Instytut Pamięci Narodowej
-
Rozprawa w komunistycznym Wojskowym Sądzie Rejonowym w Gdańsku-Wrzeszczu przy ul. Stefana Batorego przeciwko członkom wileńskiej konspiracji i osobom wspierającym ich działania na rzecz niepodległości Polski zakończyła się 31 sierpnia 1949 r. W wydanym wyroku WSR w dwóch przypadkach orzekł karę śmierci,
a pozostałych oskarżonych skazał na więzienie. Nikogo nie uniewinniono. Karol Polejowski: Gdański proces członków wileńskiej konspiracji
-
Pod koniec marca lub na początku kwietnia 1946 r. w sopockim zakładzie fotograficznym „Foto – Sztuka” dwoje młodych ludzi zrobiło sobie wspólne zdjęcie. Widzimy na nim siedzącą młodą dziewczynę, a obok stojącego młodzieńca w mundurze oficera Wojska Polskiego. Karol Polejowski: Halinka i Zdzisiek – historia pewnego zdjęcia
-
Kpt. NSZ Henryk Flame „Bartek”
-
24 lutego 2025 r. w Jednostce Wojskowej NIL w Krakowie odbył się uroczysty apel w 72. rocznicę śmierci jej patrona – gen. Augusta Emila Fieldorfa „Nila”. Ponadto złożyliśmy hołd dowódcy Kedywu Komendy Głównej Armii Krajowej pod tablicami pamięci na ul. Lubicz i w szkole, do której uczęszczał. Kraków. Uroczystości w 72. rocznicę śmierci gen. Augusta Emila Fieldorfa „Nila”
-
Znamy go dzisiaj przede wszystkim jako kapelana Żołnierzy Wyklętych, przedstawianego często na zdjęciach w wojskowym mundurze, wśród członków Polskiej Podziemnej Armii Niepodległościowców, na tle pięknej Hali Łabowskiej i Beskidu Sądeckiego. Mało jednak wiemy o jego duchowej drodze, która doprowadziła go do brzemiennej w skutki decyzji przystąpienia wiosną 1948 r. do oddziału konspiracyjnego. Krzysztof Dorosz: Ksiądz Władysław Gurgacz SJ (1914-1949). Duchowa droga Kapelana Niezłomnych
-
Pierwsze lata rządów komunistów w Polsce charakteryzowały się stosowaniem szerokiego zakresu represji wobec rzeczywistych i wyimaginowanych wrogów systemu. Osoby takie mordowano, katowano, łamano życie prywatne im oraz ich rodzinom. Krzysztof Filip: Pogrzebany nocą
-
19 maja 1950 roku urodził się ks. Sylwester Zych, współpracownik „Solidarności”, zamordowany w 1989 r. w Krynicy Morskiej przez „nieznanych sprawców”. Ks. Sylwester Zych – współpracownik „Solidarności”
-
Lublin: Ujawniono pochówki ofiar terroru komunistycznego
-
Wysłanniczka Rządu RP na uchodźstwie, uczestniczka Powstania Warszawskiego, kurierka ZWZ-AK, była jedną z niewielu kobiet skazanych na karę śmierci i zamordowanych przez komunistyczny aparat represji. Jej śmierć nierozerwalnie związana była z jedną z najskuteczniejszych prowokacji komunistycznego wywiadu – sprawą V Zarządu WiN. Magdalena Mołczanowska: Helena Żurowska. Zamordowana o krok od prawdy
-
Historia Franciszki Ramotowskiej „Iskry” to gotowy scenariusz na film. Od 1941 r. działała w ZWZ – AK, gdzie pełniła funkcje łączniczki i sanitariuszki. Los, który dzieliła z towarzyszami broni, obfitował w nieoczekiwane zmiany i brawurowe akcje. Na szczególną uwagę zasługuje odbicie jej z rąk UB. Magdalena Mołczanowska: Odbicie łączniczki
-
Spośród 316 cichociemnych, których przerzucono od kraju, 9 zostało straconych wyrokiem stalinowskich sądów. Jednym z nich był Stefan Górski ps. „Brzeg”. W 1939 r. zdał tzw. „małą maturę”. Do egzaminu dojrzałości podchodził już w Anglii, jako naznaczony dwoma latami tułaczki po Europie żołnierz PSZ. Całe jego dorosłe życie upłynęło w cieniu wojny i totalitarnego terroru. Magdalena Mołczanowska: Stefan Górski. Cichociemny w celi śmierci
