Instytut Pamięci Narodowej
-
Rozkazy specjalne Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych z sierpnia 1939 r. przewidywały w przypadku wojny bezwzględne utrzymanie przepraw na Niemnie w okolicy Grodna. Wskutek niepomyślnego biegu wojny zakładany wcześniej scenariusz działania okazał się niemożliwy do zrealizowania. Ze wspomnień żołnierzy, uczestniczących w obronie miasta, wyłania się obraz równie pełen chaosu, co poświęcenia. Paweł Nowik: Obrona Grodna we wrześniu 1939 r. w świetle materiałów z Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego
-
Aleksander Żabczyński, jeden z najpopularniejszych polskich aktorów teatralnych i filmowych dwudziestolecia międzywojennego urodził się 24 lipca 1900 r. w Warszawie, jako syn śpiewaczki operowej Zofii Florentyny Ostrowskiej i Aleksandra Daniela Żabczyńskiego, pułkownika armii rosyjskiej i generała dywizji Wojska Polskiego. Paweł Popiel: Aleksander Żabczyński. Żołnierz ze srebrnego ekranu
-
15 marca 1948 r. zakończył się pokazowy proces, który wytoczono przeciwko osobom określanym jako „grupa Witolda”. Ogłoszono wyrok. Oskarżony Witold Pilecki został skazany na karę śmierci. Paweł Sztama: Witold Pilecki – Bohater 1939-1945
-
Starcie, do którego doszło 11 września 1939 roku, jest jednym z mniej znanych sukcesów polskiego oręża w trakcie kampanii obronnej. Tego dnia 31. Pułk Strzelców Kaniowskich spektakularnie odbił Mszczonów z rąk zaskoczonych niemieckich jednostek. Jednak, wobec naporu kolejnych formacji nieprzyjaciela na Warszawę, radość z wyzwolenia miasta trwała krótko. Paweł Zielony: Bitwa mszczonowska
-
W Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Delegatura w Kielcach znajduje się skromny zbiór pamiątek dotyczących rodziny Szczygłowskich, z której ojciec, matka i córka aktywnie angażowali się w walkę o niepodległą Polskę. Paweł Żołądek: Rodzina Szczygłowskich w walce o niepodległą Polskę
-
W szeregach Polskich Sił Zbrojnych znajdowali się także korespondenci wojenni. Relacjonowali wydarzenia z pola bitwy, o których opinia publiczna dowiadywała się prawie na bieżąco. Pozostawili po sobie zbiory reportaży wojennych, które są ciekawym źródłem informacji. Piotr Chmielowiec: Korespondent wojenny u „Sosaba”
-
„Ideał bohaterstwa polskiego przyoblókł się znowu w kształty widome. On daje nam niespożytą moc i wiarę w przyszłość. Dlatego zawsze żywą i świętą będzie pamięć 27. grudnia” – pisał w 1919 r. „Kurier Poznański”. Piotr Grzelczak: Grudniowa wiktoria
-
„I z biegiem wyrównawczej sprawiedliwości te same samoloty, które swemi czarnemi krzyżami miały pokonać i w gruzy obrócić świat, zwiastowały szumem swych motorów ciemiężonemu przez wieki narodowi – wolność i niepodległość Ojczyzny”. Piotr Grzelczak: Wiktor Pniewski (1891–1974) – w służbie Polskich Skrzydeł
-
Gdy 16 lipca 1936 r. gen. Gustaw Orlicz-Dreszer wystartował o godzinie 13.50 z lotniska w Grudziądzu obierając kurs na Gdynię, nie wiedział, iż będzie to jego ostatni lot. Piotr Kardela: Gustaw Orlicz-Dreszer (1889–1936)
-
