Instytut Pamięci Narodowej
-
2 kwietnia 1940 r. Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych gen. Władysław Sikorski podjął decyzję o powołaniu Brygady Strzelców Karpackich (BSK) u boku francuskiej Armii Lewantu. Formalny rozkaz o powołaniu BSK został wydany 12 kwietnia 1940 r. Jacek Wróbel: Powstanie Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich
-
W dniach 10-12 lipca 1940 r. pełnomocnik armii litewskiej płk Antanas Jakštas przekazał szefowi Wojsk Konwojowych NKWD, kombrigowi Michaiłowi Kriwence, 4373 internowanych polskich żołnierzy. Od sierpnia do października 1940 r. w ręce sowieckie zostali wydani także polscy wojskowi internowani na Łotwie. Janusz Wróbel: Przejęcie polskich wojskowych internowanych na Litwie i Łotwie przez Związek Sowiecki
-
Generał broni Stanisław Maczek – legenda Polskich Sił Zbrojnych – zmarł 11 grudnia 1994 r. Zgodnie z ostatnią wolą spoczął wśród swoich żołnierzy na Polskim Honorowym Cmentarzu Wojskowym w Bredzie. Jerzy Kirszak: Najskuteczniejszy polski dowódca w II wojnie światowej. Generał Stanisław Maczek (1892–1994)
-
„Nasz statek był przeładowany do granic możliwości (…). Podróż nie trwała długo, ale była ogromnie wyczerpująca. (…) na drugi dzień dotarliśmy do irańskiego brzegu. Nareszcie byliśmy wolni” – napisał we wspomnieniach Czesław Sawko – deportowany w 1940 r. wraz z rodziną na Syberię. Joanna Żelazko: „Mała Polska” na Antypodach
-
18 maja 1944 roku żołnierze 2. Korpusu Polskiego pod dowództwem gen. Władysława Andersa toczyli jedną z najbardziej zaciętych bitew II Wojny Światowej. Po miesiącach bohaterskiej, niestrudzonej walki, zatknęli biało-czerwoną flagę na ruinach, niezwyciężonego dotąd klasztoru na Monte Cassino. Jolanta Drozdowska, Katarzyna Gawkowska, Justyna Staroń: Pamiątki spod Monte Cassino
-
4 października 1894 roku w Warszawie urodził się Józef Beck, legionista, członek POW, pułkownik Wojska Polskiego, minister spraw zagranicznych w latach 1932-1939. Józef Beck – żołnierz, dyplomata, polityk
-
Do zasobu archiwalnego IPN trafiły materiały dotyczące Zygmunta Adama Zyblewskiego, uczestnika kampanii wrześniowej, jeńca stalagu, działacza podziemia z okresu II wojny światowej, który życie stracił w katowni Gestapo w Forcie III w Pomiechówku. Justyna Staroń: Zygmunt Adam Zyblewski (1915–1944)
-
Emanuel Prokesch rozpoczął karierę wojskową w 1918 r. Walczył w wojnie polsko-bolszewickiej i wojnie w 1939 r. W konspiracji znalazł się w strukturze Okręgu Wileńskiego AK. Po zakończeniu wojny udzielał wsparcia majorowi „Łupaszce” na Pomorzu. Karol Polejowski: Emanuel Prokesch vel Jan Baranowski. Przyczynek do dziejów konspiracji wileńskiej w Polsce północnej w 1946 r.
