Instytut Pamięci Narodowej
-
Wschodnia granica Rzeczypospolitej zawsze stanowiła strefę zagrożoną. Dlatego szczególne miejsce w szeregach obrońców Polski zajmują ci, którzy na różne sposoby tworzyli tam szańce obrony państwa. Do takich ludzi zalicza się Feliks Olas – jeden ze współtwórców Straży Celnej i Straży Granicznej II RP. Marcin Krzek-Lubowiecki: Zamordowany obrońca granicy RP
-
Należał do najmłodszego pokolenia Polaków, którzy bronili zdobytej w 1918 r. niepodległości przed najazdem sowieckim. Nie miał jeszcze osiemnastu lat, gdy jako ochotnik poszedł na wojnę polsko-bolszewicką. Józef Mackiewicz zmarł 31 stycznia 1985 r. Marek Klecel: Józef Mackiewicz na progu niepodległości
-
Działacz niepodległościowy. W 1896 r. wszedł do Komitetu Centralnego Ligi Narodowej. Uzyskał mandat do I Dumy Państwowej i wszedł do prezydium Koła Polskiego. Swój mandat traktował jako obowiązek wobec kraju, jako ofiarę z życia osobistego dla dobra Polski. Tym większy przeżył dramat, gdy dowiedział się o nagłym rozwiązaniu I Dumy przez cara w lipcu 1906 r. Marek Pietruszka: Nie doczekał Tej, o którą walczył. Teofil Waligórski – przyjaciel i bliski współpracownik Romana Dmowskiego
-
Należał do pokolenia Polaków wychowanych w czasie zaborów, którzy walczyli o Niepodległą, potem budowali jej fundamenty, a gdy wybuchła II wojna światowa – wystąpili przeciw obu równie nieludzkim i zbrodniczym agresorom. Kołomyja i Lwów były dla niego tak samo polskie jak Kraków, Poznań czy Warszawa. W każdym z tych miast czuł się jednakowo dobrze. Jego Kresy zaczynały się gdzieś w Żytomierzu i kończyły za Kijowem. Marian Miszczuk: Stanisław Marian Sedlaczek
-
Jedną z kwestii, która wymagała uregulowania po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku była oświata. Działania prowadzone przez władze w II Rzeczypospolitej na rzecz oświaty w latach 1919-1921 napotykały na wiele trudności. Marta Milewska: Problemy oświaty w II Rzeczypospolitej w latach 1919-1921
-
Hymn Polski w obecnym brzmieniu został ustanowiony 26 lutego 1927 roku w okólniku wydanym przez ówczesnego Ministra Spraw Wewnętrznych Sławoja Składkowskiego. Jednak już wówczas jego pozycja jako narodowej świętości miała głębokie korzenie. Marta Sankiewicz: Od Pieśni Legionów do hymnu Rzeczpospolitej. Historia Mazurka Dąbrowskiego
-
12 maja 1970 r. w 26. rocznicę rozpoczęcia bitwy o Monte Cassino zmarł w Londynie gen. Władysław Anders. Zgodnie ze swoją wolą spoczął wśród żołnierzy 2. Korpusu na montecassińskiej nekropolii żegnany przez najbliższą rodzinę i wiernych Mu żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych. Małgorzata Ptasińska: Rocznica śmierci generała Władysława Andersa – wiernego rycerza Rzeczpospolitej Polskiej
-
Gdy Sejm Ustawodawczy 10 lutego 1920 r. przyjmował ustawę o potrzebie budowy portu morskiego – nim wybór padł na Gdynię, przez kraj przetoczyła się dyskusja na temat najlepszej lokalizacji. Pomysłów było kilka, ale poważnie zajmowano się trzema. Małgorzata Sokołowska: Burzliwe dzieje lokalizacji portu morskiego. Na stulecie portu w Gdyni
-
Wydarzenia w Wielkopolsce, zapoczątkowane 27 grudnia 1918 r. wybuchem Powstania Wielkopolskiego, mają bogatą dokumentację ikonograficzną. Dziejącą się historię utrwalili na kliszach liczni fotografowie cywilni i wojskowi. Michał Krzyżaniak: Fotografowie Powstania Wielkopolskiego