23 maja 1940 r. o godz. 23:00 ze szkockiego portu Rosyth na patrol wypłynął ORP „Orzeł”. Według rozkazu Royal Navy polski okręt podwodny miał się skierować do centralnej części Morza Północnego. Piotr Milczanowski: Ostatni patrol ORP „Orzeł”
-
Często używany argument, że 19 stycznia 1945 r. Armia Krajowa przestała istnieć, a dalej działały już tylko grupki zdeterminowanych osób, irracjonalnie myślących o zwycięstwie nad Związkiem Sowieckim, jest z samego założenia nieprawdziwy. Piotr Niwiński: Czy przestała istnieć
-
Jedna z najbardziej charakterystycznych postaci podziemia niepodległościowego. I szczególna ofiara systemu komunistycznego. W podziemiu przybrał pseudonim „Jastrząb”. W partyzantce służył od 1943 do 1946 r. W więzieniu osadzony był do 1975 r. Piotr Niwiński: „Jastrząb”. Porucznik Józef Bandzo (1923–2016)
-
Podczas ofensywy sowieckiej w lecie 1920 r. w szeregach polskich żołnierzy zapanowały rozprężenie dyscypliny i objawy demoralizacji. Po kolejnych porażkach na froncie 9 czerwca 1920 r. do dymisji podał się rząd Leopolda Skulskiego. Piotr Podhorodecki: W obronie Warszawy i bytu państwa. Działalność generała Kazimierza Sosnkowskiego na forum Rady Obrony Państwa (1 lipca 1920 – 1 października 1920 roku)
-
Zapraszamy do zapoznania się z ofertą historyczną Instytutu Pamięci Narodowej. Przypominamy ważne rocznice, sylwetki wybitnych Polaków oraz najważniejsze dla naszej historii najnowszej wydarzenia. Polecamy: Sojusz polsko-ukraiński w 1920 roku
-
20 lutego 2025 r. w Centralnym Przystanku Historia im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego przy ul. Marszałkowskiej 107 w Warszawie odbyła się promocja albumu „Wojsko Polskie 1939. Organizacja i uzbrojeni” autorstwa Andrzeja Konstankiewicza, Pawła Mikołaja Rozdżestwieńskiego i Krzysztofa Haładaja. Promocja albumu „Wojsko polskie 1939”
-
20 lutego 2025 r. w Centralnym Przystanku Historia im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego przy ul. Marszałkowskiej 107 w Warszawie odbyła się promocja albumu „Wojsko Polskie 1939. Organizacja i uzbrojeni” autorstwa Andrzeja Konstankiewicza, Pawła Mikołaja Rozdżestwieńskiego i Krzysztofa Haładaja. Promocja albumu „Wojsko polskie 1939”
-
Przejścia. Exodus cywilów we Wrześniu ’39 w relacjach i we wspomnieniach
-
Oficer Sztabu Generalnego Wojska Polskiego na początku lat 70. nawiązał współpracę z amerykańskim wywiadem. Jako Jack Strong przekazał m.in. strategiczne plany Układu Warszawskiego. Ryszard Kukliński urodził się 13 czerwca 1930 r. w Warszawie. Płk Ryszard Kukliński – szpieg CIA
-
Ostatnim etapem walk w kampanii polskiej 1939 r. było między innymi opanowanie przez polskie oddziały Samodzielnej Grupy Operacyjnej (SGO) „Polesie” w dniu 5 października silnie obsadzonego przez Niemców kościoła Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny wraz z zespołem klasztornym karmelitów trzewiczkowych w Woli Gułowskiej i pobliskiego cmentarza w Turzystwie. Radosław Peterman: Skórzana teczka sztabu Kleeberga
-
11 grudnia 1994 r. zmarł generał Stanisław Maczek, jeden z najwybitniejszych dowódców w historii polskiego wojska, zasłużonego zarówno dla Polski, jak i dla Europy podczas II wojny światowej. Radosław Poboży: Generał Stanisław Maczek – niezłomny dowódca i bohater wojenny
