Instytut Pamięci Narodowej
-
Pytanie postawione w tytule dotyczy okresu przed wkroczeniem i zajęciem przez Sowietów ziem wschodnich II Rzeczypospolitej, a potem działań wojennych na terenach, które po Jałcie znalazły się w nowych granicach Polski. Adam Hlebowicz: Kto nie chciał iść z Armią Czerwoną w 1944 roku?
-
25 maja 1916 r. urodził się kpt. Henryk Żuk „Onufry”, „Barański”, „Andrzej”, „Jasiński” – szef wywiadu wschodniego Armii Krajowej, Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj i 2. Korpusu Polskiego. Agnieszka Chrzanowska-Pietrzak: Kapitan Henryk Żuk. Szef największej ekspozytury wywiadowczej Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj
-
Pierwsza bitwa o Monte Cassino rozpoczęła się 17 stycznia 1944 r. Gen. John P. Lucas nie zdołał przełamać oporu niemieckiego. Od 15 lutego 1944 r. wznowiono atak. Naloty amerykańskich bombowców spowodowały zniszczenie klasztoru. Góra Cassino stała się pustynią – spalone drzewa oraz ruiny straszyły wyglądem i wydawały się jeszcze bardziej niedostępne niż przed rozpoczęciem natarcia. Agnieszka Szajewska: Czerwone maki. Legenda bitwy o Monte Cassino
-
Pomocnicza Służba Kobiet powstała w 1941 r. w Związku Sowieckim i została włączona do powstających tam Polskich Sił Zbrojnych. W 1942 r. ochotniczki, wraz z armią, zostały ewakuowane na Wschód. Część z nich znalazła się w Iraku, gdzie panowały zupełnie odmienne obyczaje niż w Europie – kobietom irackim nie wolno było samotnie przebywać w miejscach publicznych, odkrywać twarzy itp. Anna Marcinkiewicz-Kaczmarczyk: Nie nosić przesadnej ilości biżuterii, nie upiększać się zbytnio szminką… Pomocnicza Służba Kobiet w Bagdadzie
-
Pierwsze oddziały Pomocniczej Służby Kobiet przy Polskich Siłach Zbrojnych w Związku Sowieckim powstały na jesieni 1941 r. Anna Marcinkiewicz-Kaczmarczyk: Rekrutacja do Pomocniczej Służby Kobiet
-
Jednym z najważniejszych celów generała Władysława Andersa było ocalenie polskiej armii i ludności cywilnej, w tym tysięcy dzieci, sierot i półsierot, które straciły bliskich w sowieckiej Rosji. Anna Marcinkiewicz-Kaczmarczyk: Szkoły Młodszych Ochotniczek (1942–1948)
-
Zwalniani z więzień i miejsc deportacji Polacy wstępowali do tworzącej się Armii Andersa, która na podstawie późniejszych decyzji politycznych opuściła „nieludzką ziemię”. Razem z około 80-tysięcznym wojskiem wyszło blisko 40 tysięcy cywili, z czego mniej więcej połowę stanowiły młodzież i dzieci. Anna Płońska: Polscy uchodźcy podczas II wojny światowej
-
Oficer Armii Polskiej w ZSRS, dowódca ochrony Sztabu Generalnego 2. Korpusu Polskiego oraz oficer do specjalnych zleceń gen. Władysława Andersa. Anna Wardzińska: Józef Tadeusz Tumiel (1915 – 1995)
-
Wyzwolenie Bredy nie było najważniejszym wydarzeniem w trakcie walk aliantów z Niemcami na froncie zachodnim, jednak zasługuje na specjalną uwagę jako doskonały przykład taktycznego kunsztu gen. Stanisława Maczka, dowódcy 1. Dywizji Pancernej. Artur Cieślik: Breda. Najbardziej polskie miasto w historii Holandii
-
Dywizja ta, sformowana na podstawie rozkazu z grudnia 1941 r., nie wzięła ostatecznie udziału w żadnych działaniach zbrojnych. Po ewakuacji na Bliski Wschód jej żołnierze zasilili szeregi 3. Dywizji Strzelców Karpackich. Jednak niewątpliwą zasługą tej krótko istniejącej jednostki jest to, że stanowiła dla tysięcy Polaków drogę ucieczki z sowieckiego piekła. Bartosz Janczak: Dywizja ratująca życie. 10. Dywizja Piechoty PSZ w ZSRS
