Instytut Pamięci Narodowej
-
Podczas II wojny światowej Szylarowie udzielili pomocy siedmioosobowej rodzinie żydowskiej pochodzącej z Markowej. Wszyscy ukrywani przez nich Żydzi przeżyli wojnę. 12 stycznia 1932 r. urodził się Eugeniusz Szylar
-
Na Podkarpaciu, niedaleko Łańcuta, leży Markowa, gdzie w czasach II wojny światowej, tak jak w wielu innych polskich wsiach, ludzie musieli zmierzyć się z okrutną rzeczywistością okupacji niemieckiej. W 1942 r. w domu Ulmów – rodziców wówczas szóstki dzieci – ukrywało się ośmioro Żydów. Agnieszka Szajewska: Ulmowie – Błogosławieni z Markowej
-
Na skutek ofensywy wojsk Armii Czerwonej, 17 stycznia 1945 r. rozpoczęła się ewakuacja więźniów KL Auschwitz i jego podobozów. Pierwsza trasa piesza prowadziła przez miasta i miejscowości: Oświęcim – Pszczyna – Wodzisław Śląski. Ewakuowano nią około 25 tys. więźniów. Druga trasa obejmowała odcinki: Oświęcim – Tychy – Mikołów – Przyszowice – Gliwice. Aleksandra Namysło: Pomoc rodziny Paszków i Godzieków zbiegłym więźniom żydowskim z marszu ewakuacyjnego z KL Auschwitz
-
Był to pierwszy akt prawny, który przewidywał karę śmierci dla Polaków za udzielenie pomocy Żydom. Każda polska akcja pomocowa wymagała czynów heroicznych i niosła za sobą groźbę wykonania najwyższej sankcji karnej. Alicja Gontarek: Śmierć za dobro. Rozporządzenie Hansa Franka z 15 października 1941 r. a kwestia relacji polsko-żydowskich w czasach Zagłady
-
Gdy wybuchła druga wojna światowa, Grecja ogłosiła neutralność, lecz w październiku 1940 r. dyktator włoski Mussolini zażądał od gen. Ioanisa Metaxasa, który wprowadził w kraju dyktaturę wojskową, zgody na wkroczenie do Grecji włoskich wojsk. Alicja Gontarek: Władysław Günter-Schwarzburg a uchodźcy żydowscy w Grecji podczas II wojny światowej – epizod z działań Poselstwa RP w Atenach
-
20 lipca 1887 roku w Bursztynie w powiecie Rohatyn urodził się Lipa Schumer, doktor wszech nauk lekarskich, syn Issera Franzosa, kupca z Kołomyi, i Rosy Schumer. Anna Wardzińska: Lipa Schumer. Lekarz uratowany z Holokaustu
-
W niedzielę 10 września 2023 r. w Markowej miała miejsce beatyfikacja Rodziny Ulmów. Prezentujemy aktywności Instytutu Pamięci Narodowej związane z tym wydarzeniem. Beatyfikacja Rodziny Ulmów – aktywności Instytutu Pamięci Narodowej
-
Biograficzna wystawa elementarna „Irena Sendlerowa”
-
Mińsk Mazowiecki to miasto powiatowe leżące około 40 km na wchód od Warszawy. W 1930 r. zamieszkiwało go blisko 13 500 osób, z czego około 5000 to ludność żydowska. Damian Sitkiewicz: Dwa lata w śmiertelnym zagrożeniu. Pomoc rodziny Lubaszków dla rodziny Różańskich w Karolinie pod Mińskiem Mazowieckim
-
Do Cegłowa docierały echa likwidacji przez okupanta niemieckiego w drugiej połowie 1942 r. gett w Kałuszynie i Mińsku Mazowieckim. Działania te Niemcy prowadzili w ramach akcji „Reinhardt”, której celem była zagłada Żydów na terenie Generalnego Gubernatorstwa. Część ludności żydowskiej mordowano na miejscu, zdecydowaną większość jednak unicestwiono w obozie zagłady w Treblince. Damian Sitkiewicz: Rodzina Wąsowskich. Zamordowani za pomoc Żydom w Cegłowie w 1943 roku
-
Dokumenty i relacje o pomocy udzielanej Żydom przez Polaków w latach 1939–1945 i Polakom przez Żydów w latach 1946–1949. Wybór dokumentów z akt Wydziału Opieki Społecznej Centralnego Komitetu Żydów w Polsce