-
10 grudnia 1941 r. o godz. 5.30 dowódca 1. kompanii 3. Batalionu Strzelców Karpackich kpt. Adam Zieliński zatknął biało-czerwoną na szczycie Ras el-Medauar. Zakończyło się trwające od 11 kwietnia 1941 r. niemiecko-włoskie oblężenie twierdzy tobruckiej, w której obronie karpatczycy walczyli 110 dni. Rafał Dyrcz: Polska flaga na Medauarze. Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich
-
Oficerowie dawnych armii zaborczych stanowili rdzeń, wokół którego formowały się szeregi wojska odradzającej się Rzeczypospolitej. Jednym z tych, którym dawne związki z obcą armią przyniosły nie tylko fachowe przygotowanie, ale i możliwość szerszego wpłynięcia na sytuację „sprawy polskiej”, był gen. Józef Dowbor-Muśnicki, dowódca I Korpusu Polskiego w ogarniętej rewolucją Rosji. Rafał Sierchuła: Przeciw Niemcom i bolszewikom – życie Generała Józefa Dowbora-Muśnickiego
-
Był generałem Wojska Polskiego i jednym z wyróżniających się polskich dowódców we wrześniu 1939 r. Wytrwale i skutecznie bronił twierdzy Modlin przed przeważającymi oddziałami niemieckimi. Poddał się dopiero wtedy, gdy skapitulowała Warszawa. Po wojnie, podobnie jak wielu przedwojennych oficerów, znalazł się na marginesie, zepchnięty nań przez komunistyczne władze. Robert Jankowski: Generał Wiktor Thommée. Ostatni obrońca Modlina
-
W połowie 1944 r. głównym zadaniem wojsk niemieckich we Włoszech było utrzymanie za wszelką cenę miasta i portu w Ankonie, aby nie zostały one zdobyte przez wojska alianckie. Do walki rzucony został 2. Korpus. 17 lipca 1944 r. rozpoczęła się jedna z chwalebniejszych bitew w jego historii. Ryszard Sodel: Bitwa o Ankonę
-
30 marca 1940 r. w pobliżu wsi Hucisko doszło do zwycięskiego starcia Oddziału Wydzielonego Wojska Polskiego, dowodzonego przez mjr. Henryka Dobrzańskiego „Hubala”, z 51. batalionem niemieckiej policji porządkowej („Ordnungspolizei” „Orpo”). Ryszard Sodel: Bój pod Huciskiem
-
W marcu 1976 r. zmarł Eugeniusz Gedymin Kaszyński „Zygmunt”, „Nurt”, „Mur”, major rezerwy Wojska Polskiego, żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie i Armii Krajowej, cichociemny, zastępca Jana Piwnika „Ponurego”. Ryszard Sodel: Eugeniusz Gedymin Kaszyński „Zygmunt”
-
18 kwietnia 1944 r. w niewyjaśnionych okolicznościach zginął ppłk Jan Wojciech Kiwerski „Oliwa”, „Dyrektor”, „Kalinowski”, „Lipiński”, „Rudzki” „Ziomek” – oficer Wojska Polskiego i Armii Krajowej. Ryszard Sodel: Jan Wojciech Kiwerski. Saper, konspirator, partyzant
-
29 września 1939 r. skapitulowała twierdza Modlin. Straty polskie w czasie obrony wyniosły ok. 1300 zabitych, w tym m.in. 50 oficerów i podchorążych. Ryszard Sodel: Kapitulacja twierdzy Modlin
-
29 października 1944 r. 1. Dywizja Pancerna dowodzona przez gen. Stanisława Maczka zdobyła holenderskie miasto Breda. Ryszard Sodel: Wyzwolenie Bredy przez 1. Dywizję Pancerną
-
Gdy w 1914 r. wybuchła I wojna światowa, nie zabrakło entuzjastów, którzy nie wahali się skorzystać z nadarzających się możliwości, by uczestniczyć w walce o poprawę bytu polskiego społeczeństwa. Jednym z nich był Ludwik Józef Stawski. Ryszard Ziobroń: Ludwik Józef Stawski. Legionista, żołnierz WP, nafciarz
