Instytut Pamięci Narodowej

Rodzina i przyjaciele rodziny Lwow

Kopie cyfrowe fotografii rodziny Lwow i środowiska emigracji „biało-rosyjskiej” osiadłej na kresach RP. Obrazy prezentują rodzinę, przyjaciół i znajomych rodziny Lwow. Lidia Lwow w okresie szkolnym gimnazjalno-uniwersyteckim. Fotografie prezentujące m. in. społeczność „białych Rosjan”, którzy osiedlili się na Nowogródczyźnie po ucieczce z sowieckiej Rosji. Materiały przekazane do zasobu archiwalnego IPN w ramach projektu Archiwum Pełne Pamięci.

O Lidii Lwow:

Przyjaźń ponad granicami: polskie dzieci w azylu indyjskiego Maharadży

Wiesław Stypuła, urodził się w 18 lutego 1931 r. w Równem na Wołyniu, jako jeden z dwóch synów Szczepana i Kazimiery. Głowa rodziny, Szczepan Stypuła był oficerem Wojska Polskiego (Korpusu Ochrony Pogranicza), który po wybuchu II wojny światowej znalazł się w niewoli sowieckiej, a następnie został zamordowany w lesie pod Bykownią.

13 kwietnia 1940 r. Kazimiera Stypuła została wraz z dziećmi deportowana w głąb Związku Sowieckiego. Na wieść o ogłoszonej tzw. „amnestii” rodzina Stypułów udała się w miejsce, gdzie formowała się Armia gen. Andersa. Tylko Wiesławowi Stypule udało się opuścić „nieludzką ziemię” – matka wraz ze starszym synem Ryszardem, chorzy na tyfus, zostali w szpitalu sowieckim. Wiesław znalazł się w grupie dzieci, które drugim transportem, zorganizowanym przez Polski Czerwony Krzyż i Konsulat Generalny RP w Bombaju, dotarły do Indii, do Osiedla Dzieci Polskich w Balachadi, które opieką otoczył maharadża Nawanagaru, Jam Saheb Digvijaysinhji.

„Bądź pozdrowiona
Ziemio daleka
Ziemio przyjazna
Ziemio ludzka
Dobra Ziemio”.

Tymi słowami swojego wiersza, Pan Wiesław Stypuła, opisywał tereny położone na Półwyspie Kathiawar, gdzie w stanie Gujarat, wybudowane zostało Osiedle Dzieci Polskich w Balachadi, w którym wspomniany autor znalazł schronienie.

Po zamknięciu ośrodka uchodźczego w Balachadi Wiesław Stypuła znalazł się w Osiedlu Polskim w Valivade, skąd, po odnalezieniu rodziny, wrócił do Polski. Zamieszkał na Pomorzu Zachodnim, gdzie działał w konspiracji antykomunistycznej – w Polskiej Organizacji Wojskowej. Od l. 80. XX w. podejmował działania na rzecz upamiętnienia historii dzieci polskich w Indiach i „Dobrego Maharadży”.

Więcej: TUTAJ

przystanekhistoria.pl

Polscy tułacze w Afryce

W zasobie Oddziałowego Archiwum IPN w Poznaniu znajdują się cyfrowe kopie fotografii dokumentujących pobyt Wandy Tomaszewskiej z d. Ekowskiej w osiedlu Masindi w Ugandzie.

Wanda Tomaszewska wraz z córką Ludomiłą w kwietniu 1940 roku zostały wywiezione przez Sowietów z polskich Kresów Wschodnich do Kazachstanu. Po zawarciu polsko-sowieckiej umowy Sikorski-Majski, na początku 1942 roku Wanda Tomaszewska i córka trafiły do Dżalalabadu w dzisiejszym Kirgistanie. Tutaj odnalazł się mąż Wandy Tomaszewskiej, major Aleksander Tomaszewski. Pani Wanda trafiła następnie do Masindi w Ugandzie. Tutaj przez 5 lat pracowała jako nauczycielka języka angielskiego, najpierw w szkole podstawowej, a potem od 1945 roku w liceum i gimnazjum. W Masindi funkcjonowało bowiem Państwowe Gimnazjum Ogólnokształcące i Liceum Humanistyczne (5 klas i 274 uczniów oraz 13 nauczycieli). W styczniu 1947 roku pani Wanda została zastępcą inspektora nauczania języka angielskiego w osiedlu w Masindi. Od tej pory kierowała Centrum Języka Angielskiego i prowadziła zajęcia dla dorosłych. W 1948 roku przeniosła się do Anglii, do męża i córki. Zmarła w 1995 roku. Do Polski nigdy nie powróciła.

