Instytut Pamięci Narodowej
-
Dziewiąta edycja Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina zapisała się w pamięci melomanów wyłącznie jako wydarzenie muzyczne – do udziału dopuszczono rekordową liczbę 120 uczestników, spośród których wystąpiło 84 pianistów z 22 krajów. Tak duże wydarzenie nie mogło jednak ujść uwadze Służby Bezpieczeństwa. Kamil Kruszewski: Kryptonim „Fortepian”
-
Żołnierz armii Andersa, historyczka sztuki, więźniarka Ravensbrück urodziła się 11 sierpnia 1898 roku. Karolina Lanckorońska: wielka dama polskiej nauki
-
Najsłynniejszy Ślązak w historii polskiego kina i jeden z najwybitniejszych reżyserów, absolwent łódzkiej filmówki, asystent Andrzeja Wajdy, który wkrótce dorównał mistrzowi. Katarzyna Adamów: Kazimierz Kutz. „Najsilniejszym motorem było to, by sprostać”
-
I Ogólnopolski Przegląd Piosenki Prawdziwej „Zakazane piosenki” rozpoczął się 20 sierpnia 1981 r. Przez trzy kolejne dni prezentowano programy artystyczne w pięciogodzinnych blokach na scenie w hali widowiskowo-sportowej Olivia w Gdańsku. Imprezę podzielono na dwie części: konkursową i artystyczną. Katarzyna Adamów: Piosenki zakazane, bo prawdziwe
-
Krzysztof Kamil Baczyński – poeta i żołnierz, który oddał życie za swoją ojczyznę, stał się patronem wielu szkół, drużyn harcerskich, ulic. Poległ czwartego dnia Powstania Warszawskiego, na posterunku w Pałacu Blanka. Katarzyna Starosielec: Krzysztof Kamil Baczyński
-
W 1918 r. cała Polska jak długa i szeroka rozbrzmiewała melodią, która wówczas zyskała nazwę „My, Pierwsza Brygada”. Usłyszał ją nawet wracający z Magdeburga Józef Piłsudski, gdy wychylił się z okna wagonu kolejowego. Kilka lat później anonimowy charakter utworu stał się zarzewiem sporu między dwoma domniemanymi autorami i dawnymi oficerami Legionów – Andrzejem Hałacińskim i Tadeuszem Biernackim. Kinga Hałacińska: Teczka „Przechowywać trwale” z Wojskowego Biura Historycznego, czyli spór o „Pierwszą Brygadę”
-
10 grudnia 1945 r. w Zamościu urodził się Marek Grechuta – wokalista, kompozytor, autor tekstów, poeta. Artysta, znany przede wszystkim jako wykonawca poezji śpiewanej, twórca o wyjątkowej subtelności i wrażliwości. Kinga Mierzejewska: Marek Grechuta
-
29 sierpnia 1957 r. urodził się Grzegorz Ciechowski. Lider kultowej „Republiki”, Obywatel G.C., Grzegorz z Ciechowa. Autor tekstów, wokalista, kompozytor, producent muzyczny, pianista, flecista, a także poeta. Jeden z najważniejszych i najwybitniejszych muzyków polskiej sceny rockowej… Charyzmatyczny idol zbuntowanej młodzieży lat 80. XX w.! Kinga Mierzejewska: Obywatel G.C.
