Instytut Pamięci Narodowej
-
Wschodnia granica Rzeczypospolitej zawsze stanowiła strefę zagrożoną. Dlatego szczególne miejsce w szeregach obrońców Polski zajmują ci, którzy na różne sposoby tworzyli tam szańce obrony państwa. Do takich ludzi zalicza się Feliks Olas – jeden ze współtwórców Straży Celnej i Straży Granicznej II RP. Marcin Krzek-Lubowiecki: Zamordowany obrońca granicy RP
-
Należał do najmłodszego pokolenia Polaków, którzy bronili zdobytej w 1918 r. niepodległości przed najazdem sowieckim. Nie miał jeszcze osiemnastu lat, gdy jako ochotnik poszedł na wojnę polsko-bolszewicką. Józef Mackiewicz zmarł 31 stycznia 1985 r. Marek Klecel: Józef Mackiewicz na progu niepodległości
-
Działacz niepodległościowy. W 1896 r. wszedł do Komitetu Centralnego Ligi Narodowej. Uzyskał mandat do I Dumy Państwowej i wszedł do prezydium Koła Polskiego. Swój mandat traktował jako obowiązek wobec kraju, jako ofiarę z życia osobistego dla dobra Polski. Tym większy przeżył dramat, gdy dowiedział się o nagłym rozwiązaniu I Dumy przez cara w lipcu 1906 r. Marek Pietruszka: Nie doczekał Tej, o którą walczył. Teofil Waligórski – przyjaciel i bliski współpracownik Romana Dmowskiego
-
Należał do pokolenia Polaków wychowanych w czasie zaborów, którzy walczyli o Niepodległą, potem budowali jej fundamenty, a gdy wybuchła II wojna światowa – wystąpili przeciw obu równie nieludzkim i zbrodniczym agresorom. Kołomyja i Lwów były dla niego tak samo polskie jak Kraków, Poznań czy Warszawa. W każdym z tych miast czuł się jednakowo dobrze. Jego Kresy zaczynały się gdzieś w Żytomierzu i kończyły za Kijowem. Marian Miszczuk: Stanisław Marian Sedlaczek
-
Jedną z kwestii, która wymagała uregulowania po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku była oświata. Działania prowadzone przez władze w II Rzeczypospolitej na rzecz oświaty w latach 1919-1921 napotykały na wiele trudności. Marta Milewska: Problemy oświaty w II Rzeczypospolitej w latach 1919-1921
-
Hymn Polski w obecnym brzmieniu został ustanowiony 26 lutego 1927 roku w okólniku wydanym przez ówczesnego Ministra Spraw Wewnętrznych Sławoja Składkowskiego. Jednak już wówczas jego pozycja jako narodowej świętości miała głębokie korzenie. Marta Sankiewicz: Od Pieśni Legionów do hymnu Rzeczpospolitej. Historia Mazurka Dąbrowskiego
-
12 maja 1970 r. w 26. rocznicę rozpoczęcia bitwy o Monte Cassino zmarł w Londynie gen. Władysław Anders. Zgodnie ze swoją wolą spoczął wśród żołnierzy 2. Korpusu na montecassińskiej nekropolii żegnany przez najbliższą rodzinę i wiernych Mu żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych. Małgorzata Ptasińska: Rocznica śmierci generała Władysława Andersa – wiernego rycerza Rzeczpospolitej Polskiej
-
Gdy Sejm Ustawodawczy 10 lutego 1920 r. przyjmował ustawę o potrzebie budowy portu morskiego – nim wybór padł na Gdynię, przez kraj przetoczyła się dyskusja na temat najlepszej lokalizacji. Pomysłów było kilka, ale poważnie zajmowano się trzema. Małgorzata Sokołowska: Burzliwe dzieje lokalizacji portu morskiego. Na stulecie portu w Gdyni
-
Wydarzenia w Wielkopolsce, zapoczątkowane 27 grudnia 1918 r. wybuchem Powstania Wielkopolskiego, mają bogatą dokumentację ikonograficzną. Dziejącą się historię utrwalili na kliszach liczni fotografowie cywilni i wojskowi. Michał Krzyżaniak: Fotografowie Powstania Wielkopolskiego