-
22 listopada 2020 r. w Lidzbarku Warmińskim zmarł mjr Lucjan Deniziak „Orzeł”. Był ostatnim żyjącym żołnierzem oddziału Pogotowia Akcji Specjalnej Komendy Okręgu NZW Białystok. Do niemalże ostatnich dni życia walczył o dobre imię poległych dowódców i współtowarzyszy broni. Michał Ostapiuk: „Orzeł” z Pogotowia Akcji Specjalnej
-
W nocy z 2 na 3 maja 1921 r. wyleciało w powietrze siedem mostów na liniach kolejowych i drogowych łączących prawobrzeżną część Górnego Śląska z resztą rejencji opolskiej i państwem niemieckim. Rozpoczęło się III powstanie śląskie, ostatni akt walki o korzystny dla Polski podział tych ziem. Michał Wenklar: Trzecie – zwycięskie – powstanie śląskie
-
Bez przesady można stwierdzić, że Ferdynand Foch odegrał kluczową rolę w zwycięstwie strony alianckiej na froncie zachodnim I wojny światowej. Michał Wenklar: Wróg Niemiec, przyjaciel Polaków
-
Warszawa w latach 1915-1918 znajdowała się pod niemiecką okupacją. Reżim okupacyjny drenował zdobyte ziemie ze wszelkich dóbr przydatnych do produkcji wojennej. Z drugiej strony poczynił szereg ustępstw dotyczących oświaty i kultury narodowej. Michał Zarychta: 3 maja 1916 r. w Warszawie
-
Dwa niewielkie, niezwykle urocze i z przebogatą historią pomorskie miasta, Puck i Golub (w 1951 roku powiększony o Dobrzyń i znany dziś pod nazwą: Golub-Dobrzyń), pięknie symbolizują wielkie zwycięstwo polityczne odradzającej się Polski. Mirosław Golon: Powrót Pomorza do Polski – ogromny sukces Niepodległej u progu roku 1920
-
2 listopada 1879 roku, urodził się Walery Sławek, jeden z najważniejszych reprezentantów tzw. pokolenia niepokornych i Polski niepodległej. Według jego najbliższych współpracowników, w karierze politycznej cechowały go bezinteresowność, skromność, odrzucenie sławy i pieniądza. Gdy proszono go po śmierci Marszałka Piłsudskiego o objęcie władzy w kraju, miał powiedzieć: „Prawo ma nami rządzić”. Najwierniejszy z wiernych
-
Dla upamiętnienia powrotu Polski na mapy świata po 123 latach zaborów obchodzimy Narodowe Święto Niepodległości. Narodowe Święto Niepodległości – 11 listopada
-
4 lutego 1893 r. urodził się Walenty Wójcik, który poświęcił Ojczyźnie całe swoje życie. Brał udział w walce o niepodległość Polski w latach I wojny światowej. W międzywojniu zasłużył się służbą u boku Józefa Piłsudskiego. Dobrym tego podsumowaniem są słowa premiera Felicjana Sławoja Składkowskiego, którymi scharakteryzował Wójcika, pisząc o nim w 1935 r., że jest to „dzielny, oddany bez granic Komendantowi, kolega”. O krok za Marszałkiem – Walenty Wójcik, ulubiony przyboczny Piłsudskiego
-
11 listopada 2025 r. na placu marszałka Józefa Piłsudskiego w Warszawie odbyły się centralne obchody Narodowego Święta Niepodległości, w których wzięli udział zastępcy prezesa Instytutu Pamięci Narodowej: dr hab. Karol Polejowski, dr Mateusz Szpytma i dr hab. Krzysztof Szwagrzyk. Obchody Narodowego Święta Niepodległości
-
Z okazji Narodowego Święta Niepodległości przypominamy sylwetki twórców suwerennej Polski Ojcowie Niepodległości – artykuły o Romanie Dmowskim, Ignacym Janie Paderewskim i Ignacym Daszyńskim