-
Kojarzony jest głównie z rolą porucznika Andrzeja Kosseckiego w filmie „Popiół i diament” Andrzeja Wajdy i z procesem przeciwko Januszowi Szpotańskiemu… Klaudia Słojkowska: Adam Pawlikowski (1925-1976)
-
20 marca 2025 r. w Centralnym Przystanku Historia im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego przy ul. Marszałkowskiej 107 w Warszawie odbył się wyjątkowy koncert Bartasa Szymoniaka. Koncert Bartasa Szymoniaka „Dźwięki wolności”
-
Instytut Pamięci Narodowej oraz Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL zapraszają na recital fortepianowy w wykonaniu pianistki Joanny Różewskiej-Kulasińskiej. Odbędzie się on 16 listopada 2024 r. o godz. 17.00 w Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL przy ul. Rakowieckiej 37 w Warszawie. Wstęp wolny. Koncert fortepianowy pamięci Lidii Lwow-Eberle
-
Nazywano ją „najpiękniejszym uśmiechem Warszawy”, „ciastkiem z pieprzem”, „Helenką z Torunia”. 25 listopada 1904 r. urodziła się Helena Grossówna – doskonała tancerka, wspaniała aktorka, jedna z najjaśniejszych gwiazd przedwojennego kina. Królowa przedmieścia
-
Znamy go dzisiaj przede wszystkim jako kapelana Żołnierzy Wyklętych, przedstawianego często na zdjęciach w wojskowym mundurze, wśród członków Polskiej Podziemnej Armii Niepodległościowców, na tle pięknej Hali Łabowskiej i Beskidu Sądeckiego. Mało jednak wiemy o jego duchowej drodze, która doprowadziła go do brzemiennej w skutki decyzji przystąpienia wiosną 1948 r. do oddziału konspiracyjnego. Krzysztof Dorosz: Ksiądz Władysław Gurgacz SJ (1914-1949). Duchowa droga Kapelana Niezłomnych
-
Dzisiaj już nie ma takich artystów, których by znała cała Polska. Jacek Kaczmarski był jednym z ostatnich. Jego pieśni słuchali i śpiewali studenci, robotnicy, intelektualiści. W wielkich salach i małych mieszkaniach. Często rozumiejąc na opak jego intencje. 10 kwietnia jest rocznicą jego śmierci. Krzysztof Gottesman: Bard, który nie chciał być bardem. Jacek Kaczmarski (1957-2004)
-
Niewielu jest naszych pisarzy, na których życiu tak silnie, a zarazem tak dramatycznie odcisnął się wiek XX i którzy by to doświadczenie opisali w sposób tak poruszający. Krasiński był nie tylko świadkiem dwu totalitaryzmów – niemieckiego i sowieckiego. Był także ich ofiarą, a zarazem dokumentalistą, analitykiem i oskarżycielem. Maciej Urbanowski: Janusz Krasiński – świadek dwóch totalitaryzmów
-
Na pytanie swojego syna Andrzeja „Co cię w tych gruzach Warszawy trzymało przy życiu?”, Władysław Szpilman odpowiedział – „Muzyka. Tylko muzyka”. Magdalena Bałdyga: Pianista – walka o przeżycie
-
Historia Franciszki Ramotowskiej „Iskry” to gotowy scenariusz na film. Od 1941 r. działała w ZWZ – AK, gdzie pełniła funkcje łączniczki i sanitariuszki. Los, który dzieliła z towarzyszami broni, obfitował w nieoczekiwane zmiany i brawurowe akcje. Na szczególną uwagę zasługuje odbicie jej z rąk UB. Magdalena Mołczanowska: Odbicie łączniczki
-
Manifestacje warszawskie 1916–1939
-
Niespełna dwudziestoletni poeta, prozaik, krytyk literacki, współzałożyciel pisma „Sztuka i Naród”, zmarł jedenaście dni po ciężkim zranieniu go przez Niemców na jednej z ulic rodzinnej Warszawy. Marek Gałęzowski: Śmierć Wacława Bojarskiego
-