-
Mówiąc o kobietach biorących udział w Powstaniu Warszawskim zazwyczaj mamy na myśli łączniczki, sanitariuszki lub te, które pracowały na tyłach – w kuchniach i szpitalach. Tymczasem były i inne… Soraya Kuklińska: Snajperka w Powstaniu Warszawskim
-
„Kopański to doskonały fachowiec wojskowy, znawca artylerii, a do tego bezwzględnie uczciwy, porządny i szczery człowiek.” – płk. Leon Mitkiewicz. Generał Kopański zmarł 23 marca 1976 r. w Londynie. Stanisław Kopański – generał dywizji, inżynier
-
To co piękne i to co straszne przychodzi czasem w tym samym dniu roku. 19 marca 1944 r. urodziła mu się córka. Rok później, 19 marca 1945 r., zginął w rozbitym samolocie. Ale to nie nie koniec tej historii... Stanisław Sawicki. Losy pilota, losy żołnierza
-
Polski Tatar urodzony w Klecku zmarł 9 kwietnia 2018 r. Stefan Mustafa Abramowicz – ostatni ułan Rzeczypospolitej
-
13 września 2025 r. w Krakowie odbyły się Centralne Obchody Święta Wojsk Lądowych połączone z wręczeniem sztandaru Dowództwu 2. Korpusu Polskiego – Dowództwu Komponentu Lądowego. Święto Wojsk Lądowych w Krakowie
-
Największym wyzwaniem w jego karierze było przygotowanie brygady do dużego przedsięwzięcia desantowego w Holandii – operacji „Market Garden”. Major Małaszkiewicz osobiście brał udział w walce u boku swoich żołnierzy. Po powrocie do kraju trafił do więzienia, gdzie niehumanitarne warunki i ciężkie tortury zrujnowały mu zdrowie. Szef sztabu 1. Samodzielnej Brygady Spadochronowej. Pułkownik Ryszard Małaszkiewicz
-
Publikacja przybliża postać Jana Kajusa Andrzejewskiego (ur. 1913 r. w Finlandii), harcerza, porucznika saperów WP, jednego z najwybitniejszych oficerów liniowych w czasie Powstania Warszawskiego. Szymon Nowak: Jan Kajus Andrzejewski
-
Arystokrata, polityk, oficer WP, Komendant Główny AK (1943–1944), Naczelny Wódz PSZ na Zachodzie (1945–1947), premier Rządu RP na uchodźstwie (1947–1949) urodził się 1 czerwca 1895 roku. Tadeusz Komorowski (1895-1966) ps. „Bór”, „Znicz”, „Gajowy”, „Lawina”
-
Od 1940 r. na terytorium Syrii formowano wielką jednostkę Wojska Polskiego. Wzięła ona później udział w walkach w Afryce. Jednocześnie przebywało tam wielu oficerów, którzy przedostali się na Bliski Wschód po zakończeniu kampanii wrześniowej. Z części z nich sformowano Legię Oficerską, w której podporucznicy i porucznicy służyli w charakterze szeregowców. Reszta pozostawała bez przydziału. Teodor Gąsiorowski: Armia Polska na Bliskim i Środkowym Wschodzie
-
Przyszły komendant Okręgu Lubelskiego AK urodził się 28 lutego 1897 r. w Radłowie, w wielodzietnej rodzinie. Ojciec wysłał go do I Gimnazjum im. K. Brodzińskiego w Tarnowie. W połowie sierpnia 1914 r. siedemnastoletni gimnazjalista uciekł z domu i zgłosił się do Legionów Polskich. Teodor Gąsiorowski: Kazimierz Tumidajski (1897-1947)
-
Po bitwie pod Kockiem z początku października 1939 r. Franciszek Kleeberg złożył broń jako ostatni polski generał. Dowódca Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Polesie” ostatnie miesiące życia spędził w niemieckiej niewoli. Zmarł 5 kwietnia 1941 r. Teodor Gąsiorowski: Kock. Ostatnia bitwa generała Kleeberga
