Instytut Pamięci Narodowej
-
Musiało minąć dwadzieścia lat od zakończenia wojny, aby władze PRL pozwoliły na zbudowanie pomnika godnie upamiętniającego ofiary Treblinki I. 10 maja 1964 – na terenie byłego niemieckiego obozu Treblinka I odsłonięto pomnik ku czci ofiar
-
W rocznicę pierwszego masowego transportu Polaków do KL Auschwitz obchodzimy Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych i Obozów Zagłady. 14 czerwca: Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych i Obozów Zagłady - rocznica pierwszego masowego transportu Polaków do KL Auschwitz (14 czerwca 1940) – materiały IPN
-
Polecamy materiały IPN 27 stycznia - Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu
-
29 kwietnia 1945 r. armia amerykańska oswobodziła niemiecki obóz koncentracyjny w Dachau. Rocznica tego wydarzenia jest obchodzona od 2002 roku, decyzją Episkopatu Polskie, jako Dzień Męczeństwa Duchowieństwa Polskiego w czasie II wojny światowej. Inicjatorem tego upamiętnienia był kardynał Ignacy Jeż, jeden z cudownie ocalałych więźniów KL Dachau. Symbolem męczeństwa polskiego duchowieństwa w latach 1939–1945 jest KL Dachau pod Monachium, do którego zesłano łącznie 2794 zakonników, diakonów, księży i biskupów katolickich. 1773 duchownych pochodziło z Polski. Niemcy zamęczyli w KL Dachau ogółem 1034 duchownych, w tym aż 868 Polaków. 29 kwietnia – Dzień Męczeństwa Duchowieństwa Polskiego – materiały IPN
-
KL Ravensbrück powstał pod koniec 1938 r. w pobliżu miasta Fürstenberg, w pobliżu Berlina. Od kwietnia 1940 r. z więzień Generalnego Gubernatorstwa do KL Ravensbrück zaczęły docierać liczne transporty Polek. Były to głównie działaczki organizacji konspiracyjnych, a po upadku powstania warszawskiego również kobiety ze zniszczonej stolicy (ok. 12 tysięcy). Szacuje się, że przez obóz przeszło ok. 40 tysięcy Polek. W FKL Ravensbrück były również osadzone Rosjanki, Francuzki, Holenderki, Żydówki. Od kwietnia 1941 r. funkcjonował tam również obóz męski, zaś od czerwca 1942 r. do stycznia 1945 r. – Jugendschutzlager Uckermark, podobóz dla młodzieży. Obozowe piekło przeszło ok. 130 tysięcy osób różnych narodowości. Kiedy 30 kwietnia 1945 r. obóz został oswobodzony, w FKL Ravensbrück znajdowało się ok. 3500 chorych więźniarek, skrajnie wykończonych głodem i pracą ponad siły. W miejscu kaźni w wyniku bestialstwa i nieludzkich warunków zostało zamordowanych lub zmarło 92 000 tysiące więźniów. We wrześniu 1959 r. powstało tam Narodowe Miejsce Pamięci Ravensbrück, obecnie Miejsce Pamięci i Przestrogi Ravensbrück. 30 kwietnia – 81. rocznica oswobodzenia więźniów KL Ravensbrück – materiały IPN
-
Podpisanie aktu kapitulacji przez Niemcy 8 maja 1945 r. nie zakończyło wysiłku zbrojnego Polaków. W wyniku trwających sześć lat represji obydwu reżimów totalitarnych: niemieckiego i sowieckiego Polska straciła blisko 6 milionów obywateli. Po wojnie znalazła się pod nową okupacją z rządem narzuconym przez Moskwę. Koniec II wojny światowej nie oznaczał wolności dla Polski i innych krajów Europy Środkowo-Wschodniej. Niemiecki reżim totalitarny został zastąpiony sowieckim. W kolejną rocznicę zakończenia II wojny światowej pamięci o kapitulacji Niemiec powinna towarzyszyć pamięć o zbrodniach sowieckich i o żelaznej kurtynie, która podzieliła świat na dwa przeciwstawne obozy: wolny świat zachodnich demokracji i państwa zniewolone przez sowiecki system totalitarny. 80. rocznica zakończenia II wojny światowej – materiały IPN