-
22 listopada 2020 r. w Lidzbarku Warmińskim zmarł mjr Lucjan Deniziak „Orzeł”. Był ostatnim żyjącym żołnierzem oddziału Pogotowia Akcji Specjalnej Komendy Okręgu NZW Białystok. Do niemalże ostatnich dni życia walczył o dobre imię poległych dowódców i współtowarzyszy broni. Michał Ostapiuk: „Orzeł” z Pogotowia Akcji Specjalnej
-
W nocy z 2 na 3 maja 1921 r. wyleciało w powietrze siedem mostów na liniach kolejowych i drogowych łączących prawobrzeżną część Górnego Śląska z resztą rejencji opolskiej i państwem niemieckim. Rozpoczęło się III powstanie śląskie, ostatni akt walki o korzystny dla Polski podział tych ziem. Michał Wenklar: Trzecie – zwycięskie – powstanie śląskie
-
Bez przesady można stwierdzić, że Ferdynand Foch odegrał kluczową rolę w zwycięstwie strony alianckiej na froncie zachodnim I wojny światowej. Michał Wenklar: Wróg Niemiec, przyjaciel Polaków
-
Warszawa w latach 1915-1918 znajdowała się pod niemiecką okupacją. Reżim okupacyjny drenował zdobyte ziemie ze wszelkich dóbr przydatnych do produkcji wojennej. Z drugiej strony poczynił szereg ustępstw dotyczących oświaty i kultury narodowej. Michał Zarychta: 3 maja 1916 r. w Warszawie
-
Dwa niewielkie, niezwykle urocze i z przebogatą historią pomorskie miasta, Puck i Golub (w 1951 roku powiększony o Dobrzyń i znany dziś pod nazwą: Golub-Dobrzyń), pięknie symbolizują wielkie zwycięstwo polityczne odradzającej się Polski. Mirosław Golon: Powrót Pomorza do Polski – ogromny sukces Niepodległej u progu roku 1920
-
Mundur na nim szary… Rzecz o Józefie Piłsudskim (1867–1935)
-
2 listopada 1879 roku, urodził się Walery Sławek, jeden z najważniejszych reprezentantów tzw. pokolenia niepokornych i Polski niepodległej. Według jego najbliższych współpracowników, w karierze politycznej cechowały go bezinteresowność, skromność, odrzucenie sławy i pieniądza. Gdy proszono go po śmierci Marszałka Piłsudskiego o objęcie władzy w kraju, miał powiedzieć: „Prawo ma nami rządzić”. Najwierniejszy z wiernych
-
Dla upamiętnienia powrotu Polski na mapy świata po 123 latach zaborów obchodzimy Narodowe Święto Niepodległości. Narodowe Święto Niepodległości – 11 listopada
-
4 lutego 1893 r. urodził się Walenty Wójcik, który poświęcił Ojczyźnie całe swoje życie. Brał udział w walce o niepodległość Polski w latach I wojny światowej. W międzywojniu zasłużył się służbą u boku Józefa Piłsudskiego. Dobrym tego podsumowaniem są słowa premiera Felicjana Sławoja Składkowskiego, którymi scharakteryzował Wójcika, pisząc o nim w 1935 r., że jest to „dzielny, oddany bez granic Komendantowi, kolega”. O krok za Marszałkiem – Walenty Wójcik, ulubiony przyboczny Piłsudskiego
-
11 listopada 2025 r. na placu marszałka Józefa Piłsudskiego w Warszawie odbyły się centralne obchody Narodowego Święta Niepodległości, w których wzięli udział zastępcy prezesa Instytutu Pamięci Narodowej: dr hab. Karol Polejowski, dr Mateusz Szpytma i dr hab. Krzysztof Szwagrzyk. Obchody Narodowego Święta Niepodległości
-
Z okazji Narodowego Święta Niepodległości przypominamy sylwetki twórców suwerennej Polski Ojcowie Niepodległości – artykuły o Romanie Dmowskim, Ignacym Janie Paderewskim i Ignacym Daszyńskim
