Instytut Pamięci Narodowej

Jerzy Bednarek, Anna Poray-Wybranowska, Warszawa 2026, 48 s., ISBN 978-83-8376-840-3

Seria „Archiwum Polskich Losów”.

Bohaterką kolejnej broszury z serii „Archiwum Polskich Losów” jest Anna Poray-Wybranowska z d. Popiel (ur. w 1919 r.), która poświęciła się dokumentowaniu pomocy udzielanej przez Polaków Żydom w latach II wojny światowej. Zbierała na ten temat dokumenty, korespondowała z instytucjami, urzędami i osobami prywatnymi. Jej determinacja doprowadziła do przyznania przez Instytut Yad Vashem stu Polakom tytułu Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. Była także pomysłodawcą, a później członkiem honorowym Komitetu dla Upamiętnienia Polaków Ratujących Żydów. Zgodnie z jej testamentem zgromadzona przez nią dokumentacja została przejęta w 2019 r. przez Archiwum IPN (w sumie 319 j.a.). Ta spuścizna to kopalnia wiedzy dla historyków zajmujących się relacjami polsko-żydowskimi w latach II wojny światowej. Nie tylko umożliwia rekonstrukcję nieznanych szerzej faktów związanych z działalnością pomocową Polaków dla Żydów w latach wojny, lecz także może pomóc w weryfikacji bądź uzupełnieniu ustaleń już od dawna obecnych w literaturze przedmiotu.