-
2 listopada 1985 r. w olsztyńskim szpitalu zmarł 19-letni Marcin Antonowicz, student Uniwersytetu Gdańskiego, który dwa tygodnie wcześniej został zatrzymany przez funkcjonariuszy ZOMO. W trakcie przewozu milicyjną ciężarówką dotkliwie go pobito, a następnie… wyrzucono z samochodu. Marcin Antonowicz – ofiara ZOMO
-
Stan wojenny to dramatyczny okres w najnowszej historii Polski. Jest kojarzony nie tylko z licznymi ograniczeniami wolności i praw obywatelskich, ale i z ofiarami śmiertelnymi. Jedną z nich był 47-letni mieszkaniec Przemyśla – Mieczysław Rokitowski. Marcin Bukała: Mieczysław Rokitowski – ofiara stanu wojennego z Przemyśla
-
We wrześniu 1945 r. miało miejsce zabójstwo Władysława Kojdra, jednego z najważniejszych działaczy ruchu ludowego województwa lwowskiego, a później rzeszowskiego. Przez wielu mu współczesnych uważany był za „człowieka niezłomnego”, niedościgniony wzór do naśladowania w życiu prywatnym i społecznym. Marcin Bukała: Władysław Kojder, lider ruchu ludowego, następca Witos i ofiara komunistycznej zbrodni
-
Wojska sowieckie do Krakowa wkroczyły 18 stycznia 1945 r. Na początku lutego były już w Białej. „Smiersz” i NKWD od razu rozpoczęły likwidację struktur Polskiego Państwa Podziemnego na terenie Okręgu Kraków Armii Krajowej. Marcin Chorązki: Wywózki akowców w głąb Związku Sowieckiego
-
Rewolta poznańskich robotników z 28 czerwca 1956 r. odbiła się głośnym echem na łamach brytyjskiej prasy. Większość artykułów w zdecydowanym tonie piętnowała komunistyczne władze i brutalną pacyfikację protestu. Marcin Jurek: „Black Thursday Bread Riots”. Reakcje brytyjskiej prasy na Poznański Czerwiec ʼ56
-
24 lutego 1953 r. dokonano zbrodni komunistycznej na gen. Emilu Fieldorfie, legioniście I Brygady, polskim oficerze, który jako „Nil” dowodził Kierownictwem Dywersji Armii Krajowej – słynnym Kedywem – i tym samym odpowiadał za organizację całokształtu bieżącej walki konspiracyjnej z Niemcami. Marek Gałęzowski: „Gdy myślę »dziadek«, czuję zapach kawy…”. Generała „Nila” życie „pozawojskowe”
-
„Ksiądz nie mógł nas spowiadać, bo miał tylko godzinę czasu. Olek Kania, który stanął obok mnie, powiedział: Absolucja ogólna proszę księdza. Ksiądz nam jej udzielił – jak żołnierzom na wojnie. Ta Msza miała niezwykłą temperaturę. Ludzie nie widzieli się od 13 grudnia, na znak pokoju wszyscy się ściskali” – wspominał jeden z internowanych na kieleckich Piaskach. Marzena Grosicka: Boże Narodzenie w ośrodku odosobnienia Kielce-Piaski
-
Sytuacja Polski w schyłkowym okresie II wojny światowej była złożona. Decydujący wpływ na budowę i funkcjonowanie systemu politycznego w kraju miał czynnik zewnętrzny – Związek Sowiecki. Wraz ze stopniowym wypieraniem wojsk niemieckich, obszar Polski pokrywał się siecią sowieckich komendantur wojskowych, które razem z NKWD i NKGB likwidowały terenowe struktury Polskiego Państwa Podziemnego. Marzena Grosicka: Morderstwa polityczne w powojennej Polsce. Zabójstwo Ludwika Kuca w areszcie Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Kozienicach
-
Po zakończeniu II wojny światowej rozpoczęła się w Polsce ostra walka polityczna pomiędzy Polską Partią Robotniczą, uzurpującą sobie prawo do rządzenia krajem, a partiami, które skupiały w swych szeregach osoby sprzeciwiające się sowietyzacji kraju. Marzena Grosicka: Morderstwa polityczne w powojennej Polsce. Zabójstwo Michała Zachariasza – sekretarza Zarządu Powiatowego PSL w Pińczowie