-
Żołnierze Korpusu Ochrony Pogranicza mieli ochraniać Kresy Wschodnie RP, ale rozkazy dowódców sprawiły, że w 1939 r. liczne oddziały KOP znalazły się na granicy zachodniej i podjęły walkę z Niemcami. Wśród nich byli również żołnierze 1. Pułku Kawalerii KOP. Klaudia Słojkowska: 1. Pułk Kawalerii Korpusu Ochrony Pogranicza
-
Pierwszy latarnik odrodzonej RP, bosman polskiej Marynarki Wojennej, krzewiciel kultury polskiej i patriotyzmu na Pomorzu, jedna z ofiar zbrodni pomorskiej w 1939 r. Rozsławił latarnię morską w Rozewiu i związał ją z imieniem Stefana Żeromskiego. Klaudia Słojkowska: Leon Wzorek. „Latarnia musi się świecić”
-
15 sierpnia 1946 r. w Mediolanie odbyła się defilada stacjonujących we Włoszech jednostek 2. Korpusu Polskiego. Wydarzenie odbywające się w ramach obchodów polskiego Święta Żołnierza wzbudziło duże zainteresowanie wśród mieszkańców miasta. Defiladę przyjmował dowódca korpusu gen. dyw. Władysław Anders. Konrad Ślusarski: Z ziemi włoskiej. Defilada 2. Korpusu Polskiego w Mediolanie
-
Porucznik piech. Jerzy Waletko był jednym z kilkudziesięciu spadochroniarzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, którzy w czasie II wojny światowej walczyli na Bałkanach. Po specjalistycznym przeszkoleniu na kursach dla cichociemnych we Włoszech i w Palestynie, w 1944 r. został zrzucony na teren wroga. Krzysztof A. Tochman: Z Powstania Śląskiego do walczącej Grecji. Niezwykłe losy cichociemnego por. Jerzego Waletki vel Edwarda Barta
-
Jeszcze w 1939 r. rozpoczęto rozmowy z polskim rządem emigracyjnym w sprawie sformowania wielkiej jednostki, która weszłaby w skład korpusu szykowanego dla wsparcia Finów. Ostatecznie jednak zmienna sytuacja międzynarodowa rzuciła Samodzielną Brygadę Strzelców Podhalańskich do norweskiego Narwiku. Krzysztof Kubiak: Polacy w bitwie o Narwik
-
Pomimo że od śmierci Mariana Rejewskiego minęło już prawie pół wieku, nie doczekaliśmy się jeszcze porządnej biografii tego wybitnego Polaka. Dla wielu osób jego życie i dokonania stanowią równie wielką tajemnicę, co zasady kodowania niemieckiej maszyny szyfrującej, których złamanie zapewniły polskiemu kryptologowi wejście na stałe do historii. Krzysztof Osiński: Tajemniczy jak Enigma, czyli… słów kilka o pewnym kryptologu z Bydgoszczy
-
Uznawany jest za jedną z najbardziej znaczących postaci w historii Sokolstwa Polskiego w Ameryce. Ten zasłużony żołnierz I wojny światowej oraz wojny polsko-bolszewickiej przez kilka dekad decydował o obliczu sportowym i wychowawczym tej organizacji. Krzysztof Pawluczuk: Gustaw Pieprzny. Naczelnik Sokolstwa Polskiego w Ameryce
-
Za udział w walkach I wojny światowej i wojny polsko-bolszewickiej Mieczysław Smorawiński otrzymał m.in. Virtuti Militari, czterokrotnie Krzyż Walecznych, francuską Legią Honorową i odznaczenia austro-węgierskie. W ostatniej bitwie z Konarmią Budionnego w sierpniu 1920 r. niemal stracił życie. Śmierć z rąk sowieckich pisana mu była jednak nie na polu walki, lecz w katyńskim lesie. Krzysztof Pięciak: Generał Mieczysław Smorawiński (1893-1940)
-
Choć Polska, słabsza od swoich przeciwników i pozbawiona wsparcia sojuszników, nie mogła z kampanii wrześniowej wyjść zwycięsko, to jednak wielokrotnie nasi żołnierze dawali dowody bohaterstwa, skutecznie opóźniając niemieckie, słowackie, a później sowieckie wojska. Jednym ze szczególnie zasłużonych bohaterów tych starć był Stanisław Bielański. Krzysztof Pięciak: Stanisław Bielański (1916-1982). Bohater bitwy nad Dunajcem we wrześniu 1939 r.