-
Na początku grudnia 1941 r. gen. bryg. Józef Zając dotarł na Środkowy Wschód, by objąć dowództwo nad polskim wojskiem w rejonie świata, gdzie wielu obywateli polskich znalazło się już jesienią 1939 r. Jego zadaniem było zapewnienie im odpowiednich warunków funkcjonowania oraz przygotowanie do działań wojennych. Bartosz Janczak: Generał Józef Zając – dowódca Wojsk Polskich na Środkowym Wschodzie
-
Jedną z jednostek Polskich Sił Zbrojnych, które chwalebnie zapisały się na kartach dziejów polskiego oręża, była 6. Lwowska Brygada Piechoty. Bartosz Janczak: „Lwowskie Orły” 6. Lwowska Brygada Piechoty (1943–1947)
-
Legionista, żołnierz POW, uczestnik wojny z Rosją bolszewicką w latach 1919-1920, kampanii polskiej 1939 r. oraz kampanii włoskiej 2. Korpusu w latach 1943-1944. Daniel Koreś: Podpułkownik Henryk Kazimierz Świetlicki (1898-1973) „Zięba”
-
Zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski wraz z delegacją udał się do Włoch, by upamiętnić 80. rocznicę wyzwolenia Bolonii przez 2. Korpus Polski. Wizyta jest okazją do złożenia hołdu żołnierzom, którzy walczyli o Bolonię podczas II wojny światowej i przypomnienia o ich udziale w historii miasta. Delegacja IPN we Włoszech – 23 kwietnia 2025
-
Szczególnie brutalna natura II wojny światowej przerwała wiele obiecujących karier i wyrządziła niepowetowane straty nie tylko rodzimemu sportowi, ale i samym sportowcom. Tym bardziej budująca wydaje się historia Ignacego Tłoczyńskiego – tenisisty, konspiratora i powstańca – który szczęśliwie przebrnął przez wojenną zawieruchę i powrócił po wojnie na korty Wimbledonu. Ewelina Ślązak: Ignacy Tłoczyński. Z kortu tenisowego do 2. Korpusu gen. Władysława Andersa
-
Przeszedł wszystkie szczeble tenisowego wtajemniczenia – od chłopca do podawania piłek, przez sparingpartnera, po multimedalistę mistrzostw Polski i 14-krotnego uczestnika Wimbledonu. 14 lipca 1911 r. w Poznaniu urodził się Ignacy Tłoczyński – sportowiec, którego karierę przerwała, ale nie zakończyła wojna, uczestnik Powstania Warszawskiego, żołnierz Armii Andersa. Ignacy Tłoczyński – z Wimbledonu do Armii Andersa
-
18 lipca 1944 r. wojska 2. Korpusu Polskiego odbiły z rąk Niemców Ankonę, portowe miasto nad Adriatykiem – ważny strategicznie punkt na froncie włoskim. Irena Siwińska: Wyzwolenie Ankony
-
2 kwietnia 1940 r. Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych gen. Władysław Sikorski podjął decyzję o powołaniu Brygady Strzelców Karpackich (BSK) u boku francuskiej Armii Lewantu. Formalny rozkaz o powołaniu BSK został wydany 12 kwietnia 1940 r. Jacek Wróbel: Powstanie Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich
-
Paweł Stanisław Ziaja urodził się 19 października 1923 r. w Chorzowie w rodzinie polskiej, od pokoleń zamieszkałej na terenie Górnego Śląska. W związku z niepowodzeniami frontowymi wojsk niemieckich i zwiększeniem zapotrzebowania na żołnierzy otrzymał powołanie do Wehrmachtu, a następnie został wcielony do Afrika Korps. Joanna Dardzińska: W niemieckim i polskim mundurze. Dokumentacja Pawła Ziai w zasobie Archiwum IPN
-