-
W Wigilię 1981 r. w godzinach porannych na stacji kolejowej w Sędziszowie (woj. kieleckie) zatrzymany został pracownik Kopalni Węgla Kamiennego „Wujek” w Katowicach. Podróżował pociągiem, aby święta spędzić w rodzinnych stronach. Marzena Grosicka: „Zamordowano mu kolegów na terenie kopalni”
-
Mateusz Szpytma: Ordery dla morderców
-
Adam Gotner w grudniu 1970 r. miał 26 lat. Był pracownikiem Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni i uczniem szkoły wieczorowej. 17 grudnia otrzymał sześć ran postrzałowych, przechodzących na wylot klatki piersiowej lewego barku, z rozerwaniem płuca, złamaniem łopatki i kości ramiennej. Był całym sercem oddany misji, którą dla niego były sprawy związane z pielęgnowaniem pamięci o Grudniu ‘70. Małgorzata Sokołowska: Bezkompromisowy grudniowy Kustosz. Adam Gotner (1945–2020)
-
„Dlaczego w Gdyni Stoczni urządzono pułapkę, zagoniono do niej ludzi i otwarto do nich ogień z broni maszynowej?” – pytała Wiesława Kwiatkowska. Małgorzata Sokołowska: Nauczyć rozumu robotników, skazać dziennikarkę, uniewinnić zbrodniarzy
-
W lipcu 1945 r. komuniści zadali pierwszy cios strukturom Śląsko-Cieszyńskiego Okręgu Narodowego Zjednoczenia Wojskowego. Do ostatnich dni tzw. Polski ludowej nie potrafili jednak poprawnie rozszyfrować struktur konspiracji, której dowództwo miało siedzibę w Wadowicach. Michał Siwiec-Cielebon: Niemców zastąpili Sowieci. Pierwsze uderzenie w podziemie niepodległościowe na ziemi wadowickiej
-
„Jeden z najbezwzględniejszych wrogów władzy ludowej” – tak w wydanej w 1974 r. hagiografii tzw. utrwalania władzy ludowej napisał długoletni funkcjonariusz komunistycznej bezpieki o sierżancie Mieczysławie Spule „Felusiu”, „Felku”, „Zbyszku” (w niektórych dokumentach jego nazwisko występuje także w wersji Spóła). Michał Siwiec-Cielebon: Nowy Rok 1947 w Ochodzy
-
Miejsce kaźni polskich działaczy podziemia niepodległościowego – Strzelecka 8
-
Gromadzona w Instytucie Pamięci Narodowej oraz w archiwach kościelnych dokumentacja dotycząca zabójstwa ks. Jerzego Popiełuszki pozwala odtworzyć niektóre wydarzenia nocy z 19 na 20 października 1984 r. i zobaczyć, jak informacja o uprowadzeniu księdza ujrzała światło dzienne. Milena Kindziuk: Męczeńska noc
-
24 października 1946 r., w lesie w pobliżu Malinówki (pow. brzozowski), agent UB Jerzy Vaulin strzałem w tył głowy podstępnie zamordował mjr. Antoniego Żubryda „Zucha”, dowódcę Samodzielnego Batalionu Operacyjnego NSZ „Zuch”, jednego z największych antykomunistycznych oddziałów partyzanckich działających na terenie ówczesnego województwa rzeszowskiego, operującego w powiatach sanockim, brzozowskim i krośnieńskim w latach 1945-1946. Wraz z Żubrydem śmierć poniosła również jego ciężarna żona Janina. mjr. Antoni Żubryd „Zuch”
-
Był duchową podporą walczących Powstańców, niósł otuchę i pocieszenie w chwilach ostatecznych. Niemcy zatrzymali go pod koniec września 1944 roku i okrzyknęli „głównym bandytą Powstania”. Ksiądz Józef Stanek, kapelan walczącej Warszawy, poniósł bohaterską, okrutną śmierć. Niemcy powiesili go na stule
-
Aleksander Krzyżanowski był oficerem Wojska Polskiego i komendantem Okręgu Wileńskiego AK. Jako oddany patriota, walczył z bolszewikami i Niemcami. Po wojnie aresztowało go UB. Torturowany w śledztwie i ciężko chory na gruźlicę zmarł w szpitalu więziennym. Niezłomny nawet w obliczu śmierci