W poznańskim archiwum IPN znajdują się również cyfrowe kopie dokumentów i fotografii obrazujących pobyt Aliny Pakulskiej z d. Dębskiej najpierw w Makindu w Kenii, a następnie w Koja w Ugandzie.

Alina Pakulska razem z matką i rodzeństwem została wywieziona do Związku Sowieckiego w 1940 roku. Z Syberii trafiła w sierpniu 1942 roku do Iranu. Stąd rodzina została przewieziona do Indii, a w listopadzie 1942 roku wszyscy znaleźli się w Afryce. Z Mombasy trafili do obozu przejściowego w Makindu, a w grudniu wylądowali w osiedlu Koja w Ugandzie.

Więcej: Archiwum Pełne Pamięci: Polscy tułacze w Afryce

Archiwalia Sergiusza Piaseckiego w zasobie Archiwum IPN

Pion archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej nawiązał współpracę z Ewą Tomaszewicz – wnuczką pisarza. Ewa Tomaszewicz jest zaangażowana w promocję literackiego dorobku dziadka i pracuje nad przygotowaniem jego biografii. W ramach projektu Archiwum Pełne Pamięci udostępniła Instytutowi archiwum osobiste Sergiusza Piaseckiego.

Spuścizna autora „Kochanka Wielkiej Niedźwiedzicy” to zbiór rodzinnych fotografii i dokumentów. Jednym z nich jest gryps Sergiusza Piaseckiego do żony wysłany w pierwszych miesiącach jego ewakuacji z terroryzowanej przez komunistów Polski. Archiwum osobiste uzupełniają maszynopisy publikacji, scenariusze sztuk z odręcznymi notatkami autora oraz liczne artefakty: akwarele, rysunki, szkice, a także maszyny do pisania, na których powstały emigracyjne działa autora.

Więcej: Pod gwiazdami Wielkiej Niedźwiedzicy: śladami Sergiusza Piaseckiego

Archiwum osobiste Stanisława Mierzwy

Tysiąc fotografii z prywatnych zbiorów Stanisława Mierzwy Stanisław Mierzwa był jednym z najbliższych współpracowników premiera RP Wincentego Witosa. Jego archiwum osobiste obejmuje zbiór blisko tysiąca wyjątkowych fotografii obrazujących historię ruchu ludowego w Polsce, a także działalność polityczną i społeczną samego Stanisława Mierzwy.

Zbiór rodzinnych pamiątek po Bolesławie Budziczu

Z Kozielska do Katynia – biogram zamordowanego nauczyciela Pod koniec listopada 2022 r. do Oddziałowego Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku trafił zbiór rodzinnych pamiątek po Bolesławie Budziczu, zamordowanym w Katyniu przedwojennym nauczycielu i społeczniku. Archiwalia zarejestrowano pod sygnaturą IPN Bi 757/1.