-
12 stycznia 1915 r. sformowano Legion Puławski, polską formację zbrojną utworzoną pod auspicjami Komitetu Narodowego Polskiego, wchodzącą w skład armii Cesarstwa Rosyjskiego i podlegającą jej dowództwu. Legion Puławski – „legalni polscy buntownicy”
-
Inżynier, pilot wojskowy, twórca polskiego nowoczesnego przemysłu lotniczego zmarł 11 kwietnia 1977 roku. Ludomił Antoni Rayski (1892–1977)
-
Mariusz Zaruski, jedna z najbarwniejszych postaci pierwszych dekad XX w. i II Rzeczpospolitej. Jego zasługi dla Polski trudno przecenić. Zmarł 8 kwietnia 1941 w sowieckim więzieniu. IPN wydał o nim książeczkę w serii Bohaterowie Niepodległej. Maciej Kwaśniewski: Mariusz Zaruski, człowiek, który prowadził „pierwszą wojnę” niepodległej Polski
-
Jego nazwisko znajduje się na 20. pozycji listy Bajana. Jego wizerunek widnieje na samolocie myśliwskim MiG-29 nr 83 z 23 Bazy Lotnictwa Taktycznego. Nazywano go jednym z Trzech Muszkieterów Dywizjonu 303, a sama królowa Elżbieta II widząc na jego mundurze naszywkę RAF-u, złamała protokół dyplomatyczny i odpięła mu górny guzik munduru. O kim mowa? O Witoldzie Łokuciewskim zwanym „Tolo”, czyli wybitnym asie myśliwskim polskiego lotnictwa. Magdalena Bałdyga: Atos, Portos czy Aramis? Podniebny muszkieter Dywizjonu 303
-
25 lutego 1942 r. Dowódca Armii Krajowej gen. Stefan Rowecki powołał Wojskową Służbę Kobiet. Na czele tej organizacji stanęła Maria Stanisława Wittek ps. „Mira” – kobieta niezwykła, dla której służba ojczyźnie była nie tylko obowiązkiem, ale prawdziwym powołaniem. Magdalena Mołczanowska: Generał Maria Stanisława Wittek – dwukrotna dama Virtuti Militari
-
Jeden z pierwszych legionistów, beliniak, generał Wojska Polskiego, który zginął w czasie największej z wrześniowych bitew – nad Bzurą. Marcin Chorązki: Stanisław Grzmot-Skotnicki (1894-1939)
-
Urodzony 30 października 1894 r. w Zofiówce na Ukrainie. Syn Jana Karola i Włodzimiery z d. Michałowskiej. Ukończył ośmioklasowe gimnazjum w Białej Cerkwi. W latach 1913-1914 studiował na UJ. Należał do II Drużyny Strzeleckiej w Krakowie. Marcin Chorązki: Zygmunt Miłkowski „Szeliga”, „Wrzos” (1894-1945). Pułkownik WP, oficer AK
-
Rodzina Wagnerów została wyjątkowo boleśnie potraktowana przez toczące się wojny i kilkakrotnie złożyła ojczyźnie najwyższą ofiarę. Trzej bracia – Zdzisław, Marian i Tadeusz Wagnerowie – zasłużeni w okresie odzyskiwania niepodległości, zostali zamordowani w 1940 r. przez Sowietów. Marcin Krzek-Lubowiecki: Bracia Wagnerowie. Weterani Legionów, ofiary zbrodni katyńskiej
-
Tadeusz Dionizy Pietrzykowski, znany również jako Teddy, to wyjątkowa postać, która zapisała się w najnowszej historii Polski. Mistrz boksu, więzień obozów koncentracyjnych, żołnierz, bohater. Przeżył piekło obozów koncentracyjnych, stając się jednym z najbardziej znanych więźniów, którzy odnaleźli nadzieję i siłę w sporcie. Jego życie to niezwykła historia odwagi, determinacji i niezłomnej woli walki. Stanowi także przykład potęgi ludzkiego ducha w obliczu największych trudności. Marcin Marczak: Bohater z ringu Auschwitz: Tadeusz Pietrzykowski
-
„Twardy” to pseudonim Jana Kotowicza, wybitnego oficera WP, kawalera Virtuti Militari, od wczesnej młodości zaangażowanego w walkę o niepodległość. Marek Gałęzowski: 25 lipca 1944 r. Pułkownik „Twardy” musi złożyć broń
-
W tych ostatnich dniach obrony Warszawy żołnierze Wojska Polskiego spełnili więcej niż nakazywał obowiązek i poczucie honoru. Wobec miażdżącej przewagi wroga i dramatycznej sytuacji ludności cywilnej, 26 września 1939 r. w siedzibie Dowództwa Obrony Warszawy zapadła decyzja o kapitulacji miasta. Marek Gałęzowski: Ostatnie dni obrony Warszawy we wrześniu 1939 r.