-
Na skutek ofensywy wojsk Armii Czerwonej, 17 stycznia 1945 r. rozpoczęła się ewakuacja więźniów KL Auschwitz i jego podobozów. Pierwsza trasa piesza prowadziła przez miasta i miejscowości: Oświęcim – Pszczyna – Wodzisław Śląski. Ewakuowano nią około 25 tys. więźniów. Druga trasa obejmowała odcinki: Oświęcim – Tychy – Mikołów – Przyszowice – Gliwice. Aleksandra Namysło: Pomoc rodziny Paszków i Godzieków zbiegłym więźniom żydowskim z marszu ewakuacyjnego z KL Auschwitz
-
Historia niemieckiego obozu Soldau w Działdowie na Mazurach, jego więźniów i ofiar doczekała się w ostatnich latach kilku publikacji oraz licznych artykułów naukowych i popularyzatorskich. Obóz dotychczas zapomniany odzyskuje należne mu miejsce na mapie polskiej martyrologii – szczególnie martyrologii duchowieństwa katolickiego. Andrzej Rutecki: Eksterminacja duchowieństwa katolickiego w niemieckim obozie Soldau
-
Płk William Quinn z 7. Armii Amerykańskiej, wyzwalając w maju 1945 r. obóz koncentracyjny w Dachau, napisał w raporcie: „Oddziały nasze zastały tam widoki, jęki tak straszne, że aż nie do uwierzenia, okrucieństwa tak ogromne, że aż niepojęte dla normalnego umysłu. Dachau i śmierć są synonimami”. Anna Jagodzińska, Tomasz Ceran: Dachau i śmierć są synonimami
-
Ravensbrück był głównym obozem koncentracyjnym dla kobiet zorganizowanym i prowadzonym przez hitlerowskie Niemcy przez cały okres II wojny światowej. Pierwszymi jego więźniarkami zostały niemieckie komunistki i działaczki niemieckiego ruchu oporu, osadzone tam jeszcze na początku 1939 r. Artur Kubaj: O Ravensbrück bardziej osobiście
-
Budowę obozu zagłady w Treblince (gm. Kosów, pow. Sokołów Podlaski) rozpoczęto w dniu 1 czerwca 1942 r. Pierwszym komendantem SS-Sonderkommando Treblinka został mianowany SS-Obersturmführer Irmfried Eberl (Austriak). Artur Podgórski: Obóz zagłady w Treblince
-
Biograficzna wystawa „Św. Maksymilian Maria Kolbe”
-
4 maja 2025 roku, na terenie byłego niemieckiego obozu koncentracyjnego Ravensbrück odbyły się centralne uroczystości upamiętniające 80. rocznicę jego wyzwolenia. Wydarzenie zgromadziło byłe więźniarki, ich rodziny, przedstawicieli władz, duchowieństwo oraz delegacje z całej Europy. Instytut Pamięci Narodowej reprezentował zastępca prezesa IPN dr Mateusz Szpytma. Centralne obchody 80. rocznicy wyzwolenia obozu koncentracyjnego dla kobiet KL Ravensbrück
-
W latach 1936–1945 przez to piekło na ziemi przeszło około 200 tys. ludzi. Kilkadziesiąt tysięcy zmarło lub zostało zabitych. Dokładnej liczby nie znamy. Dariusz Gorajczyk: KL Sachsenhausen. Miejsce spod znaku trupiej czaszki
-
18 listopada 2025 r. w Centralnym Przystanku Historia im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Warszawie odbyła się debata pt. „Niemiecki obóz koncentracyjny dla kobiet KL Ravensbrück”. Debata „Niemiecki obóz koncentracyjny dla kobiet KL Ravensbrück”
-
Był najmłodszym biskupem II RP. Kiedy wybuchła wojna, walczył o prawa Kościoła. To dzięki niemu katedra we Włocławku nie została zamieniona na salę koncertową dla Niemców. Spadły na niego represje. Trafił ostatecznie do KL Dachau, gdzie podzielił tragiczny los innego męczennika, Maksymiliana Kolbego (zamordowanego w KL Auschwitz). 25 września 1893 roku urodził się bp Michał Kozal. Do końca pomagał współwięźniom. Zginął za wiarę i ojczyznę.