-
„Historia toczy się dziś” kolejny odcinek już 10 stycznia 2025 r. o godzinie 9.15 na kanale YouTube IPNtv. Dr Józef Orzeł gościem cyklu IPN „Historia toczy się dziś”
-
Wiktoria i Józef Ulmowie przez dziewięć lat wspólnego życia, aż do męczeńskiej śmierci, wypełniali małżeńskie powołanie. Ich uczucie pokonało obojętność, strach i ludzkie słabości. Przezwyciężyło całe zło niemieckiej okupacji. Ich miłość przetrwała wszystko
-
„Historia toczy się dziś” – premiera 21 marca 2025 r. o godzinie 9.15 na kanale YouTube IPNtv. IPN upamiętnia Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. Dr Mateusz Szpytma gościem programu ,,Historia toczy się dziś”
-
Uhonorowany medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata Jan Żabiński urodził się 8 kwietnia 1897 roku. Jan Żabiński – polski zoolog, fizjolog i wieloletni dyrektor warszawskiego ZOO
-
26 lipca 1974 roku zmarł Jan Żabiński, długoletni dyrektor Warszawskiego ZOO, Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata. Jan Żabiński „Franciszek”
-
Postawa Umów w warunkach tak wszechobecnego zniewolenia, jakie panowało w okresie niemieckiej okupacji, może być też symbolem prawdziwej wolności, prawa do podejmowania nawet najtrudniejszych wyborów bez względu na przytłaczające okoliczności – w zgodzie z sumieniem, z wyznawanymi wartościami, bez oglądania się na totalitarne nakazy i zakazy – pisze dr Karol Nawrocki, prezes Instytutu Pamięci Narodowej w portalu wszystkoconajwazniejsze.pl. Karol Nawrocki: Męczeństwo, czyli świadectwo
-
Niewiele znamy przypadków pomocy Żydom przez przedstawicieli ziemiaństwa. Tym ciekawsza staje się historia hr. Hipolita Aleksandrowicza, posiadacza dóbr w ziemi dobrzyńskiej, który w trakcie niemieckiej okupacji wykorzystywał swą pozycję i majątek, by pomagać zarówno okolicznym Polakom, jak i Żydom. Kinga Czechowska: Hipolit Aleksandrowicz – ziemianin pomagający Żydom na ziemi dobrzyńskiej
-
W czasie II wojny światowej wśród ofiar niemieckich zbrodni znalazło się wiele polskich rodzin. Często ich dramat dopełnił się po jej zakończeniu, w związku z oporem stawianym komunizmowi, instalowanemu na ziemiach polskich pod groźbą sowieckich bagnetów. Takie m.in. były losy rodziny Marciniaków, którzy stali się ofiarą dwóch totalitaryzmów – niemieckiego i komunistycznego. Marcin Krzysztofik: Marciniakowie – jedna z wielu polskich rodzin zamordowanych za ratowanie Żydów
-
W godzinach rannych 14 stycznia 2025 r. zmarła Marianna Krasnodębska. Niezwykła kobieta, która swoim życiorysem mogłaby obdzielić kilka osób. Została odznaczona przez izraelski Instytut Yad Vashem Medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata za ratowanie, wraz z członkami swojej rodziny, Żydów w czasie niemieckiej okupacji. Marcin Krzysztofik: Marianna Krasnodębska (1923-2025)
-
Rada Pomocy Żydom przy Pełnomocniku Rządu RP w Kraju, zwana „Żegotą”, była jedyną w Europie lat 1939-1945 organizacją pomocy Żydom oficjalnie afiliowaną przy władzach państwowych. Marcin Urynowicz: Rada Pomocy Żydom „Żegota”
-
Na liście tzw. Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, ogłoszonej przez Yad Vashem i aktualizowanej co jakiś czas stronie internetowej tej instytucji, Polacy wiodą od zawsze prym. Marcin Urynowicz: Skąd się wzięli polscy „Sprawiedliwi wśród narodów Świata”?
