Instytut Pamięci Narodowej
-
2 maja 2002 roku po raz pierwszy obchodzony był Dzień Polonii i Polaków za Granicą. Święto ma podkreślać „wielowiekowy dorobek i wkład Polonii i Polaków za granicą w odzyskanie przez Polskę niepodległości, wierność i przywiązanie do polskości oraz pomoc Krajowi w najtrudniejszych momentach, w celu potwierdzenia więzi z Macierzą i jedności wszystkich Polaków, tak mieszkających w Kraju, jak i żyjących poza nim”.
2 maja to także Dzień Flagi Rzeczypospolitej Polskiej, który został ustanowiony na mocy ustawy z 20 lutego 2004 r. To święto polskiej państwowości i polskiej historii, które wyraża się w szacunku do polskiej flagi. 2 maja – Dzień Polonii i Polaków za Granicą oraz Dzień Flagi Rzeczypospolitej Polskiej
-
Biografia Marii Koterbskiej, to losy artystki, której kariera rozwinęła się i osiągnęła szczyt w okresie PRL. W tle estradowej aktywności wykonawczyni słynnych „Parasolek”, można odnaleźć wątki przemytnicze oraz – co za tym idzie – zainteresowanie komunistycznych służb specjalnych, które rozważały nawet w pewnym momencie skłonienie piosenkarki do współpracy. Adam Dziuba: Maria Koterbska. Podejrzany „Brylant”
-
Historia życia Zbigniewa Herberta to opowieść o wędrowcu i o tym, co dla wielu jego rówieśników oznaczało być Polakiem. Pozostał częścią historii, na której przebieg nie miał wpływu. Agnieszka Szajewska: Stulecie Zbigniewa Herberta
-
We wszystkich krajach europejskich okupowanych przez III Rzeszę w świadomości zbiorowej mieszkańców bardzo szybko zaistniała postać Niemca-rabusia. Zdaniem prof. Tomasza Szaroty postać ta urosła wręcz do rangi symbolu. Agnieszka Łuczak: Portret niemieckich grabieżców
-
Polski pedagog, wychowawca, profesor nauk humanistycznych, współtwórca metodyki zuchowej, instruktor harcerski, harcmistrz, żołnierz Armii Krajowej oraz jeden z ideowych przywódców Szarych Szeregów, przewodniczący Prezydium Rady Naczelnej Związku Harcerstwa Polskiego. Autor najsłynniejszej książki czasu okupacji „Kamienie na szaniec” zmarł 15 marca 1978 roku. Aleksander Kamiński – Komendant główny Organizacji Małego Sabotażu „Wawer”
-
Polski Biały Krzyż jest stowarzyszeniem zapomnianym. Większość osób zapytanych o organizację społeczną, która w II RP zajmowała się udzielaniem pomocy humanitarnej w czasie klęsk i wojen, wskazuje na Polski Czerwony Krzyż… Aleksandra Rybińska-Bielecka: Polski Biały Krzyż
-
Ks. Franciszek Blachnicki kojarzony jest na ogół z największym dziełem jego życia, jakim był – i nadal pozostaje – Ruch Światło–Życie (zwany też potocznie ruchem oazowym). To skojarzenie daleko jednak nie wyczerpuje wielowymiarowości tej postaci. Andrzej Sznajder: Ks. Franciszek Blachnicki – tarnogórzanin, który przepowiedział upadek komunizmu
-
Maurycy Ignacy Teodor Klemens Zamoyski, XV ordynat ordynacji Zamoyskich, członek Narodowej Demokracji i Ligi Narodowej, poseł I Dumy Rosyjskiej, współtwórca Macierzy Polskiej miał jedno marzenie – aby Polska stała się krajem niepodległym. Aneta Mintzberg: Zapomniany mecenas odrodzonej Rzeczypospolitej Maurycy Zamoyski (1871–1939)
-
5 lipca 1943 r. w mieszkaniu przy ul. Poznańskiej 38 padły strzały. Oddział egzekucyjny polskiego podziemia wykonał wyrok śmierci za kolaborację z okupantem hitlerowskim. Śmiertelne kule dosięgły wybitnego polskiego aktora, Kazimierza Junoszę-Stępowskiego. Aneta Nisiobęcka: Tragiczna śmierć Kazimierza Junoszy-Stępowskiego
-
Rok po zniesieniu stanu wojennego, latem 1984 r. wznowiono organizację Międzynarodowego Festiwalu Piosenki w Sopocie. Jego 21. edycja odbyła się od 15 do 18 sierpnia, a jednym z gości specjalnych – gwiazd festiwalu – był Charles Aznavour. Aneta Nisiobęcka: „Kolejowy rozkład jazdy w Trójmieście pokonał światową gwiazdę”. Koncert Charles’a Aznavoura na festiwalu w Sopocie w 1984 r.