-
„Polska kotwica wolności” to artykuł prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr. Karola Nawrockiego. Wraz z innymi tekstami o Polsce trafił – w kilkunastu językach – do mediów w ponad 60 krajach kilku kontynentów, w ramach kolejnej odsłony projektu „Opowiadamy Polskę światu”. Opowiadamy Polskę światu: Polska kotwica wolności
-
Zmarł 31 października 1945 r. w Krakowie. Był legendarnym przywódcą ruchu ludowego Ostatnie lata Witosa
-
19 września 2024 r. w Centralnym Przystanku Historia IPN im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Warszawie miało miejsce otwarcie wystawy „Walczyć, ale czym? Jak Polacy uzbroili swoją milionową armię do wojny z sowiecką Rosją? Działalność Polskiej Wojskowej Misji Zakupów w Paryżu w latach 1919–1921”, przygotowanej przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach i Muzeum Miasta Jaworzna. Otwarcie wystawy „Walczyć, ale czym? Jak Polacy uzbroili swoją milionową armię do wojny z sowiecką Rosją? Działalność Polskiej Wojskowej Misji Zakupów w Paryżu w latach 1919–1921” – Warszawa
-
Powracająca na mapę Europy po prawie półtorawiekowej niewoli Rzeczpospolita stanęła przed ogromem wyzwań, którym musiała sprostać. Wydawało się to niemożliwe – na ziemiach trzech zaborów wszystko przecież było inne: systemy polityczne, gospodarcze, społeczne, religijne i kulturowe, a nawet mentalność mieszkańców. Paweł Naleźniak: Bilans otwarcia niepodległej Polski – pierwsze miesiące
-
Powracająca na mapę Europy po prawie półtorawiekowej niewoli Rzeczpospolita stanęła przed ogromem wyzwań, którym musiała sprostać. Wydawało się to niemożliwe – na ziemiach trzech zaborów wszystko przecież było inne: systemy polityczne, gospodarcze, społeczne, religijne i kulturowe, a nawet mentalność mieszkańców. Paweł Naleźniak: Bilans otwarcia niepodległej Polski – pierwsze miesiące
-
Jedna z najważniejszych postaci opozycji niepodległościowej w PRL. Uważał, że wierność tradycji i historia odgrywają w życiu narodu fundamentalną rolę, a jej znajomość ma decydujące znaczenie dla przetrwania narodu w realiach PRL, a w dalszej perspektywie – dla odzyskania niepodległości. Paweł Tomasik: Wojciech Ziembiński. Zachować pamięć
-
W Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Delegatura w Kielcach znajduje się skromny zbiór pamiątek dotyczących rodziny Szczygłowskich, z której ojciec, matka i córka aktywnie angażowali się w walkę o niepodległą Polskę. Paweł Żołądek: Rodzina Szczygłowskich w walce o niepodległą Polskę
-
„Ideał bohaterstwa polskiego przyoblókł się znowu w kształty widome. On daje nam niespożytą moc i wiarę w przyszłość. Dlatego zawsze żywą i świętą będzie pamięć 27. grudnia” – pisał w 1919 r. „Kurier Poznański”. Piotr Grzelczak: Grudniowa wiktoria
-
Znane zdjęcie, pokazujące tłumne powitanie komendanta Józefa Piłsudskiego na dworcu w Warszawie, nie ilustruje wydarzeń z listopada 1918 roku. Rzeczywistość tamtych dni była jeszcze bardziej burzliwa. Piotr Kilańczyk: Dlaczego Piłsudskiego nie witały tłumy? Zajścia na ulicach Warszawy 10 listopada 1918 roku
-
Post Scriptum. Czy w wolnej Polsce powinniśmy upamiętniać wrogów naszej niepodległości – takich jak Róża Luksemburg?