-
„Polska kotwica wolności” to artykuł prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr. Karola Nawrockiego. Wraz z innymi tekstami o Polsce trafił – w kilkunastu językach – do mediów w ponad 60 krajach kilku kontynentów, w ramach kolejnej odsłony projektu „Opowiadamy Polskę światu”. Opowiadamy Polskę światu: Polska kotwica wolności
-
Zmarł 31 października 1945 r. w Krakowie. Był legendarnym przywódcą ruchu ludowego Ostatnie lata Witosa
-
19 września 2024 r. w Centralnym Przystanku Historia IPN im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Warszawie miało miejsce otwarcie wystawy „Walczyć, ale czym? Jak Polacy uzbroili swoją milionową armię do wojny z sowiecką Rosją? Działalność Polskiej Wojskowej Misji Zakupów w Paryżu w latach 1919–1921”, przygotowanej przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach i Muzeum Miasta Jaworzna. Otwarcie wystawy „Walczyć, ale czym? Jak Polacy uzbroili swoją milionową armię do wojny z sowiecką Rosją? Działalność Polskiej Wojskowej Misji Zakupów w Paryżu w latach 1919–1921” – Warszawa
-
Powracająca na mapę Europy po prawie półtorawiekowej niewoli Rzeczpospolita stanęła przed ogromem wyzwań, którym musiała sprostać. Wydawało się to niemożliwe – na ziemiach trzech zaborów wszystko przecież było inne: systemy polityczne, gospodarcze, społeczne, religijne i kulturowe, a nawet mentalność mieszkańców. Paweł Naleźniak: Bilans otwarcia niepodległej Polski – pierwsze miesiące
-
Powracająca na mapę Europy po prawie półtorawiekowej niewoli Rzeczpospolita stanęła przed ogromem wyzwań, którym musiała sprostać. Wydawało się to niemożliwe – na ziemiach trzech zaborów wszystko przecież było inne: systemy polityczne, gospodarcze, społeczne, religijne i kulturowe, a nawet mentalność mieszkańców. Paweł Naleźniak: Bilans otwarcia niepodległej Polski – pierwsze miesiące
-
Jedna z najważniejszych postaci opozycji niepodległościowej w PRL. Uważał, że wierność tradycji i historia odgrywają w życiu narodu fundamentalną rolę, a jej znajomość ma decydujące znaczenie dla przetrwania narodu w realiach PRL, a w dalszej perspektywie – dla odzyskania niepodległości. Paweł Tomasik: Wojciech Ziembiński. Zachować pamięć
-
W Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Delegatura w Kielcach znajduje się skromny zbiór pamiątek dotyczących rodziny Szczygłowskich, z której ojciec, matka i córka aktywnie angażowali się w walkę o niepodległą Polskę. Paweł Żołądek: Rodzina Szczygłowskich w walce o niepodległą Polskę
-
„Ideał bohaterstwa polskiego przyoblókł się znowu w kształty widome. On daje nam niespożytą moc i wiarę w przyszłość. Dlatego zawsze żywą i świętą będzie pamięć 27. grudnia” – pisał w 1919 r. „Kurier Poznański”. Piotr Grzelczak: Grudniowa wiktoria
-
Znane zdjęcie, pokazujące tłumne powitanie komendanta Józefa Piłsudskiego na dworcu w Warszawie, nie ilustruje wydarzeń z listopada 1918 roku. Rzeczywistość tamtych dni była jeszcze bardziej burzliwa. Piotr Kilańczyk: Dlaczego Piłsudskiego nie witały tłumy? Zajścia na ulicach Warszawy 10 listopada 1918 roku
-
Post Scriptum. Czy w wolnej Polsce powinniśmy upamiętniać wrogów naszej niepodległości – takich jak Róża Luksemburg?