-
22 lutego 1945 r. zmarł w KL Dachau bł. ksiądz Stefan Wincenty Frelichowski, w 2003 r. ogłoszony patronem harcerzy polskich. 22 lutego na całym świecie obchodzony jest również Dzień Myśli Braterskiej – święto harcerzy i skautów. Choć zbieżność tych dat jest przypadkowa, to wybór ks. Frelichowskiego na patrona harcerzy przypadkowy z pewnością nie był. Dorota Grzechocińska: Miłosierny z Dachau. Ks. Stefan Wincenty Frelichowski
-
Pod koniec 1938 r. Heinrich Himmler wydał rozkaz budowy Frauen Konzentrationslager Ravensbrück. Nowy obóz miał znajdować się kilkadziesiąt kilometrów od Berlina, nad jeziorem Schwedt, w pobliżu miasta Fürstenberg. Niestety nie zachowały się dokumenty poświadczające dokładną datę tej decyzji. Wskazuje się na listopad lub grudzień 1938 r. Ewa Wójcicka: Frauen Konzentrationslager Ravensbrück. Piekło na ziemi
-
Frauen-Konzentrationslager (FKL) Ravensbrück, położony 85 km na północ od Berlina, nieopodal jeziora Schwedt, był największym i najcięższym obozem koncentracyjnym dla kobiet w III Rzeszy Niemieckiej. Ewa Wójcicka: Frauen-Konzentrationslager Ravensbrück. Miejsce kaźni polskich kobiet
-
Józefa Kantor, druhna „Ziuta”, urodziła się 5 marca 1896 roku w Tarnowie. Swoje życie poświęciła harcerstwu oraz pomocy innym. Ewa Wójcicka: Józefa Kantor (1896-1990)
-
10 czerwca 1942 r. doszło do buntu oraz ucieczki więźniów karnej kompanii z nazistowskiego obozu koncentracyjnego Auschwitz II-Birkenau. Wśród uciekinierów był 21-letni August Kowalczyk. Ewa Wójcicka: Polskie drogi… z niemieckiego obozu. Ucieczka Augusta Kowalczyka
-
W październiku 1942 r. z rozkazu Juliana Schernera, dowódcy SS i Policji w Krakowie, na terenie Podgórza i Woli Duchackiej utworzono obóz pracy – Zwangsarbeitslager Plaszow (ZAL). 10 stycznia 1944 r. został przekształcony w obóz koncentracyjny. Ewa Wójcicka: Proces katów z Płaszowa
-
„Myszka” – tak Maria Hiszpańska-Neumann (właściwie Maria Zofia Janina), graficzka, ilustratorka, była nazywana przez swoich najbliższych. W swej twórczości utrwaliła przeżycia obozowe. Jak mawiała: „Musiałam je robić, inaczej bym się udusiła (…)”. Ewa Wójcicka: Szkice z Ravensbrück. Maria Hiszpańska-Neumann i jej twórczość
-
W maju 1943 r. 45 członków Armii Krajowej przeprowadziło akcję zatrzymania pociągu, który przewoził więźniów z Lublina do obozu Auschwitz. Sprawnie przeprowadzona akcja, pomimo niespodziewanych trudności, pozwoliła na uratowanie kilkudziesięciu osób. Ewa Wójcicka: Zatrzymać pociąg do Auschwitz
-
13 maja 1901 r. w Ołońcu (północno-zachodnia Rosja) urodził się Witold Pilecki, rotmistrz WP, żołnierz AK, organizator ruchu oporu w niemieckim obozie koncentracyjnym KL Auschwitz, uczestnik powstania warszawskiego. Filip Musiał: Choćby przyszło postradać życie...