-
22 września 2024 r. w Narodowym Sanktuarium Matki Bożej Częstochowskiej w Doylestown (Pensylwania, Stany Zjednoczone), prezes Instytutu Pamięci Narodowej dr Karol Nawrocki uczcił Bohaterów Walki o Niepodległość po 1944–45 i bohaterów Ruchu „Solidarność”. Poświęciliśmy pomnik Bohaterów „Walki o Niepodległość po 1944–45 roku i »Solidarności«”
-
8 listopada 2024 r. w kinie Kultura w Warszawie, w ramach obchodów Narodowego Święta Niepodległości, odbył się przygotowany przez Biuro Współpracy Międzynarodowej IPN premierowy pokaz filmu dokumentalnego „Trzy śmierci Meriana Coopera”, zaprezentowany w ramach flagowego projektu Instytutu „Szlaki Nadziei. Odyseja Wolności". W wydarzeniu wziął udział zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski. Premiera filmu dokumentalnego „Trzy śmierci Meriana Coopera”
-
15 listopada 2024 roku w Warszawie odbyło się spotkanie promujące album „Polsko-węgierskie mosty przyjaźni. Biografie” pod. red. Krystyny Łubczyk i Miklósa Mitrovitsa. Promocja albumu „Polsko-węgierskie mosty przyjaźni. Biografie”
-
W przededniu II wojny światowej prasa w Rzeczypospolitej była powstrzymywana przez władze przed ostrymi wystąpieniami antyniemieckimi. Rafał Habielski: Nie osłabiać „ducha obronnego”. Pakt Hitler-Stalin w polskiej prasie u progu wojny
-
Brygada Świętokrzyska Narodowych Sił Zbrojnych powstała 11 sierpnia 1944 r. Jej żołnierze walczyli o Niepodległość Rzeczypospolitej zarówno z okupantem niemieckim, jak i sowieckim, a także w akcjach mających na celu obronę ludności cywilnej przed zbrodniczą grabieżą band rabunkowych. Rocznica powstania Brygady Świętokrzyskiej Narodowych Sił Zbrojnych.
-
„Ponad zwykłą miarę uzdolniony i wartościowy oficer, znakomity, niezwykłą obdarzony intuicją bojową dowódca, świetny instruktor, doskonale opanowujący ducha i formę wojskową. Bogaty, rycerski charakter, bezgranicznym zaufaniem i przywiązaniem cieszący się u wszystkich podkomendnych. Świetlana postać, promieniująca siłą charakteru, zacnością duszy i bogactwem talentów” – odnotowano w teczce personalnej najmłodszego w armii II Rzeczypospolitej pułkownika. Leopold Lis-Kula zmarł 7 marca 1919 roku. Rocznica śmierci Leopolda Lisa-Kuli
-
12 maja 1935 r. o godz. 20.45 w Belwederze zmarł Józef Piłsudski – jeden z Ojców Niepodległej, odrodzonej w 1918 r. po 123 latach zaborów i nieobecności na mapach świata. Roksana Szczypta-Szczęch: Co się stanie, gdy mnie zabraknie... Śmierć Piłsudskiego
-
Wojciech Korfanty stał się znany od pierwszych chwil swej publicznej aktywności w początkach XX w. Jednak to walka o Górny Śląsk, toczona w latach 1919–1921 metodami pokojowymi i zbrojnymi, uczyniła z niego żywą legendę. Sebastian Rosenbaum, Mirosław Węcki: Ślązak i Polak Wojciech Korfanty (1873–1939)
-
Jednym z głównych atrybutów autonomii województwa śląskiego w okresie międzywojennym był Sejm Śląski. W latach 1922-1929 na głównego gracza na forum tego lokalnego parlamentu wyrósł Wojciech Korfanty – były polski komisarz plebiscytowy i dyktator III powstania śląskiego. Sebastian Rosenbaum, Mirosław Węcki: Wojciech Korfanty jako parlamentarzysta
-
Proces dochodzenia Polski do niepodległości w 1918 r. był długi i skomplikowany. Z perspektywy lokalnej znakomicie pokazał go Jan Słomka (1842–1932). Tadeusz Zych: Narodziny Niepodległej w pamiętniku wójta Słomki