18 maja 1944 roku żołnierze 2. Korpusu Polskiego pod dowództwem gen. Władysława Andersa toczyli jedną z najbardziej zaciętych bitew II Wojny Światowej. Po miesiącach bohaterskiej, niestrudzonej walki, zatknęli biało-czerwoną flagę na ruinach, niezwyciężonego dotąd klasztoru na Monte Cassino. Jolanta Drozdowska, Katarzyna Gawkowska, Justyna Staroń: Pamiątki spod Monte Cassino
-
Nad ranem, 8 lipca 1944 r., polski lekki krążownik ORP Dragon zbliżył się do brzegów Normandii gotowy do otwarcia ognia na niemieckie pozycje. Kamil Kruszewski: Ostatnia akcja ORP Dragon
-
15 sierpnia 1946 r. w Mediolanie odbyła się defilada stacjonujących we Włoszech jednostek 2. Korpusu Polskiego. Wydarzenie odbywające się w ramach obchodów polskiego Święta Żołnierza wzbudziło duże zainteresowanie wśród mieszkańców miasta. Defiladę przyjmował dowódca korpusu gen. dyw. Władysław Anders. Konrad Ślusarski: Z ziemi włoskiej. Defilada 2. Korpusu Polskiego w Mediolanie
-
Porucznik piech. Jerzy Waletko był jednym z kilkudziesięciu spadochroniarzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, którzy w czasie II wojny światowej walczyli na Bałkanach. Po specjalistycznym przeszkoleniu na kursach dla cichociemnych we Włoszech i w Palestynie, w 1944 r. został zrzucony na teren wroga. Krzysztof A. Tochman: Z Powstania Śląskiego do walczącej Grecji. Niezwykłe losy cichociemnego por. Jerzego Waletki vel Edwarda Barta
-
Jeszcze w 1939 r. rozpoczęto rozmowy z polskim rządem emigracyjnym w sprawie sformowania wielkiej jednostki, która weszłaby w skład korpusu szykowanego dla wsparcia Finów. Ostatecznie jednak zmienna sytuacja międzynarodowa rzuciła Samodzielną Brygadę Strzelców Podhalańskich do norweskiego Narwiku. Krzysztof Kubiak: Polacy w bitwie o Narwik
-
Jego nazwisko znajduje się na 20. pozycji listy Bajana. Jego wizerunek widnieje na samolocie myśliwskim MiG-29 nr 83 z 23 Bazy Lotnictwa Taktycznego. Nazywano go jednym z Trzech Muszkieterów Dywizjonu 303, a sama królowa Elżbieta II widząc na jego mundurze naszywkę RAF-u, złamała protokół dyplomatyczny i odpięła mu górny guzik munduru. O kim mowa? O Witoldzie Łokuciewskim zwanym „Tolo”, czyli wybitnym asie myśliwskim polskiego lotnictwa. Magdalena Bałdyga: Atos, Portos czy Aramis? Podniebny muszkieter Dywizjonu 303
-
Był 8 kwietnia 1940 roku. Na pokładzie cywilnego frachtowca „Rio de Janeiro” ukryło się 200 żołnierzy z niemieckiej dywizji piechoty oraz 100 osób z Luftwaffe. Oprócz tego statek przewoził konie, amunicję, pojazdy wojskowe oraz działa. Miał zająć port w Bergen, a później dokonać inwazji na Norwegię. Magdalena Bałdyga: ORP „Orzeł”
-
Druga wojna światowa była jednym z najbardziej krwawych konfliktów w dziejach ludzkości. Działania wojenne prowadzono na lądzie, w powietrzu i na morzu. Jednym z ważniejszych epizodów bitwy o Atlantyk była operacja „Rheinübung” (niem. ćwiczenia reńskie). Mateusz Kubicki: ORP „Piorun” i polowanie na „Bismarcka”
-
12 maja 1970 r. w 26. rocznicę rozpoczęcia bitwy o Monte Cassino zmarł w Londynie gen. Władysław Anders. Zgodnie ze swoją wolą spoczął wśród żołnierzy 2. Korpusu na montecassińskiej nekropolii żegnany przez najbliższą rodzinę i wiernych Mu żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych. Małgorzata Ptasińska: Rocznica śmierci generała Władysława Andersa – wiernego rycerza Rzeczpospolitej Polskiej