-
„Generale, po co wam te armaty, do których nie macie amunicji?” – pytał Francuz. „Pułkowniku, co to za wojsko bez armat?” – odparł Polak, przy czym pominął fakt, że jego żołnierze podstępem pobrali już amunicję z magazynów. Teodor Gąsiorowski: Stanisław Kopański. Z Petersburga do Londynu przez Tobruk
-
6 maja 1945 roku 1. Dywizja Pancerna gen. Stanisława Maczka zajęła bazę niemieckiej marynarki wojennej w Wilhelmshaven, kończąc swój szlak bojowy przez północną Francję, Belgię i Holandię. Teodor Gąsiorowski: Wilhelmshaven. Koniec wojennej epopei pancerniaków Generała Maczka
-
Władysław Anders przebył długą drogę od dowódcy brygady do Naczelnego Wodza Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Do historii przeszedł przede wszystkim jako zdobywca Monte Cassino. Teodor Gąsiorowski: Władysław Anders – bojowy szlak zdobywcy Monte Cassino
-
We wrześniu 1939 r. gen. Bernard Stanisław Mond dowodził krakowską 6. Dywizją Piechoty, z którą przeszedł szlak bojowy od Pszczyny po rejon Tomaszowa Lubelskiego. Dwadzieścia lat wcześniej bronił Lwowa przed Ukraińcami, a w wojnie polsko-bolszewickiej został ranny pod Kijowem. „Dzielny Żyd” – jak o nim pisał Józef Piłsudski. Teodor Gąsiorowski: „Dzielny Żyd” na czele dywizji. Gen. Bernard Mond (1887-1957)
-
W grudniu 1943 r. we włoskich portach zaczęli schodzić na ląd żołnierze II Korpusu Polskiego gen. Władysława Andersa. Pół roku później mieli stoczyć bitwę, która mocno zapisała się w historii polskiego oręża. Teodor Gąsiorowski: „Karpaty” pod Monte Cassino
-
Odradzająca się w listopadzie 1918 r. Polska natychmiast przystąpiła do tworzenia korpusu oficerskiego sił zbrojnych, w ogromnej większości składającego się z byłych oficerów państw zaborczych. W tej liczbie mniejszość stanowili wojskowi służący w armii kajzerowskiej. Tomasz Gałwiaczek: Kazimierz Raszewski – zapomniany generał
-
Potęga tkwi w masie i w liczbie – tak rozumowali dowódcy w czasach Wielkiej Wojny. Jeśli więc atak, to poprzedzony nawałą ogniową, gdy działa strzelając godzinami posyłają na pozycje nieprzyjaciela miliony pocisków, po której ruszają w bój dziesiątki tysięcy żołnierzy. Tomasz Panfil: Największy z poległych rycerzy. Opowieść o kapitanie Stefanie Pogonowskim, bohaterze spod Radzymina
-
W walkach o Wilno w 1920 r. dużą rolę odegrali harcerze, mający już cenne doświadczenie z wojny polsko-bolszewickiej. Tomasz Sikorski: Bunt generała Żeligowskiego. Harcerskie oddziały bojowe w wyprawie na Wilno
-
9 maja 1942 r. Naczelny Wódz, gen. Władysław Sikorski, zatwierdził nazwę 3. Dywizji Strzelców Karpackich (3. DSK). Sześć dni wcześniej wydał rozkaz o jej sformowaniu z dniem 3 maja 1942 r. Dowódcą nowej formacji został gen. bryg. Stanisław Kopański, stojący dotychczas na czele, wsławionej obroną Tobruku, Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich (SBSK). Tomasz Stempowski: Monte Cassino, Senio, Bolonia... O 3. Dywizji Strzelców Karpackich
English version