-
Deportacja rodziny Bogdana Czaykowskiego zapoczątkowała cykl wydarzeń, który pozostawił niezatarty ślad w życiu i twórczości tego emigracyjnego pisarza. W jego utworach można odnaleźć wiele odniesień do traumatycznych dni, które pozbawiły go ojca i brata. Anna Płońska: „Nie wygnany, i nie emigrant, ale wywieziony”. Losy Bogdana Czaykowskiego
-
Trzy strzeliście wznoszące się ku niebu stalowe krzyże, a na nich trzy kotwice trwające w pamięci o poległych w powstaniu grudniowym na Wybrzeżu. 16 grudnia 1980 r. odsłonięto pomnik Poległych Stoczniowców 1970. Artur Cieślik: Na znak przestrogi. Gdański Pomnik Poległych Stoczniowców 1970
-
Trzy strzeliście wznoszące się ku niebu stalowe krzyże, a na nich trzy kotwice trwające w pamięci o poległych w powstaniu grudniowym na Wybrzeżu. 16 grudnia 1980 r. odsłonięto pomnik Poległych Stoczniowców 1970. Artur Cieślik: Na znak przestrogi. Gdański Pomnik Poległych Stoczniowców 1970
-
Kiedy w 1927 roku rozpoczynał się pierwszy Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina, mało kto się spodziewał, że na zwycięstwo muzyka z ojczyzny kompozytora trzeba będzie czekać ponad dwie dekady. W końcu cel został osiągnięty, ale wymagał zaangażowania wszystkich możliwych sił i środków. Bartłomiej Jaworski: Polskie zwycięstwo w IV Konkursie Chopinowskim
-
Bezcenne wspomnienia na portalu opowiedziane.ipn.gov.pl
-
Postaci, działalności i pisarstwu Lucjana Blita warto przyjrzeć się ze względu na jego życiorys pełen dramatycznych doświadczeń, ewoluujące poglądy oraz szerokie horyzonty poznawcze, które pozwalały mu analizować sytuację w powojennej Polsce z oryginalnej perspektywy. Bogusław Wójcik: Lucjan Eliazar Blit (1904-1978) – socjalista, publicysta i wykładowca
-
Jak kiedyś wyglądały Święta Bożego Narodzenia? Przypominamy, jak Polacy obchodzili te wyjątkowe dni w okresie zaborów, po odzyskaniu niepodległości - od lat 20. i 30. dwudziestego wieku, przez czas II wojny światowej, po PRL i stan wojenny. To opowieść o nadziei, jedności i wartościach, które trwają mimo tragicznych chwil. Zapraszamy do wspólnego odkrywania ducha Świąt, które łączą pokolenia. Boże Narodzenie - Święta, które łączą pokolenia
-
24 marca 1945 r. ukazał się pierwszy numer „Tygodnika Powszechnego”. Jego wydawcą była Kuria Książęco-Metropolitalna w Krakowie. Cecylia Kuta: Krakowski przyczółek wolnej prasy
-
Skąd taka popularność Kisiela? Dla wielu osób odpowiedź na to pytanie będzie oczywista, ale dla najmłodszych pokoleń już niekoniecznie. Warto zatem przypomnieć o tej niezwykłej postaci. Cecylia Kuta: „Przebijał barierę strachu i wskazywał drogę”. Stefan Kisielewski (1911–1991)
-
Cudnej mimozie – wstrętna pokrzywa. Listy Kornela Makuszyńskiego do żony Janiny i teściów
-
Instytut Pamięci Narodowej zaprasza na cykl spektakli muzycznych pt. „Polska Parada. Naszą bronią jest piosenka” w reż. Jakuba Kornackiego, które odbędą się w Sierakowicach, Kartuzach i w Żukowie. Cykl spektakli „Polska Parada. Naszą bronią jest piosenka”
-
Florian Czarnyszewicz był solą w oku komunistów z kilku powodów. Przede wszystkim śmiał przelać na papier pamięć o tragicznych losach Polaków znad Berezyny walczących w latach 1911-1920 o powrót ich ziem w granice niepodległej Rzeczypospolitej. Diana Maksimiuk: Florian Czarnyszewicz. „Wróg PRL” z Argentyny
-
Biedna Polska! Polacy twierdzą, że jeśli Niemcom uda się wziąć Warszawę, to oznacza, że ostatni polski żołnierz zginął – zanotowała we wrześniu 1939 r. słynna Szwedka. Ci którym krewnych zamęczono w niemieckich obozach koncentracyjnych, nie zapomną niczego tylko dlatego, że jest pokój – zauważała w dalszej fazie niszczącej wojny. Diana Maksimiuk: Polska w latach II wojny światowej oczami Astrid Lindgren
-