-
Pierwszy numer „Orła Białego” trafił do rąk żołnierzy Armii gen. Władysława Andersa 7 grudnia 1941 r. w Buzułuku. Tygodnik nosił kolejno podtytuły: „Polska walcząca na Wschodzie” oraz „Polska walcząca na ziemi włoskiej”. Małgorzata Ptasińska: Tygodnik „Orzeł Biały”. Oręż w walce o wolną Polskę
-
Pancerz i odwaga. Szlak 1 Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka
-
We wrześniu 1939 r. nowo odrodzona Polska utraciła dopiero co odzyskaną niepodległość. Polacy ponownie stanęli do walki o wolność. Walczyli z niemieckim okupantem w kraju i byli obecni na wszystkich frontach wojny. Paweł Głuszek: Droga do wolności
-
W czasie I wojny światowej służył w armii niemieckiej i walczył na froncie wschodnim, a potem na zachodzie Europy. Powstaniec Wielkopolski, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej oraz walk na Śląsku. Żołnierz września 39, który po upadku Polski przedostał się na Węgry, a stamtąd przez Jugosławię na Bliski Wschód, aby zostać żołnierzem Brygady Strzelców Karpackich. Paweł Głuszek: Kazimierz Kaniewski (1897–1942)
-
Zygmunt Tucewicz urodził się 24 kwietnia 1904 roku w Żytomierzu. W trakcie kampanii wrześniowej w 1939 roku w stopniu rotmistrza służył w 9. Pułku Strzelców Konnych. Był dowódcą 2. szwadronu. Paweł Głuszek: Zygmunt Tucewicz. Żołnierz gen. Maczka
-
Aleksander Żabczyński, jeden z najpopularniejszych polskich aktorów teatralnych i filmowych dwudziestolecia międzywojennego urodził się 24 lipca 1900 r. w Warszawie, jako syn śpiewaczki operowej Zofii Florentyny Ostrowskiej i Aleksandra Daniela Żabczyńskiego, pułkownika armii rosyjskiej i generała dywizji Wojska Polskiego. Paweł Popiel: Aleksander Żabczyński. Żołnierz ze srebrnego ekranu
-
W szeregach Polskich Sił Zbrojnych znajdowali się także korespondenci wojenni. Relacjonowali wydarzenia z pola bitwy, o których opinia publiczna dowiadywała się prawie na bieżąco. Pozostawili po sobie zbiory reportaży wojennych, które są ciekawym źródłem informacji. Piotr Chmielowiec: Korespondent wojenny u „Sosaba”
-
11 grudnia 1994 r. zmarł generał Stanisław Maczek, jeden z najwybitniejszych dowódców w historii polskiego wojska, zasłużonego zarówno dla Polski, jak i dla Europy podczas II wojny światowej. Radosław Poboży: Generał Stanisław Maczek – niezłomny dowódca i bohater wojenny
-
10 grudnia 1941 r. o godz. 5.30 dowódca 1. kompanii 3. Batalionu Strzelców Karpackich kpt. Adam Zieliński zatknął biało-czerwoną na szczycie Ras el-Medauar. Zakończyło się trwające od 11 kwietnia 1941 r. niemiecko-włoskie oblężenie twierdzy tobruckiej, w której obronie karpatczycy walczyli 110 dni. Rafał Dyrcz: Polska flaga na Medauarze. Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich
-
W połowie 1944 r. głównym zadaniem wojsk niemieckich we Włoszech było utrzymanie za wszelką cenę miasta i portu w Ankonie, aby nie zostały one zdobyte przez wojska alianckie. Do walki rzucony został 2. Korpus. 17 lipca 1944 r. rozpoczęła się jedna z chwalebniejszych bitew w jego historii. Ryszard Sodel: Bitwa o Ankonę
-
W marcu 1976 r. zmarł Eugeniusz Gedymin Kaszyński „Zygmunt”, „Nurt”, „Mur”, major rezerwy Wojska Polskiego, żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie i Armii Krajowej, cichociemny, zastępca Jana Piwnika „Ponurego”. Ryszard Sodel: Eugeniusz Gedymin Kaszyński „Zygmunt”