Wśród sław polskiej literatury połowy XX wieku, jednym tchem wymieniamy nazwiska Gombrowicza, Iwaszkiewicza, Dąbrowskiej, Nałkowskiej czy Miłosza. Próżno, zwłaszcza w czasach PRL-u, szukać wśród nich człowieka, który swoim życiorysem mógłby obdarzyć co najmniej kilka osób. Marek Jończyk: Sergiusz Piasecki. Żołnierz i pisarz-antykomunista
-
„Nie Niemcy, ale Polska jest naszą największą zdobyczą wojenną” – powiedział Józef Stalin po zakończeniu II wojny światowej, w czerwcu 1945 r. Była to dla niego wojna w pełni zwycięska – zaczynał ją z „najlepszym sojusznikiem” Adolfem Hitlerem, a kończył — z pomocą niemających wyjścia aliantów —zniszczeniem konkurenta do rządów nad światem, jako dyktujący warunki zwycięzca, który bierze niemal wszystko. Marek Klecel: Największa zdobycz wojenna Stalina
-
Przeżyła pogromy ziemian oraz niszczenie polskich siedzib i grabienie posiadłości na Wołyniu w początkach rewolucji bolszewickiej. Jako świadek krwawych wydarzeń na Kresach uznała, że musi o nich opowiedzieć, i podjęła pisarskie powołanie. Zofia Kossak-Szczucka zmarła 9 kwietnia 1968 r. Marek Klecel: Ocalona z zagłady. Żywot heroiczny Zofii Kossak (1889–1968)
-
Zginęła w pierwszej dobie Powstania Warszawskiego. Za nią poszli wkrótce inni młodzi poeci. Kilka lub kilkanaście dni później zmarli Krzysztof Kamil Baczyński, Tadeusz Gajcy, Zdzisław Stroiński, a po nich, już we wrześniu, Józef Szczepański, autor proroczego wiersza Czerwona zaraza. Marek Klecel: Śmierć poetki. Krystyna Krahelska (1914–1944)
-
Był już uznanym pisarzem, gdy po wybuchu Wielkiej Wojny w 1914 r. wstąpił do Legionów Polskich w Krakowie. Nie przerwał jednak pracy pisarskiej i w czasie tego wojennego, dziejowego przełomu postanowił oddać swe pióro służbie walki zbrojnej, poświęcić je dla szans odzyskania przez Polskę niepodległości. Marek Klecel: Służyć piórem. Juliusz Kaden-Bandrowski (1885–1944)
-
Witkacy, czyli Stanisław Ignacy Witkiewicz, pisarz, malarz i filozof, brał udział w I wojnie światowej w Rosji, był świadkiem rewolucji komunistycznej, pod wpływem której szybko wrócił do Polski. Marek Klecel: Witkacy – świadek początku i końca niepodległości
-
Wierzyński należał do tego pierwszego szczęśliwego pokolenia pisarzy, którzy doczekali odzyskania upragnionej niepodległości. Część z nich, jak właśnie on, brała także czynny udział w jej ponownym zdobywaniu w czasie I wojny światowej. Kazimierz Wierzyński urodził się 27 sierpnia 1894 w Drohobyczu. Marek Klecel: Wolność tragiczna i wspólnota polskiego losu. Kazimierz Wierzyński (1894–1969)
-
Był najstarszym, a zarazem najdłużej żyjącym spośród pisarzy, którzy wzięli udział w zdobywaniu niepodległości. Urodzony jeszcze przed Powstaniem Styczniowym, należał do grona ostatnich zesłańców syberyjskich. Ten trzykrotny więzień polityczny doświadczył dwóch wojen, doczekał odrodzenia Rzeczypospolitej w 1918 r. i widział początek nowego zniewolenia pod koniec II wojny światowej. Wacław Sieroszewski zmarł 20 kwietnia 1945 roku. Marek Klecel: Zesłaniec syberyjski, legionista, pisarz. Wacław Sieroszewski (1858–1945)
-