Więcej: Archiwum Pełne Pamięci

► PORTALE IPN

Szlaki Nadziei Odyseja Wolności

► NOTACJE – portal opowiedziane.ipn.gov.pl

Tag Kresy: https://opowiedziane.ipn.gov.pl/ahm/tags/538,Kresy.html

Henryka Milewska – córka oficera Policji Państwowej zamordowanego w Zbrodni Katyńskiej (na terenie Ukrainy), zesłana wraz z matką do Kazachstanu.
Stanisław Srokowski – z pochodzenia kresowiak, dziecko ocalone z Rzezi Wołyńskiej, nauczyciel szkolny i akademicki, działacz niepodległościowy w okresie PRL, członek „Solidarności” i „Solidarności Walczącej”, poeta, pisarz, dramaturg, krytyk literacki i tłumacz.
Jadwiga i Irena Zappe – siostry, po II wojnie światowej stworzyły we Lwowie dom pomocy polskim dzieciom i młodzieży. Podtrzymywały tożsamość narodową i kształtowały świadomość historyczną młodych ludzi poprzez udzielanie tajnych lekcji historii, literatury i języka polskiego.
Janusz Brochwicz-Lewiński –generał, żołnierz września 1939 r. i ZWZ-AK, uczestnik Powstania Warszawskiego w Batalionie „Parasol”, generał dywizji rezerwy WP, po wojnie oficer brytyjskiego wywiadu.
Edward Moczulski – Kresowiak urodzony w Brześciu, deportowany wraz z rodziną na Syberię w 1940 r., po tzw. sowieckiej amnestii wstąpił do powstającego w ZSRS Wojska Polskiego. Po ewakuacji armii generała Andersa podjął służbę łącznościowca w kompanii dowodzenia w 7. Pułku Artylerii Przeciwpancernej i przeszedł szlak bojowy 2. Korpusu Polskiego. Porucznik rezerwy Wojska Polskiego.
Krystyna Brydowska – inżynier budownictwa, wiceprezes Zarządu Federacji Rodzin Katyńskich, córka policjanta zamordowanego w 1940 r. w Twerze.
Bolesław Fujarczyk – w 1940 roku deportowany na Syberię, później służył w armii gen. Władysława Andersa. Radiooperator w legendarnym 303. Dywizjonie w Wielkiej Brytanii.
Maria Teresa Jasionowicz – siostra zakonna Zgromadzenia Nazaretanek, jako dziecko przeżyła wojnę i deportację do Kazachstanu.
Danuta Mikołajczyk – synowa Stanisława Mikołajczyka, w 1956 r. poślubiła jego syna Mariana. Do śmierci Stanisława Mikołajczyka mieszkali wspólnie w jednym domu w Stanach Zjednoczonych.
Władysława Kamińska – mieszkanka Kresów Wschodnich II RP, jako dziecko przeżyła Rzeź Wołyńską.
Stanisław Maślanka – harcerz, konspirator AK i WiN, żołnierz 27. Wołyńskiej DP AK, Żołnierz Wyklęty, represjonowany w czasach stalinowskich.
Halina Migal – Polka urodzona na Kresach Wschodnich za czasów ZSRS we wsi należącej obecnie do Ukrainy. Większość życia spędziła pracując dla polskiego kościoła na Podolu. Wiele lat spędziła w Gródku przy charyzmatycznym księdzu Władysławie Wanagsie.

► POSŁUCHAJ

► TEKSTY

Więcej: przystanekhistoria.pl

►WYDAWNICTWO IPN

Konrad Piskała, Leon Popek, Tomasz Potkaj, Kres. Historie dzieci ocalonych z pogromów, wyd. 2 zmienione i rozszerzone, Warszawa 2025

Edward Gigilewicz, Leon Popek, Kościoły i kaplice na Wołyniu z obrazami Włodzimierza Sławosza Dębskiego [księgarnia IPN]

Więcej: WYDAWNICTWO IPN oraz KSIĘGARNIA INTERNETOWA IPN

► PUBLIKACJE W JĘZYKACH OBCYCH

► BROSZURY IPN

► DO POBRANIA

► E-BOOKI

Bartosz Janczak, Na szlakach pustynnego losu. Armia Polska na Wschodzie w latach 1942-1944
Joanna Karbarz-Wilińska, Bartosz Januszewski (red.), Ocaleni z ludobójstwa. Wspomnienia Polaków z Wołynia
Sergiusz Piasecki, The Diary of a Red Army Officer: angielski przekład powieści Zapiski oficera Armii Czerwonej Sergiusza Piaseckiego, stylizowanej na pamiętnik czerwonoarmisty, Zubowa, który uczestniczy w ataku na Polskę i konfrontuje swoje, wbite mu do głowy przez propagandę, poglądy z rzeczywistością na Kresach, obnażając przy okazji absurdy radzieckiej rzeczywistości.
Dariusz Węgrzyn, Internirung. Deportacja mieszkańców Górnego Śląska do ZSRS na tle wywózek niemieckiej ludności cywilnej z Europy Środkowo – Wschodniej do sowieckich łagrów pod koniec II wojny światowej

► BIULETYN IPN

Więcej: TUTAJ

► PROJEKTY EDUKACYJNE IPN

„Historia w artefaktach zapisana” – nowa wystawa Archiwum IPN w Izbie Pamięci Strzelecka 8
Kresy – polskie ziemie wschodnie w XX wieku Instytut Pamięci Narodowej zaprasza młodzież szkolną do udziału w ogólnopolskim projekcie edukacyjnym Kresy – polskie ziemie wschodnie w XX wieku.
Historia w kolorach projekt edukacyjny IPN skierowany do najmłodszych odbiorców historii najnowszej. Jego głównym celem jest zainteresowanie dzieci dziejami Polski i Polaków oraz przybliżenie, w atrakcyjnej i przystępnej formie, polskich symboli narodowych – godła, flagi i hymnu. Zapraszamy na portal edukacyjny.
Turniej Misia Wojtka - edycja polonijna

► WYSTAWY