-
Dzień 3 listopada 1943 r. na Majdanku (KL Lublin) został nazwany „krwawą środą”. W zbiorowej egzekucji zamordowano wówczas 18 tys. Żydów. Był to najbardziej dramatyczny akord akcji eksterminacyjnej w dystrykcie lubelskim, której niemieccy organizatorzy nadali makabryczny kryptonim „Erntefest” – dożynki. Irena Siwińska: Akcja „Erntefest” w obozie na Majdanku
-
3 sierpnia 1941 roku w obozie Auschwitz-Birkenau zginął Stanisław Marian Sedlaczek – instruktor i działacz harcerski oraz pedagog, który poświęcił życie wychowywaniu młodzieży w duchu patriotycznym i religijnym. Irena Siwińska: Lord Cotbury. Stanisław Marian Sedlaczek
-
14 sierpnia 1941 r. w niemieckim obozie koncentracyjnym Auschwitz zginął śmiercią męczeńską o. Maksymilian Maria (Rajmund) Kolbe (1894–1941), franciszkanin, który ofiarował swoje życie w zamian za ocalenie współwięźnia, Franciszka Gajowniczka. Ten heroiczny czyn, jak i postawa o. Kolbego w ciągu całego życia zostały docenione na tyle, że w 1971 r. został beatyfikowany, a w roku 1982 kanonizowany. Irena Siwińska: Ojciec Maksymilian Kolbe
-
O Witoldzie Pileckim napisano wiele książek w Polsce i za granicą. Był znany ze swojego niespotykanego bohaterstwa – głównie jako ochotnik do niemieckiego obozu zagłady KL Auschwitz. Dotknęło go też wiele innych życiowych doświadczeń. Pochylmy się nad kilkoma mniej znanymi fragmentami jego biografii, które ukazują bogatą osobowość i twardy charakter jednego z najdzielniejszych Polaków. Jarosław Wróblewski: Witold Pilecki mniej znany
-
W środku II wojny światowej, w Berlinie – stolicy totalitarnego państwa, realizującego politykę zagłady Żydów – na ulicy Rosenstraße przez kilka dni odbywała się demonstracja niemieckich kobiet w obronie aresztowanych żydowskich mężów. Wszystkich uwolniono, żaden z nich nie zginął. Demonstracja kobiet na Rosenstraße była prawdopodobnie jedynym udany protestem w obronie prześladowanych Żydów. Joanna Lubecka: „Oddajcie nam naszych mężów”
-
Zapytany, jak przetrwał to wszystko, Leszek Zabłocki mówi po prostu: Miałem szczęście, bo mogłem mieć świetną kondycję fizyczną, mogłem być całkiem nieźle odżywiony, a nie spodobałbym się jakiemuś draniowi, esesmanowi czy kapo, dostałbym pałą w łeb i koniec. Julia Krajewska: Majdanek – obóz śmierci. Relacja Leszka Zabłockiego
-
Żołnierz armii Andersa, historyczka sztuki, więźniarka Ravensbrück urodziła się 11 sierpnia 1898 roku. Karolina Lanckorońska: wielka dama polskiej nauki
-
Kobieta, która w czasie II wojny światowej uratowała wiele istnień ludzkich przed tragiczną śmiercią. Za udzielanie nielegalnej pomocy lekarskiej została przeniesiona karnie do ambulatorium w Auschwitz-Birkenau. Tam poznała dr Irenę Białównę, która udzieliła jej pomocy, zaopiekowała się nią i zaznajomiła z innymi więźniarkami. Katarzyna Malinowska: Jadwiga Kościuszko. Lekarka z obozowego piekła
-