Poeta, satyryk, komediopisarz, dramaturg, tłumacz poezji, autor licznych piosenek (m.in. szlagieru „Kiedy znów zakwitną białe bzy”), wierszy, sztuk i słuchowisk radiowych oraz satyr, fraszek i parodii. Popularyzator i piewca folkloru lwowskiego. W czasie II wojny światowej żołnierz Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich. Po wojnie pozostał na emigracji w Londynie. Nigdy nie pogodził się z komunistycznym zniewoleniem Polski. Marian Hemar urodził się 6 kwietnia 1901 roku we Lwowie. Marian Hemar – poeta i żołnierz Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich
-
Zawstydzająco mało wiemy o ponadrocznej aktywności partyzanckiej w oddziałach AK Obwodu Radomsko kpr. pchor. „Satyra” – „wybitnego polskiego poety, dramaturga, prozaika i scenarzysty”. Mariusz Solecki: Akowska biografia Tadeusza Różewicza „Satyra” (1921–2014)
-
Pięcioro młodych, nieprzeciętnych ludzi spotkało się w czasach wojny i okupacji i stworzyło fenomenalny teatr. Marta Burghardt: Teatr Rapsodyczny w czasie okupacji niemieckiej
-
Hymn Polski w obecnym brzmieniu został ustanowiony 26 lutego 1927 roku w okólniku wydanym przez ówczesnego Ministra Spraw Wewnętrznych Sławoja Składkowskiego. Jednak już wówczas jego pozycja jako narodowej świętości miała głębokie korzenie. Marta Sankiewicz: Od Pieśni Legionów do hymnu Rzeczpospolitej. Historia Mazurka Dąbrowskiego
-
Urodził się na terenie Gruzji, w Tbilisi 2 października 1879 r. w rodzinie polskich zesłańców. Jego ojciec był pracownikiem kolei. W 1899 r. ukończył naukę w gimnazjum ze złotym medalem za wyniki w nauce. Mateusz Kubicki: Józef Władysław Bednarz (1879–1939). Lekarz, reformator, społecznik
-
W dziejach Polski, w dążeniu Polaków do odzyskania niepodległości zarówno w XIX, jak i XX wieku szczególną rolę odegrało Muzeum Polskie w Rapperswilu nad Jeziorem Zuryskim, które zostało otwarte dla publiczności 23 października 1870 roku. Małgorzata Ptasińska: Półtora wieku Muzeum Polskiego w Rapperswilu – „Magna Res Libertas”
-
Warszawa w latach 1915-1918 znajdowała się pod niemiecką okupacją. Reżim okupacyjny drenował zdobyte ziemie ze wszelkich dóbr przydatnych do produkcji wojennej. Z drugiej strony poczynił szereg ustępstw dotyczących oświaty i kultury narodowej. Michał Zarychta: 3 maja 1916 r. w Warszawie
-
Profesor Roman Ingarden, wybitny polski filozof, znany w kraju i za granicą. Był inwigilowany przez aparat bezpieczeństwa w Krakowie w pierwszej połowie lat 50. oraz na początku lat 60. w związku z akcjami wymierzonymi w środowisko naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Monika Komaniecka-Łyp: Profesor Roman Ingarden w aktach SB
-
„Halo, halo, tu Polskie Radio Warszawa, fala 480” – tymi słowami Janina Sztompkówna powitała przy mikrofonie słuchaczy 18 kwietnia 1926 r., otwierając tym samym dzieje polskiej radiofonii. Na fali… Historia radia w II Rzeczypospolitej
-
Dla upamiętnienia powrotu Polski na mapy świata po 123 latach zaborów obchodzimy Narodowe Święto Niepodległości. Narodowe Święto Niepodległości – 11 listopada
-
1 stycznia 1981 r. zmarł prof. Kazimierz Michałowski. Nestor archeologii zwany „polskim Indianą Jonesem”
-
13 listopada 1924 r. Akademia Szwedzka w Sztokholmie postanowiła nagrodzić Władysława Reymonta za wybitną powieść „Chłopi”, przedstawiającą życie polskiej wsi przełomu XIX i XX wieku. Nobel za „Chłopów”
-
