Instytut Pamięci Narodowej
-
23 marca 2026 r., w przeddzień Narodowego Dnia Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką, zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr Mateusz Szpytma spotkał się z potomkami rodziny Pochwatków, która zginęła z rąk Niemców za pomoc Żydom w czasie II wojny światowej. Rodzina Pochwatków – bohaterowie, którzy ponieśli śmierć za pomoc Żydom
-
W niedzielę 10 września 2023 r. w Markowej miała miejsce beatyfikacja Rodziny Ulmów. Rodzina Ulmów - rok po beatyfikacji
-
W marcu 1943 r. w Siedliskach koło Miechowa niemieccy funkcjonariusze za ukrywanie kilku mężczyzn z rodziny Gottfriedów zamordowali Wincentego i Łucję Baranków wraz z dwojgiem ich synów – dwunastoletnim Henrykiem i dziesięcioletnim Tadeuszem. Roman Gieroń, Jakub Ryba: Ratując bliźnich, złożyli najwyższą ofiarę
-
„Z żalem patrzę w okna Rodziców. Może zbiegnie Ojciec i zdecyduje się
na ostatnią szansę ratunku? Żona wpycha mnie przemocą do kanału,
rzucając mi dziecko na głowę, potem wślizguje się sama. Z ogłuszającym
hukiem zapada właz”
. Roman Gieroń: Pomoc żydowskim uciekinierom po aryjskiej stronie Krakowa
-
Nie pozostawił wspomnień, zapisków, czy bogatszej korespondencji. Pomimo, że nasza wiedza o jego drodze życiowej nigdy nie będzie już pełna, stał się jednym z najważniejszych symboli pomocy udzielanej Żydom przez katolickie duchowieństwo na okupowanych przez Niemców ziemiach polskich. Sebastian Piątkowski: Ks. Marceli Godlewski – proboszcz z warszawskiego getta
-
Ciepielów to niewielkie miasto, położone w powiecie lipskim, województwa mazowieckiego. W okresie okupacji niemieckiej znajdowało się ono w powiecie (kreis) Starachowice, współtworzącym dystrykt radomski Generalnego Gubernatorstwa. Przez długie dekady jego historię współtworzyli Polacy i Żydzi. Sebastian Piątkowski: Zbrodnie w Ciepielowie i Rekówce. Zamordowani za pomoc Żydom
-
– Pomoc okazana Żydom w Ciepielowie skończyła się tragicznie. Dzisiaj Kowalscy, tak jak i Rodzina Ulmów, są symbolem tych wszystkich Polaków, którzy zginęli za ratowanie Żydów – podkreślił zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr Mateusz Szpytma podczas spotkania poświęconego publikacji „W płomieniach zaś ciągle odzywały się jęki...”, autorstwa dr. hab. Sebastiana Piątkowskiego. Spotkanie z dr. hab. Sebastianem Piątkowskim, autorem książki „W płomieniach zaś ciągle odzywały się jęki...” – Warszawa, 21 marca 2025
-
Sprawiedliwa wśród Narodów Świata Maria Suszczewicz z domu Potrawiak urodziła się 26 listopada 1910 r. w Essen. Jej rodzice – Ignacy i Walentyna – prowadzili gospodarstwo rolne w podpoznańskiej miejscowości Konarzewo. Szymon Pietrzykowski: Zosia – Lusia – Naomi. O żydowskiej dziewczynce ukrywanej w Konarzewie k. Poznania
-
The Risk of Survival. The Rescue of the Jews by the Poles and the Tragic Consequences for the Ulma Family from Markowa
-
„Każdy Polak, który żyda przyjmie i przetrzyma […] staje się karygodnym. Również będzie karany karą śmierci, który uciekłym albo policyjnie niemeldowanym żydom użycza pomieszczenia albo wyżywienia względnie sprzedaje im środki żywnościowe”. Tomasz Domański: Mieszkańcy wsi zamordowani i represjonowani za pomoc Żydom
-
Maria Otwinowska z domu Muciek w czasie II wojny światowej mieszkała w Horodence. Przed wybuchem wojny było to malownicze miasto powiatowe położone w województwie stanisławowskim. Blisko trzydzieści procent jego mieszkańców stanowili Żydzi, którzy wraz z Ukraińcami i Polakami tworzyli wielokulturową mozaikę miasta, charakterystyczną dla południowo-wschodnich kresów II Rzeczypospolitej. Tomasz Gonet: Bronisława Otwinowska. Sprawiedliwa z Horodenki
-
„Ratować polskich obywateli bez względu na ich wyznanie i pochodzenie” - taki cel stawiał sobie Henryk Sławik. Z informacji zgromadzonych w Yad Vashem wynika, że przyczynił się do uratowania co najmniej pięciu tysięcy polskich Żydów. Tomasz Kurpierz: Sprawiedliwy Sławik
-
Tadeusz Stankiewicz: Sprawiedliwy, syn dwojga Sprawiedliwych, Stanisława i Barbary Stankiewiczów, i brat Sprawiedliwej, Barbary. Wspomina, prosto, po ludzku, bez patosu: „Sami byliśmy zagrożeni, ale jakoś tym Żydom trzeba pomóc, prawda? Bo czuliśmy, że to nasi obywatele, no wczoraj żeśmy się znali, a dzisiaj mamy się nie znać i odwrócić plecami? Nie mogliśmy tego zrobić”. Tomasz Sikorski: Relacja Tadeusza Stankiewicza. Żydzi ukrywani na bagnach
-