-
Nazwa tej organizacji jest dziś kojarzona przede wszystkim z jednym z najbardziej heroicznych czynów w dziejach Polskiego Państwa Podziemnego – kiedy oficer z jej dowództwa – Witold Pilecki – 19 września 1940 r. dobrowolnie oddał się w ręce niemieckie, by dostać się do obozu koncentracyjnego Auschwitz i stworzyć tam organizację wojskową. Marek Gałęzowski: Powstanie Tajnej Armii Polskiej
-
Należał do najmłodszego pokolenia Polaków, którzy bronili zdobytej w 1918 r. niepodległości przed najazdem sowieckim. Nie miał jeszcze osiemnastu lat, gdy jako ochotnik poszedł na wojnę polsko-bolszewicką. Józef Mackiewicz zmarł 31 stycznia 1985 r. Marek Klecel: Józef Mackiewicz na progu niepodległości
-
Józef Czapski, legendarny „kurier z Katynia”, poszukujący polskich oficerów w stalinowskiej Rosji, znał dobrze zarówno Rosję dawną, jak i nową, carską i bolszewicką – jako weteran Wielkiej Wojny, rewolucji bolszewickiej i wojny polsko-sowieckiej 1920 r. Marek Klecel: Szkic do portretu Józefa Czapskiego, świadka XX wieku
-
Bez wypowiedzenia wojny Sowieci dokonali 17 września 1939 r. zbrojnej napaści na Polskę, będącą od 1 września w stanie wojny z III Rzeszą. Wkraczającym jednostkom Armii Czerwonej opór zbrojny stawiały m.in. związki taktyczne Korpusu Ochrony Pogranicza, Brygada Rezerwowa Kawalerii Wołkowysk i Samodzielna Grupa Operacyjna Polesie. Marek Kozak: Boje rtm. Ryszarda Wiszowatego na Grodzieńszczyźnie we wrześniu 1939 roku
-
W centrum wsi Kodziowce (przy drodze) upamiętniono miejsce bohaterskiej bitwy 101. Pułku Ułanów z Rezerwowej Brygady Kawalerii „Wołkowysk” z pancerną jednostką Armii Czerwonej. Starcie to, uwieńczone polskim sukcesem, umożliwiło utrzymanie dotychczasowych pozycji i zadanie ciężkich strat przeciwnikowi. Marek Kozak: Kodziowce – miejsce pamięci na Grodzieńszczyźnie
-
Urodziła się 20 grudnia 1899 roku w położonym 14 km od Radomia majątku Jaszowice. Była córką Feliksa i Bronisławy z Arkuszewskich. Pochodziła ze szlacheckiej rodziny ziemiańskiej herbu Kuszaba (Paprzyca). Marek Pietruszka: Teresa Jadwiga Grodzińska – bohaterka wojny z Bolszewią
-
19 kwietnia 1997 roku w Warszawie zmarła gen. Maria Wittek, członkini Polskiej Organizacji Wojskowej, komendant Przysposobienia Wojskowego Kobiet i Wojskowej Służby Kobiet, pierwsza Polka mianowana na stopień generała Wojska Polskiego. Maria Wittek – pierwsza kobieta generał w Wojsku Polskim
-
23 listopada 2020 r. Rada Miejska Białegostoku podjęła uchwałę, w której ustanowiła Mariana Zyndrama-Kościałkowskiego patronem roku następnego. Radni chcieli w ten sposób upamiętnić drugiego po Józefie Piłsudskim honorowego obywatela miasta, zasłużonego dla rozwoju regionu białostockiego. Marian Zyndram-Kościałkowski zmarł 12 kwietnia 1946 roku. Marian Zyndram-Kościałkowski. Kariera piłsudczyka
-
12 maja 1970 r. w 26. rocznicę rozpoczęcia bitwy o Monte Cassino zmarł w Londynie gen. Władysław Anders. Zgodnie ze swoją wolą spoczął wśród żołnierzy 2. Korpusu na montecassińskiej nekropolii żegnany przez najbliższą rodzinę i wiernych Mu żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych. Małgorzata Ptasińska: Rocznica śmierci generała Władysława Andersa – wiernego rycerza Rzeczpospolitej Polskiej
-
Pochodzący z Bochni oficer Pułku Radiotelegraficznego, w przededniu II wojny światowej pełnił funkcję zastępcy oficera mobilizacyjnego. Przy pożegnaniu z bliskimi przykazał dziewięcioletniemu synowi, by opiekował się rodziną, gdyby on miał nie wrócić. Prowadzony przez niego w obozie w Kozielsku kalendarzyk zawiera lakoniczne świadectwo obozowej codzienności i głębokiego przywiązanie do bliskich. Michał Wenklar: Michał Jan Benesch (1899-1940)
-
Bez przesady można stwierdzić, że Ferdynand Foch odegrał kluczową rolę w zwycięstwie strony alianckiej na froncie zachodnim I wojny światowej. Michał Wenklar: Wróg Niemiec, przyjaciel Polaków
