English versionRocznik 1867. Był więc znacznie starszy niż większość niepodległościowego pokolenia. Przyszedł na świat na najbardziej odległych rubieżach Rzeczpospolitej w Dumanowie, skąd blisko do Chocimia i Okopów Świętej Trójcy. Młodość spędził na studiowaniu malarstwa i egzotycznych podróżach po wszystkich oceanach świata (okrętował się na statkach jako marynarz).
Działalność niepodległościowa i życie w Tatrach
Pierwszą działalność konspiracyjną i niepodległościową podjął jako gimnazjalista słynnej szkoły w Krzemieńcu Podolskim przed 1885 r. W 1894 r. został zesłany do Archangielska, gdzie skończył szkołą morską i poznał wielu działaczy PPS.
Na początku wieku XX wrócił z zesłania, ukończył Akademię Sztuk Pięknych w Krakowie (był uczniem Józefa Mehoffera i Leona Wyczółkowskiego) i za sprawą poznanego na zesłaniu Andrzeja Struga, osiedlił się w Zakopanem.
Był jednym z herosów Tatr, zdobywcą, organizatorem, tytanem pracy organicznej. To on założył Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe i prowadził jego najważniejsze i najbardziej dramatyczne wyprawy ratunkowe, które przeszły do historii i stały się wzorem poświęcenia. Zdobył jako pierwszy kilkanaście tatrzańskich szczytów, w tym wiele zimą. Był prekursorem skialpinizmu.
Do czasów Zaruskiego Tatry były zimą puste. Do legendy przeszły jego pionierskie zjazdy z Koziego Wierchu i Kościelca na – jakże niedoskonałych jeszcze wtedy – nartach. Porządkował wszystko: od przepisów poruszania się w górach po wyporność łodzi pływających po Morskim Oku. Był organizatorem pierwszych kursów narciarskich, autorem pierwszego podręcznika narciarskiego. Ani wcześniej ani później Tatry nie miały takiego gospodarza.
Zaruski traktował Tatry i tatrzańskie wyczyny jako sposób na kształtowanie ducha narodowego po młodopolskim marazmie. W wysiłku górskim upatrywał możliwość kształtowania woli potrzebnej do walki o wolną Polskę.
Zakopane – matecznik konspiracji i czynu zbrojnego
Przed 1914 rokiem Zakopane było jednym z ważniejszych ośrodków myśli niepodległościowej. Zarówno przed 1908, rokiem powołania przez Józefa Piłsudskiego i Kazimierza Sosnkowskiego Związku Walki Czynnej, jak i później krzyżowało się tu wiele szlaków konspiracyjnych. Ukrywali się w Zakopanem działacze bojówek PPS uciekający z zaboru rosyjskiego. Odbywały się tu tajne narady. Zabór austriacki i Galicja dawały większą swobodę wszelkim działaniom, a kamuflaż kurortu pozwalał swobodnie spotykać się ludziom przyjeżdżającym z ziem polskich trzech zaborów.
To właśnie w Zakopanem 25 sierpnia 1912 roku odbył się zjazd tzw. irredentystów, czyli zwolenników zbrojnego upomnienia się o niepodległość Polski. Tu powołano Polski Skarb Wojskowy, którego inicjatorem był Józef Piłsudski, a szefem został Bolesław Limanowski. Organizacja ta miała finansować powstające powszechnie na terenie Galicji i w wielu krajach Europy oddziały paramilitarne, głównie Związku Strzeleckiego.
Czytaj artykuł Macieja Kwaśniewskiego Mariusz Zaruski, człowiek, który prowadził „pierwszą wojnę” niepodległej Polski na portalu przystanekhistoria.pl
Polecamy: