w sercu Rzeszy!
-
Powstanie Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej
-
28 kwietnia 1983 r. w Warszawie zmarł płk dypl. Jan Rzepecki „Prezes”, żołnierz Legionów Polskich i wojny obronnej 1939 r., szef Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej ZWZ-AK (1940–1945 ), Powstaniec Warszawski. W 1945 r. dowódca Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj i pierwszy przywódca Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”; teoretyk i historyk wojskowości. Płk Jan Rzepecki „Prezes”
-
20 maja 1946 r. zginął tragicznie ppłk. Andrzej Rzewuski „Przemysław”, „Hańcza”. Ten wybitny oficer, dowódca największej antykomunistycznej organizacji konspiracyjnej w Wielkopolsce podczas powstania antykomunistycznego lat 1944-1956, wciąż pozostaje postacią nieznaną szerszej publiczności. Rafał Sierchuła: Wyklęty w Wielkopolsce. Szkic biograficzny podpułkownika Andrzeja Rzewuskiego (1895-1946)
-
W marcu 1976 r. zmarł Eugeniusz Gedymin Kaszyński „Zygmunt”, „Nurt”, „Mur”, major rezerwy Wojska Polskiego, żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie i Armii Krajowej, cichociemny, zastępca Jana Piwnika „Ponurego”. Ryszard Sodel: Eugeniusz Gedymin Kaszyński „Zygmunt”
-
18 kwietnia 1944 r. w niewyjaśnionych okolicznościach zginął ppłk Jan Wojciech Kiwerski „Oliwa”, „Dyrektor”, „Kalinowski”, „Lipiński”, „Rudzki” „Ziomek” – oficer Wojska Polskiego i Armii Krajowej. Ryszard Sodel: Jan Wojciech Kiwerski. Saper, konspirator, partyzant
-
Cichociemny, uczestnik powstania warszawskiego, adiutant gen. Tadeusza Komorowskiego „Bór”, architekt, który miał ogromny wpływ na obecny wygląd Warszawy. 5 marca 2002 r. w Warszawie zmarł Stanisław Jankowski „Agaton”, żołnierz kampanii wrześniowej i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Ryszard Sodel: Stanisław Jankowski „Agaton”
-
Gwardia Ludowa rozpoczęła działalność zbrojną w maju 1942 r. w okolicach Piotrkowa Trybunalskiego i Radomia, a w końcu tego roku rozszerzyła ją na teren Generalnego Gubernatorstwa i część obszarów włączonych do III Rzeszy. Ryszard Sodel: Zbrojne ramię PPR. Akcje bojowe Gwardii Ludowej
-
Rok 2026 został ustanowiony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej Rokiem Sergiusza Piaseckiego, jednego z najbardziej niezwykłych twórców polskiej literatury XX wieku. Decyzja ta jest wyrazem uznania dla jego dorobku pisarskiego, patriotycznej postawy oraz walki o wolność Polski. Piasecki był pisarzem, agentem polskiego wywiadu i żołnierzem podziemia niepodległościowego w czasie II wojny światowej. (Uchwała Sejmu RP z 26 września 2025; M.P. 2025 poz.1099). Sergiusz Piasecki - agent wywiadu, więzień, żołnierz, pisarz-antykomunista
-
Janina Wasiłojć „Jachna” – sanitariuszka i łączniczka Armii Krajowej, była jedną z nielicznych kobiet skazanych w powojennej Polsce na karę śmierci. Służyła u „Kmicica”, „Ronina” i „Łupaszki”. To w partyzantce poznała swojego przyszłego męża ppor. Leona Smoleńskiego „Zeusa”. W styczniu 1947 r. wpadła w sidła Urzędu Bezpieczeństwa. Podczas śledztwa była bita, torturowana i poniżana, lecz nie dała się złamać. 8 marca 1949 roku, w Dniu Kobiet, usłyszała wyrok: dwukrotna kara śmierci. Skazana na śmierć... w Dniu Kobiet
-
19 czerwca 1943 r. rozpoczęło się tzw. powstanie iwienieckie. Lokalni żołnierze Armii Krajowej zaatakowali siły niemieckiego okupanta i na 18 godzin zajęli miasteczko Iwieniec, położone w przedwojennym województwie nowogródzkim. Soraya Kuklińska: Atak na Iwieniec
-
Mówiąc o kobietach biorących udział w Powstaniu Warszawskim zazwyczaj mamy na myśli łączniczki, sanitariuszki lub te, które pracowały na tyłach – w kuchniach i szpitalach. Tymczasem były i inne… Soraya Kuklińska: Snajperka w Powstaniu Warszawskim
-
Sprawa Stanisława Gustawa Jastera ps. „Hel” w historiografii. Kreacja obrazu zdrajcy i obrona
-
19 lutego 1947 r., wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Łodzi, rozstrzelany został kpt. Stanisław Sojczyński „Warszyc”, uczestnik wojny obronnej Polski w 1939 r., zastępca komendanta Obwodu Radomsko Armii Krajowej i szef tamtejszego Kedywu, twórca niepodległościowej organizacji Konspiracyjne Wojsko Polskie. Stanisław Sojczyński „Warszyc”