-
Prokurator IPN zdecydował o przedstawieniu 9 byłym funkcjonariuszom Milicji Obywatelskiej zarzutów udziału w pobiciach, przy użyciu broni palnej, osób biorących udział w pokojowej manifestacji w Lubinie 31 sierpnia 1982 roku. Nowe informacje dotyczące śledztwa przedstawiliśmy 4 marca 2025 roku, podczas konferencji prasowej. Nowe fakty w sprawie zbrodni lubińskiej
-
16 grudnia 1952 r. na podstawie wyroku komunistycznego Najwyższego Sądu Wojskowego straceni zostali kmdr por. Zbigniew Przybyszewski i kmdr Stanisław Mieszkowski. Cztery dni wcześniej wyrok śmierci wykonano na kmdr. Jerzym Staniewiczu. Wszyscy trzej oficerowie Marynarki Wojennej II RP, ofiary mordów sądowych, w czasie kampanii polskiej 1939 r. brali udział w obronie Helu. Obrońcy Polski z 1939 roku zamordowani przez komunistów
-
W lipcu 1945 roku, dwa miesiące po zakończeniu działań wojennych w Europie, na północno-wschodnich terenach Rzeczypospolitej przeprowadzono operację wojskową, która do dziś pozostaje jedną z największych niewyjaśnionych zbrodni w powojennej historii Polski. Obława Augustowska. Największa powojenna zbrodnia sowiecka na Polakach
-
17 grudnia 2025 r. w Gdyni, w rocznicę wydarzeń znanych w historii jako Czarny Czwartek, hołd ofiarom oddali Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Karol Nawrocki oraz zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr hab. Karol Polejowski. Oddaliśmy hołd ofiarom Grudnia '70
-
Szczątki zamordowanego przez komunistów bosmanmata Stefana Półrula zostały odnalezione w czerwcu 2008 r. na Cmentarzu Osobowickim we Wrocławiu. 55 lat od swojej śmierci w więzieniu nr 1 we Wrocławiu został pochowany w rodzinnej ziemi. Olga Nowicka: Stefan Półrul – marynarz, który miał nigdy nie wrócić do domu
-
W piątek 20 stycznia 1989 roku późnym wieczorem ks. Stefan Niedzielak – siedemdziesięcioczteroletni proboszcz na warszawskich Powązkach – został brutalnie zamordowany w swoim mieszkaniu. Nieznani do dzisiaj sprawcy najpierw bestialsko go pobili, a potem dosłownie złamali mu kark. Patryk Pleskot: Ksiądz Stefan Niedzielak: ostatnia ofiara Katynia?
-
Z pozoru wiadomo bardzo dużo, a jednak zbyt mało, by można było zidentyfikować żołnierza Armii Krajowej, którego stalinowski sąd we Wrocławiu skazał na karę śmierci. Trudność wynika też stąd, że Henryk Urbanowicz posługiwał się fałszywym nazwiskiem. Opuścił Wilno jako Henryk Domański. Czy inne dane również zostały zmienione? Trudno dziś dociec prawdy. Paweł Nowik: Henryk Urbanowicz ps. Zabawa
-
Pochodził z licznej i ubogiej rodziny. Wychowywał się w cieniu wojny, która odebrała mu najbliższych i rzuciła do niemieckiego więzienia. Przygodne znajomości z transportu repatriacyjnego, wśród których znalazł się porucznik Konstanty Wilczyński, zaważyły na jego dalszych, tragicznych losach. Paweł Nowik: Tadeusz Stankiewicz ps. „Ćwiek”
-
15 marca 1948 r. zakończył się pokazowy proces, który wytoczono przeciwko osobom określanym jako „grupa Witolda”. Ogłoszono wyrok. Oskarżony Witold Pilecki został skazany na karę śmierci. Paweł Sztama: Witold Pilecki – Bohater 1939-1945
-
22 stycznia 1957 r. uprowadzono Bohdana Piaseckiego (ur. 12 sierpnia 1941 r.), 15-letniego ucznia X klasy Prywatnego Męskiego Liceum Ogólnokształcącego nr 53 Stowarzyszenia „Pax” w Warszawie pod wezwaniem św. Augustyna. Paweł Tomasik: Porwanie Bohdana Piaseckiego
-