-
Będzin, Brazylia i Wyspa Bute w Szkocji to miejsca, w które wpisany jest życiorys żołnierza, geografa, obieżyświata i piłsudczyka Apoloniusza Zarychty. Był on jednym z tych, którzy stawiali zręby II Rzeczypospolitej, a ze służby Niepodległej uczynili swoje jedyne powołanie. Michał Zarychta: Nasz człowiek w Brazylii. Niezwykła historia Apoloniusza Zarychty
-
Druga połowa XIX w. przyniosła na Górnym Śląsku, należącym wówczas do Prus, polskie odrodzenie narodowe, które objęło znaczną część jego mieszkańców, zwłaszcza robotników i chłopów. Przyczyniły się do tego liczne polskie organizacje o charakterze kulturalnym, sportowym, a z czasem także politycznym. Mirosław Węcki: I powstanie śląskie (1919 r.) – okoliczności wybuchu
-
24 października 1946 r., w lesie w pobliżu Malinówki (pow. brzozowski), agent UB Jerzy Vaulin strzałem w tył głowy podstępnie zamordował mjr. Antoniego Żubryda „Zucha”, dowódcę Samodzielnego Batalionu Operacyjnego NSZ „Zuch”, jednego z największych antykomunistycznych oddziałów partyzanckich działających na terenie ówczesnego województwa rzeszowskiego, operującego w powiatach sanockim, brzozowskim i krośnieńskim w latach 1945-1946. Wraz z Żubrydem śmierć poniosła również jego ciężarna żona Janina. mjr. Antoni Żubryd „Zuch”
-
Związany z ziemią bocheńską i suską, żołnierz wojny polsko-bolszewickiej i kampanii wrześniowej, historyk i archiwista. Odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi, Medalem Niepodległości oraz pośmiertnie Medalem „Za Udział w Wojnie Obronnej 1939”. Biografia Józefa Serugi stanowi przykład losów polskiego inteligenta II Rzeczypospolitej, czynnie zaangażowanego w sprawy ojczyzny. Monika Komaniecka-Łyp: Historyk, żołnierz, ofiara Zbrodni Katyńskiej. Podpułkownik Józef Seruga (1886-1940)
-
Oto żołnierz – Polak. Generał broni Tadeusz Jordan-Rozwadowski 1866–1928
-
Dom Żołnierza im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Poznaniu otwarto 19 marca 1939 r. Był to obiekt przeznaczony dla oficerów i żołnierzy, spełniający funkcje kulturalne i rozrywkowe. Paweł Głuszek: Dom Żołnierza w Poznaniu
-
We wrześniu 1939 r. nowo odrodzona Polska utraciła dopiero co odzyskaną niepodległość. Polacy ponownie stanęli do walki o wolność. Walczyli z niemieckim okupantem w kraju i byli obecni na wszystkich frontach wojny. Paweł Głuszek: Droga do wolności
-
W czasie I wojny światowej służył w armii niemieckiej i walczył na froncie wschodnim, a potem na zachodzie Europy. Powstaniec Wielkopolski, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej oraz walk na Śląsku. Żołnierz września 39, który po upadku Polski przedostał się na Węgry, a stamtąd przez Jugosławię na Bliski Wschód, aby zostać żołnierzem Brygady Strzelców Karpackich. Paweł Głuszek: Kazimierz Kaniewski (1897–1942)
-
27 grudnia 1918 r. w Poznaniu wybuchło powstanie. Stolica Wielkopolski znalazła się w rękach powstańców. Jedynie w Stacji Lotniczej w Ławicy znajdowały się niemieckie siły zdolne zagrozić miastu. Jak najszybciej należało zatem zlikwidować tą ostatnią niemiecką placówkę. Jak do tego doszło? Paweł Głuszek: Zdobycie lotniska w Ławicy przez Powstańców Wielkopolskich
-
Zygmunt Tucewicz urodził się 24 kwietnia 1904 roku w Żytomierzu. W trakcie kampanii wrześniowej w 1939 roku w stopniu rotmistrza służył w 9. Pułku Strzelców Konnych. Był dowódcą 2. szwadronu. Paweł Głuszek: Zygmunt Tucewicz. Żołnierz gen. Maczka
-
Powracająca na mapę Europy po prawie półtorawiekowej niewoli Rzeczpospolita stanęła przed ogromem wyzwań, którym musiała sprostać. Wydawało się to niemożliwe – na ziemiach trzech zaborów wszystko przecież było inne: systemy polityczne, gospodarcze, społeczne, religijne i kulturowe, a nawet mentalność mieszkańców. Paweł Naleźniak: Bilans otwarcia niepodległej Polski – pierwsze miesiące
English version