-
Był działaczem niepodległościowym jeszcze przed I wojną światową. Wojskowy, twórca i dowódca polskiej 1. Samodzielnej Brygady Spadochronowej. Po wojnie pracował jako magazynier, utrzymując żonę i ociemniałego syna, który stracił wzrok w Powstaniu Warszawskim. Zmarł 25 września 1967 r. w Hillingdon (W. Brytania). Ryszard Sodel: Generał Stanisław Sosabowski
-
29 października 1944 r. 1. Dywizja Pancerna dowodzona przez gen. Stanisława Maczka zdobyła holenderskie miasto Breda. Ryszard Sodel: Wyzwolenie Bredy przez 1. Dywizję Pancerną
-
„Kopański to doskonały fachowiec wojskowy, znawca artylerii, a do tego bezwzględnie uczciwy, porządny i szczery człowiek.” – płk. Leon Mitkiewicz. Generał Kopański zmarł 23 marca 1976 r. w Londynie. Stanisław Kopański – generał dywizji, inżynier
-
To co piękne i to co straszne przychodzi czasem w tym samym dniu roku. 19 marca 1944 r. urodziła mu się córka. Rok później, 19 marca 1945 r., zginął w rozbitym samolocie. Ale to nie nie koniec tej historii... Stanisław Sawicki. Losy pilota, losy żołnierza
-
Polski Tatar urodzony w Klecku zmarł 9 kwietnia 2018 r. Stefan Mustafa Abramowicz – ostatni ułan Rzeczypospolitej
-
Największym wyzwaniem w jego karierze było przygotowanie brygady do dużego przedsięwzięcia desantowego w Holandii – operacji „Market Garden”. Major Małaszkiewicz osobiście brał udział w walce u boku swoich żołnierzy. Po powrocie do kraju trafił do więzienia, gdzie niehumanitarne warunki i ciężkie tortury zrujnowały mu zdrowie. Szef sztabu 1. Samodzielnej Brygady Spadochronowej. Pułkownik Ryszard Małaszkiewicz
-
Wokół wyjścia Armii Andersa ze Związku Socjalistycznych Republik Sowieckich narosło sporo mitów i nieporozumień. Niekiedy nieświadomie powielane są narracje stworzone post factum z nieprzyjaznym wobec Polski zamysłem. Sławomir Kalbarczyk: Z „domu niewoli” do Iranu
-
Od 1940 r. na terytorium Syrii formowano wielką jednostkę Wojska Polskiego. Wzięła ona później udział w walkach w Afryce. Jednocześnie przebywało tam wielu oficerów, którzy przedostali się na Bliski Wschód po zakończeniu kampanii wrześniowej. Z części z nich sformowano Legię Oficerską, w której podporucznicy i porucznicy służyli w charakterze szeregowców. Reszta pozostawała bez przydziału. Teodor Gąsiorowski: Armia Polska na Bliskim i Środkowym Wschodzie
-
6 czerwca 1944 r. alianci rozpoczęli największy w czasie II wojny światowej desant – lądowanie w Normandii. Była to część operacji „Overlord”, otwierającej drugi front w Europie, w której udział wzięli polscy żołnierze. Teodor Gąsiorowski: D-Day
-
„Generale, po co wam te armaty, do których nie macie amunicji?” – pytał Francuz. „Pułkowniku, co to za wojsko bez armat?” – odparł Polak, przy czym pominął fakt, że jego żołnierze podstępem pobrali już amunicję z magazynów. Teodor Gąsiorowski: Stanisław Kopański. Z Petersburga do Londynu przez Tobruk
-
6 maja 1945 roku 1. Dywizja Pancerna gen. Stanisława Maczka zajęła bazę niemieckiej marynarki wojennej w Wilhelmshaven, kończąc swój szlak bojowy przez północną Francję, Belgię i Holandię. Teodor Gąsiorowski: Wilhelmshaven. Koniec wojennej epopei pancerniaków Generała Maczka
English version