-
We wrześniu 1939 r. gen. Bernard Stanisław Mond dowodził krakowską 6. Dywizją Piechoty, z którą przeszedł szlak bojowy od Pszczyny po rejon Tomaszowa Lubelskiego. Dwadzieścia lat wcześniej bronił Lwowa przed Ukraińcami, a w wojnie polsko-bolszewickiej został ranny pod Kijowem. „Dzielny Żyd” – jak o nim pisał Józef Piłsudski. Teodor Gąsiorowski: „Dzielny Żyd” na czele dywizji. Gen. Bernard Mond (1887-1957)
-
Nie wiadomo, kogo na przełomie XIX i XX wieku konserwatyści bali się bardziej: diabłów czy socjalistów. Dla wielu zresztą nie było tu różnicy. Tymczasem prawdziwi socjaliści widzieli niesprawiedliwość świata i chcieli z nią walczyć. Taki był Ignacy Daszyński – uczciwy socjalista i polski patriota. Tomasz Panfil: Socjalista, premier, marszałek Sejmu RP Ignacy Daszyński (1866-1936)
-
W walkach o Wilno w 1920 r. dużą rolę odegrali harcerze, mający już cenne doświadczenie z wojny polsko-bolszewickiej. Tomasz Sikorski: Bunt generała Żeligowskiego. Harcerskie oddziały bojowe w wyprawie na Wilno
-
Walery Sławek – jeden z najważniejszych reprezentantów tzw. pokolenia niepokornych i Polski niepodległej. Według jego najbliższych współpracowników, w karierze politycznej cechowały go bezinteresowność, skromność, odrzucenie sławy i pieniądza. Gdy proszono go po śmierci Marszałka Piłsudskiego o objęcie władzy w kraju, miał powiedzieć: „Prawo ma nami rządzić”. Upamiętniliśmy płk. Walerego Sławka
-
Na tablicach warszawskiego Grobu Nieznanego Żołnierza upamiętniających chwałę oręża polskiego i momenty narodowych dramatów znajduje się hasło: „Sejny (2–10 i 22 IX 1920)”. Wiesław Jan Wysocki: Powstanie sejneńskie 1919
-
Wincenty Witos, urodzony 21 stycznia 1874 roku w Wierzchosławicach, był niekwestionowanym liderem ludowców. Po raz pierwszy tekę premiera przyszło mu objąć w dramatycznych okolicznościach podczas wojny polsko-bolszewickiej. Wincenty Witos – jeden z głównych budowniczych II Rzeczypospolitej
-
Żołnierz Legionów, dowódca 2. pułku ułanów w ramach Polskiego Korpusu Posiłkowego, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej. Jako działacz społeczny nigdy nie szczędził pieniędzy na cele publiczne. Podczas obrony Lwowa w 1939 r. trafił do niewoli sowieckiej. Ślad po nim urywa się w obozie w Kozielsku. Wojciech Frazik: Jan Dunin-Brzeziński. Kawalerzysta i burmistrz Myślenic
-
Wojciech Korfanty – Ojciec Polskiej Niepodległości
-
Wystawa „Ojcowie niepodległości” w Centralnym Przystanku Historia w Warszawie
-
Stał się bohaterem pieśni, które znało każde dziecko. Jego postać była obecna na kartach poezji i prozy. Był symbolem wyrosłym z tęsknoty Polaków za polskim żołnierzem. Zawadiacki kawalerzysta nadawał się do tej roli lepiej niż ktokolwiek inny. 13 października 1938 roku w Wenecji zmarł Władysław Belina-Prażmowski. Władysław Belina-Prażmowski
-
W lutym 1904 r., po ataku japońskich torpedowców na zakotwiczoną w Port Arturze rosyjską flotę, rozpoczęła się wojna pomiędzy imperium carskim a przyszłą dalekowschodnią potęgą. Wojna, która wkrótce pokazała światu, iż Rosja nie jest niczym więcej, jak biblijnym kolosem na glinianych nogach. Na dodatek niepowodzeniom na polach bitew towarzyszyło rosnące zniecierpliwienie poddanych Mikołaja II. Włodzimierz Suleja: Czwarte powstanie czy pierwsza rewolucja?
English version