30 kwietnia 1946 roku na Dworzec Główny w Krakowie wjechał pociąg z 26 wagonami wypełnionymi dziełami sztuki, zrabowanymi przez Niemców z Polski w czasie II wojny światowej. Wśród nich był ołtarz Wita Stwosza (w 10 wagonach) oraz „Dama z łasiczką” Leonarda Da Vinci. Do Krakowa przybyło 26 wagonów z odzyskanymi dziełami sztuki zrabowanymi przez Niemców w czasie II wojny
-
Dokument „Oto człowiek – rzecz o Henryku Sławiku i Józsefie Antallu“
-
16 stycznia 2025 r. w Centrum Edukacyjnym im. Janusza Kurtyki odbyła się promocja książki pt. „»Cudnej mimozie – wstrętna pokrzywa«. Listy Kornela Makuszyńskiego do żony Janiny i teściów”, autorstwa dr Justyny Staroń z Archiwum IPN. Dyskusja o książce „Cudnej mimozie – wstrętna pokrzywa”. Listy Kornela Makuszyńskiego do żony Janiny i teściów
-
2 grudnia 1950 r. podczas zebrania Związku Literatów Polskich (ZLP) omawiano sprawę mieszkania Wojciecha Bąka – „podkreślano jego aspołeczną postawę, która wyrażała się zajmowaniem dwu pokojów z kuchnią przez osobę samotną”. Elżbieta Wojcieszyk: Związek Literatów Polskich a Wojciech Bąk
-
Emigracyjna prasa oraz ośrodki wydawnicze i wydawcy 1939-1990
-
28 grudnia 1899 roku urodził się Eugeniusz Bodo, ikona kina i estrady, a zarazem ofiara sowieckiego terroru. Chociaż przez wiele lat po wojnie jego tragiczne losy pozostawały nieznane, liczne kreacje filmowe, teatralne i rewiowe pozwoliły mu przetrwać w pamięci zbiorowej. Eugeniusz Bodo – jedna z najjaśniejszych gwiazd polskiego kina
-
Obecnie jest postacią właściwie zapomnianą. Nieliczni kojarzą jej osobę z konspiracyjnym tygodnikiem „Biuletyn Informacyjny” czy opracowaniami naukowymi dotyczącymi epoki romantyzmu. Ewa Wójcicka: Maria Straszewska (1919–2021)
-
10 czerwca 1942 r. doszło do buntu oraz ucieczki więźniów karnej kompanii z nazistowskiego obozu koncentracyjnego Auschwitz II-Birkenau. Wśród uciekinierów był 21-letni August Kowalczyk. Ewa Wójcicka: Polskie drogi… z niemieckiego obozu. Ucieczka Augusta Kowalczyka
-
Wzbudził zachwyt widzów jako subiekt Ignacy Rzecki w ekranizacji „Lalki”, ale również rolą Wyderki wygłaszającego odczyt „Alkohol to zguba ludzkości” w komedii „Wiosna panie sierżancie” z 1974 r. Wówczas miał już za sobą liczne kreacje w teatrze, filmie oraz audycjach radiowych. Niestety towarzyszył mu również naznaczony wojną bagaż życiowych doświadczeń. Ewa Wójcicka: Tadeusz Fijewski (1911–1978)
-
Był aktorem wszechstronnym, bawił w komediach, wzruszał w rolach dramatycznych. Jego dorobek aktorski to nie tylko filmy, seriale, ale również kreacje teatralne, telewizyjne oraz niezapomniane wykonania skeczy i piosenek kabaretowych. Ewa Wójcicka: Wiesław Gołas. Aktor z Szarych Szeregów
-
Umyślnie kształtował swój enigmatyczny wizerunek. Opowiadane historie ubarwiał, uzupełniając je o efektowne elementy, które niestety mogły nigdy nie mieć miejsca. Ferdynand Antoni Ossendowski – pisarz i podróżnik
-
Pisarz, publicysta, dramatopisarz, działacz niepodległościowy i społeczny zmarł 24 listopada 1960 w Londynie. Ferdynand Goetel (1890–1960)
-
Był czwartek, 26 czerwca 1941 roku – piąty dzień wojny III Rzeszy ze Związkiem Radzieckim. Oddziały Wehrmachtu posuwały się szybko na wschód, ale sowiecka bezpieka nadal pracowała. W mieszkaniu Eugeniusza Bodo przy ulicy Kogonowskiej we Lwowie zjawiło się tego dnia dwóch enkawudzistów. Filip Gańczak: Szwajcar, czyli szpion
-
Film „Klub” z nominacją do nagrody w Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Indiach Movie Play
-
13 października 2025 r. w Centralnym Przystanku Historia IPN im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Warszawie odbyła się gala finałowa ogólnopolskiego konkursu literackiego poświęconego pamięci Polaków – ofiar ludobójstwa dokonanego przez Organizację Ukraińskich Nacjonalistów i Ukraińską Powstańczą Armię. Gala Finałowa Ogólnopolskiego Konkursu Literackiego „Nie o zemstę, lecz o pamięć i prawdę wołają ofiary”