18 czerwca 1949 r. przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Warszawie rozpoczął się jeden z najgłośniejszych procesów pokazowych w powojennej Polsce. Przewód sądowy, który w lipcu 1949 r. zakończył się skazaniem Adama Doboszyńskiego na śmierć, oparty został o wymuszone zeznania oraz absurdalne – nawet jak na standardy komunistycznej propagandy – tezy. Paweł Tomasik: „Proces, który pobił rekordy komunistycznego zakłamania”
-
Największa i najbardziej spektakularna akcja zbrojna Konspiracyjnego Wojska Polskiego została przeprowadzona w nocy z 19 na 20 kwietnia 1946 r. Głównym jej celem było uwolnienie więźniów z aresztu miejskiego w Radomsku. Cena sukcesu była jednak wysoka. Wielu jej uczestników, w tym dowódca, porucznik Jan Rogulka, wpadło w ręce komunistów i straciło życie jeszcze przed upływem miesiąca. Paweł Wąs: Dowódca akcji na Radomsko. Porucznik Jan Rogulka „Grot” (1913–1946)
-
Jako siedemnastolatka założyła w jednym z łódzkich gimnazjów antykomunistyczną organizację młodzieżową, za co w wieku osiemnastu lat skazana została przez stalinowski sąd na dwanaście lat więzienia. Paweł Wąs: Niepokorna małolatka. Alicja Szletyńska (1932–2015)
-
W działalności konspiracyjnych organizacji młodzieżowych okresu stalinowskiego niekiedy jedynym „orężem” młodych ludzi były ręczne drukarki, za pomocą których tworzono ulotki i afisze o treści patriotycznej i antykomunistycznej. Nieliczne z nich zachowały się w aktach procesowych nieletnich konspiratorów. Paweł Wąs: Organizacja Stefana Maksymiliana
-
Na początku lutego 1946 r. utworzono wydziały doraźne przy sądach okręgowych, których głównym celem było jak najszybsze spacyfikowanie antykomunistycznego podziemia zbrojnego. W trakcie kilkumiesięcznej działalności te tak zwane „sądy na kółkach”, których składy orzekające rekrutowały się z sędziów i prokuratorów wojskowych, orzekły kilkaset wyroków śmierci. Paweł Wąs: Szafarze śmierci. Sędziowie sądów doraźnych Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (luty – czerwiec 1946)
-
12 marca 1963 r. w Poznaniu urodził się Piotr Majchrzak, późniejszy uczeń Technikum Ogrodniczego w Rokietnicy. Zmarł tragicznie, w wieku 19 lat, w mrocznych czasach stanu wojennego. Paweł Zielony: Piotr Majchrzak
-
14 maja 1983 r., w szpitalu w Warszawie, w wyniku ciężkich obrażeń narządów jamy brzusznej, zmarł Grzegorz Przemyk, syn opozycyjnej działaczki i poetki Barbary Sadowskiej. Trzy dni później obchodziłby swoje 19. urodziny. Pogrzeb Grzegorza Przemyka – 19 maja 1983
-
Najwyższy Sąd Wojskowy w Warszawie 21 lipca 1952 r. wydał wyroki śmierci w tzw. „spisku komandorów”. Na podstawie sfałszowanych dowodów na najwyższy wymiar kary skazano pięciu z siedmiu komandorów: kmdr. Stanisława Mieszkowskiego, kmdr. Jerzego Staniewicza, kmdr. por. Zbigniewa Przybyszewskiego, kmdr. Mariana Wojcieszka i kmdr. por. Roberta Kasperskiego. Dwóch pozostałych oskarżonych – kmdr por. Wacław Krzywiec i kmdr por. pil. Kazimierz Kraszewski –skazano na karę dożywotniego więzienia. W listopadzie Bierut zamienił Wojcieszkowi i Kasperskiemu karę śmierci na dożywocie. W grudniu w więzieniu mokotowskim zamordowano strzałem w tył głowy trzech oficerów Marynarki Wojennej – kmdr. Staniewicza (12 grudnia 1952 r.), kmdr. Mieszkowskiego (16 grudnia 1952 r.) i kmdr. por. Przybyszewskiego (16 grudnia 1952 r.). Proces komandorów
-
Proces Witolda Pileckiego i jego towarzyszy – 3 marca 1948
English version