-
Decyzja o kapitulacji Warszawy we wrześniu 1939 r. przypadła w wigilię żydowskiego Święta Szałasów. Tego dnia samoloty niemieckie zrzuciły ulotki, w których znalazły się słowa: „Wesołych Świąt Żydzi. Niemiecki Wehrmacht pozdrawia Was i życzy Wesołych Świąt”. Marek Gałęzowski: Ludobójstwo niemieckie na polskich Żydach
-
Czy poza okupowanymi obszarami II RP groziła ze strony niemieckiego okupanta kara śmierci za ukrywanie Żydów? Temat ten wymaga głębszego zbadania i uwzględnienia specyfiki różnych obszarów znajdujących się pod kontrolą III Rzeszy. Martyna Grądzka-Rejak, Aleksandra Namysło: Pomoc Żydom karana śmiercią. Zarys niemieckich przepisów okupacyjnych na obszarze Europy
-
W upalne lato, kilka tygodni po rozpoczęciu tzw. Wielkiej Akcji, deportacji Żydów z getta warszawskiego do obozu zagłady Treblinka II, pisarka i działaczka społeczna Zofia Kossak-Szczucka oraz inni członkowie Frontu Odrodzenia Polski przygotowali ulotkę „Protest”. 11 sierpnia 1942 r. konspiracyjnie dystrybuowano ją na ulicach okupowanej Warszawy. Martyna Grądzka-Rejak: Kto nie potępia – ten przyzwala. „Protest” Zofii Kossak-Szczuckiej
-
Holocaust nie był przejawem spontanicznych działań takich czy innych grup narodowościowych. Był efektem działalności państwa – Rzeszy Niemieckiej – które podjęło ludobójcze decyzje i użyło całej swojej potęgi, aby wymordować naród żydowski. Mateusz Szpytma: Akcja „Reinhardt” na prowincji. Przykład Markowej
-
Dlaczego, ryzykując życie, zdecydowali się na tak heroiczny krok? Historykowi trudno jest odpowiedzieć na to pytanie, ponieważ – co zrozumiałe – nie dzielili się niepotrzebnie swoimi motywacjami. Pewne światło rzucają na to zakreślone w należącej do Ulmów Ewangelii przypowieści o Miłosiernym Samarytaninie oraz inny fragment o miłości bliźniego. Mateusz Szpytma: Błogosławieni Sprawiedliwi. Życiorys Józefa i Wiktorii Ulmów oraz ich rodziny
-
Rodzina Ulmów ma szansę stać się symbolem o międzynarodowym znaczeniu, podobnie jak rotmistrz Witold Pilecki czy Jan Karski. Mam głęboką nadzieję, że nazwisko „Ulma” pojawi się w przyszłości nie tylko w polskich, ale i zagranicznych podręcznikach do historii – pisze dr Mateusz Szpytma, wiceprezes Instytutu Pamięci Narodowej w portalu wszystkoconajwazniejsze.pl. Mateusz Szpytma: Na czym polega wyjątkowość rodziny Ulmów?
-
6 września 1943 roku Niemcy dokonali pierwszej publicznej egzekucji w Polsce za pomoc ludności żydowskiej. Ofiarą padł emerytowany kolejarz, Michał Kruk – rozstrzelany, a następnie powieszony w celu zastraszenia mieszkańców Miasta Przemyśl. Michał Kruk (ok. 1880 – 6 września 1943)
-
Badania stosunków polsko-żydowskich w czasie II wojny światowej niezmiennie wywołują zainteresowanie i ogromne dyskusje, nie tylko w wąskim gronie historyków, ale również polityków i publicystów. Szczególne emocje wzbudza stawiany przez część historyków fałszywy zarzut masowego udziału Polaków w podjętej przez Niemców eksterminacji ludności żydowskiej. Michał Szukała: „Polnische Bürgermeister und der Holocaust: Besatzung, Verwaltung und Kollaboration” – fałszywy obraz Holokaustu
-
Mobilna księgarnia Wydawnictwa IPN w Ciepielowie
-
Polecamy materiały Instytutu Pamięci Narodowej poświęcone Polakom ratującym Żydów pod okupacją niemiecką Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką – 24 marca
-
Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką – działania Instytutu Pamięci Narodowej w 2025
-
24 marca 2025 r. w Markowej odbyły się uroczystości związane z Narodowym Dniem Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej reprezentował jego doradca Jan Józef Kasprzyk. Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką – uroczystości w Markowej
-
24 marca 2025 r. w Kaplicy Pamięci w Sanktuarium NMP Gwiazdy Nowej Ewangelizacji i św. Jana Pawła II w Toruniu odbyła się uroczystość odsłonięcia kolejnych nazwisk na Tablicach Pamięci poświęconych pomordowanym Polakom ratującym Żydów pod okupacją niemiecką. Oddaliśmy hołd Polakom ratującym Żydów