24 marca 2025 roku o godzinie 16.00 w Ciepielowie (woj. mazowieckie), z udziałem Prezydenta RP Andrzeja Dudy, odbyła się uroczystość odsłonięcia pomnika poświęconego Polakom ratującym Żydów w czasie II wojny światowej. W wydarzeniu uczestniczyli również dr Karol Nawrocki, prezes Instytutu Pamięci Narodowej, jego zastępca dr Mateusz Szpytma oraz Artur Szewczyk, burmistrz Miasta i Gminy Ciepielów. Uroczystość odsłonięcia pomnika poświęconego Polakom ratującym Żydów w czasie II wojny światowej
-
12 stycznia 2025 roku w Marysinie Wawerskim w Warszawie odbyła się uroczystość upamiętniająca Matkę Marię Symplicytę Nehring oraz siostry felicjanki, które w czasie II wojny światowej niosły pomoc potrzebującym. Organizatorem wydarzenia był warszawski oddział Instytutu Pamięci Narodowej we współpracy ze Zgromadzeniem Sióstr Felicjanek Wawer. Uroczystość upamiętniająca Matkę Marię Symplicytę Nehring i siostry felicjanki
-
23 marca 2025 r. zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr Mateusz Szpytma oddał hołd mieszkańcom Markowej, którzy zostali zamordowani przez Niemców za pomoc Żydom. W Markowej upamiętniliśmy Polaków ratujących Żydów
-
22 marca 2025 r. w kościele św. Stefana Króla Wyznawcy w Warszawie odbyła się uroczystość odsłonięcia tablicy upamiętniającej 100-lecie utworzenia warszawskiej prowincji Zgromadzenia Sióstr Najświętszej Rodziny z Nazaretu. W czasie II wojny światowej siostry uratowały grupę żydowskich dzieci. W Warszawie upamiętniliśmy siostry nazaretanki
-
24 marca 2025 r. w Radomiu Instytut Pamięci Narodowej zaprezentował widowisko „Sprawiedliwi”, upamiętniające Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. Spektakl poprzedził uroczystość odsłonięcia w Ciepielowie pomnika pamięci Polaków Ratujących Żydów. Widowisko słowno-muzyczne „Sprawiedliwi”
-
Immersyjny projekt Biura Nowych Technologii Instytutu Pamięci Narodowej „Świadectwo poMOCY”, na który składają się dwie części; poruszająca etiuda o losach bohaterskiej rodziny Ulmów z Markowej na Podkarpaciu oraz wirtualny spacer wraz z wystawą – można już w całości zobaczyć na stronie bnt.ipn.gov.pl Wirtualny spacer i wystawa o błogosławionej rodzinie Ulmów dostępne na stronie Biura Nowych Technologii IPN
-
Z zachowanych dokumentów wiemy, że co najmniej troje lub czworo pociech Ulmów osobiście zabił Josef Kokott – najmłodszy, a zarazem najbardziej brutalny i bezwzględny z żandarmów. Jako jedyny z oprawców z Markowej stanął po wojnie przed wymiarem sprawiedliwości i został skazany. Wojciech Hanus: Josef Kokott. Funkcjonariusz żandarmerii niemieckiej współodpowiedzialny za śmierć rodziny Ulmów
-
W październiku 1941 r. Niemcy zdecydowali o eksterminacji społeczności żydowskiej zamieszkałej w Generalnym Gubernatorstwie. Rozpoczęto ją w nocy z 16 na 17 marca 1942 r. i nadano kryptonim „Reinhardt”. Jej głównym celem była deportacja do gett i obozów setek tysięcy Żydów, a następnie ich fizyczna likwidacja w utworzonych specjalnie do tego celu obozach zagłady w Sobiborze, Treblince i Bełżcu. Wojciech Hanus: Sprawiedliwi z Rawy Ruskiej: Fryderyk i Maria Czerwieniowie oraz Bazyli Chmielewski
-
Wspomnienia ocalonego. Wołyń 1941–1944
-
Całą serię znajdziesz na Spotify. Wszystkie odcinki dostępne są bezpłatnie. Zapraszamy do posłuchania czterdziestego siódmego odcinka podcastu z serii „Ekspres czytelniczy IPN” – 24 listopada 2025
-
אירנה סנדלר (wersja hebrajska) [PDF]
-
„Biuletyn IPN” nr 3/2025 – Niezłomni
-
„Co widziały drzewa” to opowieść o miłości, dobroci i zwykłej, ludzkiej solidarności. Rodzina Ulmów bierze pod swoją opiekę Żydów. Ta historia, tak istotna dla kultury pamięci naszego Narodu, kończy się tragicznie! Jak przekazać ją najmłodszym? Jak z nimi rozmawiać o rzeczach tak trudnych? „Co widziały drzewa” – pierwszy animowany film dla najmłodszych o rodzinie Ulmów
-
20 marca 2026 r. w Centralnym Przystanku Historia im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Warszawie odbyła się premiera nowego cyklu edukacyjnego „Historia mówi przez pokolenia. Pamiętam, więc jestem”. Tematem przewodnim pierwszego spotkania był Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. „Historia mówi przez pokolenia. Pamiętam, więc jestem” – nowy cykl edukacyjny w Centralnym Przystanku Historia
-
Biuro Edukacji Narodowej IPN prezentuje krótkometrażowy film dokumentalny z elementami animacji, który przedstawia historię uratowania otwockiego Żyda Mosze Bajtla przez rodzinę Smolaków. „Schron”. Film dokumentalny IPN
-
„W płomieniach zaś ciągle odzywały się jęki...”. Niemieckie zbrodnie na niosących pomoc Żydom Polakach z Ciepielowa i okolic (1942–1943)
English version