Tadeusz Dionizy Pietrzykowski, znany również jako Teddy, to wyjątkowa postać, która zapisała się w najnowszej historii Polski. Mistrz boksu, więzień obozów koncentracyjnych, żołnierz, bohater. Przeżył piekło obozów koncentracyjnych, stając się jednym z najbardziej znanych więźniów, którzy odnaleźli nadzieję i siłę w sporcie. Jego życie to niezwykła historia odwagi, determinacji i niezłomnej woli walki. Stanowi także przykład potęgi ludzkiego ducha w obliczu największych trudności. Marcin Marczak: Bohater z ringu Auschwitz: Tadeusz Pietrzykowski
-
W roku 1941 męczeńską śmierć ponieśli abp Antoni Julian Nowowiejski i bp Leon Wetmański, zasłużeni płoccy duchowni i patroni miasta Działdowa. Nowowiejski jest jedynym polskim arcybiskupem, który dokonał swego żywota w niemieckim obozie śmierci. Mariusz Żuławnik: Arcybiskup Antoni Julian Nowowiejski (1858–1941) – ofiara niemieckiego obozu Soldau
-
22 kwietnia 1945 roku do niemieckiego obozu koncentracyjnego Sachsenhausen, położonego niedaleko miasta Oranienburg w Brandenburgii, wkroczyli polscy i sowieccy żołnierze. Zastali tam zaledwie 3 000 wyczerpanych więźniów. Kilka miesięcy wcześniej, w obozie i jego filiach było ich około 80 000. Marta Szczesiak-Ślusarek: W rocznicę wyzwolenia KL Sachsenhausen
-
Ks. prałat Antoni Rewera zmarł 1 października 1942 r. w Dachau. Męczennik prawdy – Antoni Rewera
-
Eugenia Pohl, dozorczyni niemieckiego obozu dla dzieci i młodzieży przy ul. Przemysłowej w Łodzi, zapisała się w pamięci najmłodszych więźniów jako jedna z najokrutniejszych strażniczek. Nie miała litości dla polskich dzieci
-
11 maja 2025 r. na terenie Mauthausen Memorial odbyły się uroczystości zorganizowane w związku z 80. rocznicą wyzwolenia niemieckiego obozu koncentracyjnego Mauthausen-Gusen. Kilkadziesiąt tysięcy osób z różnych krajów, w tym kilkaset z Polski, oddało hołd ofiarom obozu. Instytut Pamięci Narodowej reprezentował zastępca prezesa dr Mateusz Szpytma. Obchody 80. rocznicy wyzwolenia obozu koncentracyjnego Mauthausen-Gusen
-
Obóz w Treblince powstał w ramach akcji Reinhardt, w której mieli zostać zgładzeni wszyscy Żydzi z Generalnego Gubernatorstwa. Był to, obok Bełżca i Sobiboru, ośrodek natychmiastowej zagłady Żydów. Obóz w Treblince miał jedno zadanie: zgładzić jak najwięcej Żydów w jak najkrótszym czasie. Obóz zagłady w Treblince
-
Była jedną z największych postaci w historii łódzkiego harcerstwa. Władysława Matuszewska ,,Świetlik” całe swoje życie poświęciła pracy na rzecz najbardziej potrzebujących. Po wyjściu z niemieckiego obozu koncentracyjnego Ravensbrück założyła w Szwecji polską drużynę harcerską i jak pisała „nie było mundurów, biwaków i obozów, ale nigdy nie przestaliśmy być harcerzami”... Partycja Resel: Władka Matuszewska i jej ,,Wędrowne Ptaki” z Ravensbrück
-
Nagle dał się słyszeć odgłos tłuczonego szkła, który dobiegł z rewirsztuby – obozowego ambulatorium. Gospodarzem był tam więzień doktor Julian Chorążycki, wcześniej kapitan Wojska Polskiego, który brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej, a w 1922 wybrał karierę cywilną i założył gabinet lekarski. Paweł Błażewicz: Bunt w Treblince II