17 marca 2016 r. otwarto Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II wojny światowej im. Rodziny Ulmów w Markowej. Od dekady opowiadają o bohaterskich Polakach
-
23 sierpnia 2025 r. Aula im. bł. ks. Jerzego Popiełuszki w Dobrym Miejscu przy ul. Dewajtis 3 w Warszawie wypełniła się dźwiękami muzyki Ignacego Jana Paderewskiego oraz innych wielkich kompozytorów. Paderewski Music Festival 2025 – muzyczne spotkanie z historią
-
Pisarz, dziennikarz, aktor, reżyser teatralny, działacz emigracyjny, wieloletni współpracownik Radia Wolna Europa zmarł 4 października 1963 r. w Londynie. Paweł Chojnacki: Emigrejtan. Zygmunt Nowakowski (1891–1963)
-
Kraków 1891 – 1963 Londyn. Aktor, dziennikarz („Ilustrowany Kuryer Codzienny”), powieściopisarz („Przylądek dobrej nadziei”), dramaturg („Gałązka rozmarynu”), radiowiec, działacz sportowy (przed wojną wiceprezes KS Cracovia), jeden z inicjatorów obrony praw zwierząt. W pierwszej wojnie – legionista. Paweł Chojnacki: Lajkonik na wygnaniu czyli Zygmunt Nowakowski
-
Poznaliśmy się na początku 2005 roku podczas któregoś z otwartych seminariów doktoranckich w UCL-SSEES. Zaglądał na nie regularnie wraz z żoną, gdy temat ich zainteresował, by zawsze zabrać głos w dyskusji. Paweł Chojnacki: Odrzucić balast PRL. Zbigniew Siemaszko (1923–2021)
-
Telegram: Lwów 1901 – 1972 Dorking, Surrey. Poeta, dramaturg („Piękna Lucynda”), autor tekstów przebojowych piosenek („Ten wąsik”), kompozytor i humorysta. Wysublimowany tłumacz „Sonetów” Williama Szekspira i „Ód” Horacjusza. Marian Hemar zmarł 11 lutego 1972 r. Paweł Chojnacki: Satyry patetyczne czyli Marian Hemar
-
Aleksander Żabczyński, jeden z najpopularniejszych polskich aktorów teatralnych i filmowych dwudziestolecia międzywojennego urodził się 24 lipca 1900 r. w Warszawie, jako syn śpiewaczki operowej Zofii Florentyny Ostrowskiej i Aleksandra Daniela Żabczyńskiego, pułkownika armii rosyjskiej i generała dywizji Wojska Polskiego. Paweł Popiel: Aleksander Żabczyński. Żołnierz ze srebrnego ekranu
-
Louis Lumière miał o nim powiedzieć: „Panowie, ten człowiek jest pierwszy w kinematografii, ja jestem drugi”. „Gdyby się urodził pod szczęśliwą gwiazdą, dziś mówilibyśmy o światowej pleografii, a nie o kinematografii” – stwierdził Anatol Stern. Edward W. Morley nazwał go „Kolumbem kinematografii”. Paweł Popiel: Kazimierz Prószyński (1875-1945) – zapomniany pionier ruchomego obrazu
-
Pieśniarz, inżynier, nauczyciel, kompozytor muzyki filmowej. 20 października 2012 r. zmarł Przemysław Gintrowski. Paweł Popiel: Przemysław Gintrowski (1951–2012)
-
Decyzja władz w sprawie usunięcia z repertuaru Teatru Narodowego spektaklu „Dziady” w reżyserii Kazimierza Dejmka wzbudziła duże emocje i wywołała protesty. Sprawa wzbudziła też oburzenie w środowisku pisarzy. Część z nich podjęła inicjatywę zwołania w tej sprawie nadzwyczajnego walnego zebrania Oddziału Warszawskiego ZLP. Paweł Tomasik: Oddział Warszawski Związku Literatów Polskich wobec zawieszenia spektaklu „Dziady” w Teatrze Narodowym
-
Życiorys Ferdynanda Antoniego Ossendowskiego skrywa wiele tajemnic. Ten światowiec, powszechnie znany pisarz i podróżnik międzywojnia umyślnie kształtował swój enigmatyczny wizerunek. Paweł Zielony: Między reportażem a literacką fantazją. Ferdynand Antoni Ossendowski
English version