-
Polska piosenkarka, aktorka, tancerka, autorka wierszy i tekstów piosenek, jedna z najsłynniejszych gwiazd polskiego kabaretu XX-lecia międzywojennego zmarła na gruźlicę 8 września 1950 r. w Bejrucie. Hanka Ordonówna (1902-1950)
-
IPN Publishing House – Catalogue 2024
-
Urodzony 28 kwietnia 1899 r., historyk sztuki, konserwator i muzeolog. Był długoletnim (1935–1982, z przerwą w czasie wojny) dyrektorem Muzeum Narodowego w Warszawie, a także jednym z najgorętszych orędowników i realizatorów odbudowy Zamku Królewskiego. W czasie II wojny światowej dzięki Lorentzowi udało się Polakom uratować wiele bezcennych dzieł sztuki. Irena Siwińska: Polskim zabytkom poświęcił życie. Stanisław Lorentz
-
6 lipca 2000 r. zmarł kompozytor i pianista Władysław Szpilman (pseud. „Al Legro”). Na kanwie jego wspomnień z okupowanej stolicy, opisanych uprzednio w książce, powstał scenariusz obsypanego nagrodami filmu Romana Polańskiego pt. „Pianista” (2002). Irena Siwińska: Władysław Szpilman (1911–2000)
-
Witold Hulewicz zapisał się na kartach historii jako literat, tłumacz, krytyk i pracownik rozgłośni radiowej Polskiego Radia. W Wielkopolsce odegrał swoją rolę jako organizator łączności podczas Powstania Wielkopolskiego i wydawca czasopisma „Zdrój”. Jego drogi prowadziły do Poznania, Wilna i Warszawy, a zakończyły się w sposób tragiczny w Palmirach. Izabella Kopczyńska: Witold Hulewicz – poeta, radiowiec i konspirator
-
Podczas konferencji założycielskiej Organizacji Narodów Zjednoczonych w San Francisco w 1945 r. nie było przedstawicieli Rządu RP na uchodźstwie. Związek Sowiecki go nie uznawał, a zachodni politycy obawiali się narazić Stalinowi. Ja wam zagram hymn Polski. I proszę wstać – Mazurek Dąbrowskiego na konferencji założycielskiej ONZ
-
15 lutego 1963 r. miała miejsce premiera pierwszego filmu fabularnego Jerzego Hoffmana i Edwarda Skórzewskiego, znakomitej komedii kryminalnej pt. „Gangsterzy i filantropi” krytycznie ukazującej rzeczywistość społeczną Polski początku lat sześćdziesiątych. Jacek Wróbel: „Gangsterzy i Filantropi”. Fabularny debiut Hoffmana i Skórzewskiego
-
Rozpoczęte na początku 1955 r. zmiany w polityce kulturalnej władz PRL zarysowały nową sytuację w relacjach rządzących z ludźmi pióra oraz wewnątrz tworzonego przez tych drugich środowiska. Jan Olaszek: Niepewność początków odwilży
-
Jazzowe ballady na koniec wieku. Jazzowe dzieje Polaków
-
20 listopada 1925 r. zmarł Stefan Żeromski, jeden z najwybitniejszych pisarzy polskich, autor między innymi „Popiołów", „Wiernej rzeki”, „Przedwiośnia”, „Ludzi bezdomnych”, „Na probostwie w Wyszkowie”. Dla wielu roczników Polaków jego „Szklane domy” stanowiły drogowskaz, a Cezary Baryka był ulubionym bohaterem literackim. Jego pogrzeb stał się wielką patriotyczną manifestacją
-
Jerzy Giedroyc – prawnik, urzędnik państwowy, wydawca, redaktor, żołnierz, polityk, mecenas, bibliofil, archiwista, epistolograf, menedżer, jeden z najwybitniejszych Polaków XX wieku urodził się 27 lipca 1906 r. w Mińsku, należącym niegdyś do Rzeczypospolitej Obojga Narodów, a po II zaborze Polski znajdującym się w granicach imperium rosyjskiego. Jerzy Giedroyc – twórca jednej z najważniejszych polskich instytucji kulturalnych – paryskiej „Kultury”.
-
3 kwietnia 1896 roku urodził się Józef Czapski – weteran wojny polsko-bolszewickiej i wojny obronnej 1939 r., cudownie ocalały z obozu w Ostaszkowie na „nieludzkiej ziemi”, stał się świadkiem prawdy o zbrodni katyńskiej. Malarz, pisarz, współzałożyciel paryskiej „Kultury”. Józef Czapski – cudownie ocalały świadek zbrodni katyńskiej
English version