-
Wśród najgorszych katowni niemieckich pominąć nie można obozu koncentracyjnego na terenie poznańskiego Fortu VII. Miejsce to okryło się ponurą sławą nie tylko jako miejsce męczeństwa tysięcy więźniów, ale też jednego z pierwszych eksperymentów z masowym zagazowywaniem ludzi. Paweł Głuszek: Fort VII w Poznaniu. Laboratorium zbrodni
-
Do obozu na Majdanku trafiały transporty więźniów z innych obozów, z więzień i gett. Trafiali tu jeńcy sowieccy, polska inteligencja i członkowie ruchu oporu, wysiedleńcy z Zamojszczyzny i ludzie z łapanek. Przez obóz przeszło około 150 tys. osób, z czego około 78-80 tys. zginęło, w tym około 59 tys. Żydów. Paweł Głuszek: Wyzwolenie obozu na Majdanku
-
Louis Lumière miał o nim powiedzieć: „Panowie, ten człowiek jest pierwszy w kinematografii, ja jestem drugi”. „Gdyby się urodził pod szczęśliwą gwiazdą, dziś mówilibyśmy o światowej pleografii, a nie o kinematografii” – stwierdził Anatol Stern. Edward W. Morley nazwał go „Kolumbem kinematografii”. Paweł Popiel: Kazimierz Prószyński (1875-1945) – zapomniany pionier ruchomego obrazu
-
15 marca 1948 r. zakończył się pokazowy proces, który wytoczono przeciwko osobom określanym jako „grupa Witolda”. Ogłoszono wyrok. Oskarżony Witold Pilecki został skazany na karę śmierci. Paweł Sztama: Witold Pilecki – Bohater 1939-1945
-
5 września 1939 r., po krótkiej potyczce z żołnierzami Wojska Polskiego, do Rudawy wkroczyli Niemcy. Rozpoczynał się ponadpięcioletni okres okupacji hitlerowskiej w tej podkrakowskiej miejscowości. Piotr Kuruc: Auschwitz i Radwanowice. Cena za antyniemiecką konspirację mieszkańców Rudawy i okolic
-
Aresztowanie krakowskich profesorów 6 listopada 1939 r. wywołało w społeczeństwie polskim niemałe poruszenie. Luminarze polskiej nauki, często wiekowi, trafili w ręce bezdusznej machiny, która za nic miała ich osiągnięcia, nie mówiąc już o siwych włosach. Ofiarami Sonderaktion Krakau byli jednak także ludzie przypadkowi. Jednym z nich był „zwyczajny-niezwyczajny” Zygmunt Starachowicz. Piotr Ruciński: Po dyplom przez Dachau. Sonderaktion Krakau we wspomnieniu Zygmunta Starachowicza
-
W marcu 1940 r. rozpoczął się kolejny rozdział ponurej epopei naukowców, aresztowanych w ramach tzw. Sonderaktion Krakau. Młodszych członków grupy przewieziono do KL Dachau. Dzięki przypadkowi, ale także niezwykłej determinacji, krakowianom niemal w komplecie udało się doczekać uwolnienia. Kluczową rolę odegrał niezwykły „wynalazek”. Piotr Ruciński: Wynalazek służący do przetrwania. Oddział Naukowy w KL Dachau
-
Zapraszamy do zapoznania się z ofertą historyczną Instytutu Pamięci Narodowej. Przypominamy ważne rocznice, sylwetki wybitnych Polaków oraz najważniejsze dla naszej historii najnowszej wydarzenia. Polecamy: Dachau i śmierć są synonimami
English version