-
Studia nad wywiadem i kontrwywiadem Polski w XX wieku, t. 1
-
Arystokrata, polityk, oficer WP, Komendant Główny AK (1943–1944), Naczelny Wódz PSZ na Zachodzie (1945–1947), premier Rządu RP na uchodźstwie (1947–1949) urodził się 1 czerwca 1895 roku. Tadeusz Komorowski (1895-1966) ps. „Bór”, „Znicz”, „Gajowy”, „Lawina”
-
Głównym celem tworzonej w okupowanym kraju konspiracji wojskowej było przeprowadzenie powstania powszechnego w momencie zwycięskiej ofensywy aliantów zachodnich, która z jednej strony spowoduje rewolucyjne wrzenie w Rzeszy, z drugiej zaś doprowadzi do demoralizacji jednostek Wehrmachtu na wschodzie. Teodor Gąsiorowski: Burza nadeszła ze wschodu
-
Długo nie udało się odnaleźć dokumentów Armii Krajowej, które szczegółowo odnosiłyby się do przebiegu walk w getcie. Wieloletnia kwerenda, która zakończona została w 2022 r., zmieniła ten stan rzeczy, odkrywając przed nami kontrwywiadowcze dokumenty, które stanowią zapis zmagań bojowników żydowskich z okupantem niemieckim od 19 kwietnia do 4 maja. Tomasz Domański, Alicja Gontarek: Polskie relacje o walce w getcie. Nieznane dokumenty VI Brygady Kontrwywiadowczej Obszaru Warszawskiego Armii Krajowej o powstaniu w getcie warszawskim
-
Dla żołnierzy Armii Krajowej początek 1945 r. był czasem trudnych wyborów. Cel ich dotychczasowej walki – wyzwolenie Polski – nie został osiągnięty. Wielu zadawało sobie pytanie, czy walczyć dalej, czy może próbować się przystosować do nowej rzeczywistości, co jednak oznaczało zdanie się na łaskę komunistycznej władzy. Tomasz Toborek: Inny wróg, cel ten sam. Stanisław Sojczyński „Warszyc” (1910–1947)
-
Zygmunt Markiewicz był jednym z wielu byłych żołnierzy AK tych, którym „władza ludowa” odpłaciła za ich wojenne poświęcenie represjami i więzieniem. Nasz bohater pozostawił jednak po sobie wyczerpujące wspomnienia z lat 1945-1953, które warto przypomnieć, bo mówią bardzo wiele o życiu w stalinowskiej Polsce. Tomasz Toborek: Zygmunt Markiewicz (1901-1961)
-
Rudolf Majewski „Leśniak” to jeden z wielu byłych żołnierzy AK, którzy nie zaznali spokoju w powojennej rzeczywistości. W czasie wojny był dowódcą największego ugrupowania partyzanckiego po lewej stronie Wisły; po wejściu Sowietów – „zaplutym karłem reakcji”, a później ofiarą komunistycznej zbrodni. Zmarł 5 stycznia 1949 roku. Tomasz Toborek: „Leśniak”
-
Historia Stefana Pabisia pokazuje, że splot dramatycznych wydarzeń może ujawnić w „zwyczajnym” człowieku zdolności, o które nawet bliscy by go nie podejrzewali. W wolnej Polsce byłby rolnikiem, rzemieślnikiem, budowniczym – społecznikiem wykorzystującym swoje umiejętności dla dobra innych. Los chciał jednak inaczej. Tomasz Łabuszewski: James Bond spod Wołkowyska. Stefan Pabiś (1910–2003)
-
Kapitan Józef Bandzo „Jastrząb” uczestniczył w wielu akcjach bojowych, m.in. zdobywał powiatowe miasto Nowe Troki i brał udział w ataku na Wilno w trakcie operacji „Ostra Brama”. W 1945 r. dołączył do 5. Wileńskiej Brygady AK mjr. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”, gdy walczyła na ziemi białostockiej. Tomasz Łabuszewski: Wielki szczęściarz. Józef Bandzo (1923–2016)
-
W niedzielę, 28 czerwca 2026 r., w Gdańsku odbyły się uroczystości upamiętniające ppor. Zdzisława Badochę „Żelaznego” – żołnierza 5. Wileńskiej Brygady Armii Krajowej, dowódcę 5. szwadronu podczas walk na Pomorzu oraz jednego z najwybitniejszych żołnierzy polskiego podziemia niepodległościowego. Organizatorami wydarzenia byli Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Gdańsku oraz parafia św. Brygidy w Gdańsku. Uczczono pamięć ppor. Zdzisława Badochy „Żelaznego” w Gdańsku
-
Udział Słowaków w powstaniu warszawskim
-
4 marca 2026 r., w 74. rocznicę zamordowania w więzieniu komunistycznym na Zamku w Lublinie mjr. Mariana Pilarskiego ps. Jar i Stanisława Bizora ps. Eam, zastępcy prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr hab. Karol Polejowski i dr Mateusz Szpytma oddali hołd zamordowanym, składając wieńce w krypcie pod bazyliką pw. św. Antoniego w Radecznicy. Upamiętniliśmy bohaterów polskiego podziemia antykomunistycznego
English