-
Pacyfikacja za ukrywanie Żydów Rodzina Wąsowskich (Cegłów k. Mińska Mazowieckiego)
-
24 marca obchodzony jest jako Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. Ta forma pamięci o polskich bohaterach została zainicjowana przez prezydenta Andrzeja Dudę, a wprowadzona na mocy ustawy Parlamentu RP z 6 marca 2018 r. Paweł Zielony: Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką
-
Weronika Bar zmarła 6 kwietnia 2025 roku w wieku 97 lat. Pogrzeb Weroniki Bar – ratującej Żydów podczas II wojny światowej
-
Pomoc Żydom i ich ratowanie podczas Zagłady na terenie przedwojennego województwa pomorskiego
-
Pomoc Żydom na terenie przedwojennego województwa stanisławowskiego podczas okupacji niemieckiej
-
Anna Poray-Wybranowska, polska działaczka społeczna na emigracji, przez wiele lat zajmowała się dokumentowaniem relacji o pomocy udzielanej ludności żydowskiej przez Polaków podczas II wojny światowej. Robert Buliński: Anna Poray-Wybranowska. Zachować ślad
-
Rocznica śmierci Henryka Sławika
-
W niedzielę 10 września 2023 r. w Markowej miała miejsce beatyfikacja Rodziny Ulmów. Rodzina Ulmów - rok po beatyfikacji
-
W marcu 1943 r. w Siedliskach koło Miechowa niemieccy funkcjonariusze za ukrywanie kilku mężczyzn z rodziny Gottfriedów zamordowali Wincentego i Łucję Baranków wraz z dwojgiem ich synów – dwunastoletnim Henrykiem i dziesięcioletnim Tadeuszem. Roman Gieroń, Jakub Ryba: Ratując bliźnich, złożyli najwyższą ofiarę
-
„Z żalem patrzę w okna Rodziców. Może zbiegnie Ojciec i zdecyduje się
na ostatnią szansę ratunku? Żona wpycha mnie przemocą do kanału,
rzucając mi dziecko na głowę, potem wślizguje się sama. Z ogłuszającym
hukiem zapada właz”
. Roman Gieroń: Pomoc żydowskim uciekinierom po aryjskiej stronie Krakowa
-
Ciepielów to niewielkie miasto, położone w powiecie lipskim, województwa mazowieckiego. W okresie okupacji niemieckiej znajdowało się ono w powiecie (kreis) Starachowice, współtworzącym dystrykt radomski Generalnego Gubernatorstwa. Przez długie dekady jego historię współtworzyli Polacy i Żydzi. Sebastian Piątkowski: Zbrodnie w Ciepielowie i Rekówce. Zamordowani za pomoc Żydom
-
– Pomoc okazana Żydom w Ciepielowie skończyła się tragicznie. Dzisiaj Kowalscy, tak jak i Rodzina Ulmów, są symbolem tych wszystkich Polaków, którzy zginęli za ratowanie Żydów – podkreślił zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr Mateusz Szpytma podczas spotkania poświęconego publikacji „W płomieniach zaś ciągle odzywały się jęki...”, autorstwa dr. hab. Sebastiana Piątkowskiego. Spotkanie z dr. hab. Sebastianem Piątkowskim, autorem książki „W płomieniach zaś ciągle odzywały się jęki...” – Warszawa, 21 marca 2025
-
Sprawiedliwa wśród Narodów Świata Maria Suszczewicz z domu Potrawiak urodziła się 26 listopada 1910 r. w Essen. Jej rodzice – Ignacy i Walentyna – prowadzili gospodarstwo rolne w podpoznańskiej miejscowości Konarzewo. Szymon Pietrzykowski: Zosia – Lusia – Naomi. O żydowskiej dziewczynce ukrywanej w Konarzewie k. Poznania
-
„Każdy Polak, który żyda przyjmie i przetrzyma […] staje się karygodnym. Również będzie karany karą śmierci, który uciekłym albo policyjnie niemeldowanym żydom użycza pomieszczenia albo wyżywienia względnie sprzedaje im środki żywnościowe”. Tomasz Domański: Mieszkańcy wsi zamordowani i represjonowani za pomoc Żydom
-
Maria Otwinowska z domu Muciek w czasie II wojny światowej mieszkała w Horodence. Przed wybuchem wojny było to malownicze miasto powiatowe położone w województwie stanisławowskim. Blisko trzydzieści procent jego mieszkańców stanowili Żydzi, którzy wraz z Ukraińcami i Polakami tworzyli wielokulturową mozaikę miasta, charakterystyczną dla południowo-wschodnich kresów II Rzeczypospolitej. Tomasz Gonet: Bronisława Otwinowska. Sprawiedliwa z Horodenki
English version