-
22 września 2024 r. w Narodowym Sanktuarium Matki Bożej Częstochowskiej w Doylestown (Pensylwania, Stany Zjednoczone), prezes Instytutu Pamięci Narodowej dr Karol Nawrocki uczcił Bohaterów Walki o Niepodległość po 1944–45 i bohaterów Ruchu „Solidarność”. Poświęciliśmy pomnik Bohaterów „Walki o Niepodległość po 1944–45 roku i »Solidarności«”
-
8 listopada 2024 r. w kinie Kultura w Warszawie, w ramach obchodów Narodowego Święta Niepodległości, odbył się przygotowany przez Biuro Współpracy Międzynarodowej IPN premierowy pokaz filmu dokumentalnego „Trzy śmierci Meriana Coopera”, zaprezentowany w ramach flagowego projektu Instytutu „Szlaki Nadziei. Odyseja Wolności". W wydarzeniu wziął udział zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski. Premiera filmu dokumentalnego „Trzy śmierci Meriana Coopera”
-
15 listopada 2024 roku w Warszawie odbyło się spotkanie promujące album „Polsko-węgierskie mosty przyjaźni. Biografie” pod. red. Krystyny Łubczyk i Miklósa Mitrovitsa. Promocja albumu „Polsko-węgierskie mosty przyjaźni. Biografie”
-
W przededniu II wojny światowej prasa w Rzeczypospolitej była powstrzymywana przez władze przed ostrymi wystąpieniami antyniemieckimi. Rafał Habielski: Nie osłabiać „ducha obronnego”. Pakt Hitler-Stalin w polskiej prasie u progu wojny
-
Brygada Świętokrzyska Narodowych Sił Zbrojnych powstała 11 sierpnia 1944 r. Jej żołnierze walczyli o Niepodległość Rzeczypospolitej zarówno z okupantem niemieckim, jak i sowieckim, a także w akcjach mających na celu obronę ludności cywilnej przed zbrodniczą grabieżą band rabunkowych. Rocznica powstania Brygady Świętokrzyskiej Narodowych Sił Zbrojnych.
-
„Ponad zwykłą miarę uzdolniony i wartościowy oficer, znakomity, niezwykłą obdarzony intuicją bojową dowódca, świetny instruktor, doskonale opanowujący ducha i formę wojskową. Bogaty, rycerski charakter, bezgranicznym zaufaniem i przywiązaniem cieszący się u wszystkich podkomendnych. Świetlana postać, promieniująca siłą charakteru, zacnością duszy i bogactwem talentów” – odnotowano w teczce personalnej najmłodszego w armii II Rzeczypospolitej pułkownika. Leopold Lis-Kula zmarł 7 marca 1919 roku. Rocznica śmierci Leopolda Lisa-Kuli
-
12 maja 1935 r. o godz. 20.45 w Belwederze zmarł Józef Piłsudski – jeden z Ojców Niepodległej, odrodzonej w 1918 r. po 123 latach zaborów i nieobecności na mapach świata. Roksana Szczypta-Szczęch: Co się stanie, gdy mnie zabraknie... Śmierć Piłsudskiego
-
Wojciech Korfanty stał się znany od pierwszych chwil swej publicznej aktywności w początkach XX w. Jednak to walka o Górny Śląsk, toczona w latach 1919–1921 metodami pokojowymi i zbrojnymi, uczyniła z niego żywą legendę. Sebastian Rosenbaum, Mirosław Węcki: Ślązak i Polak Wojciech Korfanty (1873–1939)
-
Jednym z głównych atrybutów autonomii województwa śląskiego w okresie międzywojennym był Sejm Śląski. W latach 1922-1929 na głównego gracza na forum tego lokalnego parlamentu wyrósł Wojciech Korfanty – były polski komisarz plebiscytowy i dyktator III powstania śląskiego. Sebastian Rosenbaum, Mirosław Węcki: Wojciech Korfanty jako parlamentarzysta
-
29 maja 2026 roku w Centralnym Przystanku Historia im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Warszawie odbyło się spotkanie „Niepodległość ponad kompromisem. Refleksje z okazji 50. rocznicy powstania Polskiego Porozumienia Niepodległościowego”. Spotkanie z cyklu „Tajemnice bezpieki”
-
Proces dochodzenia Polski do niepodległości w 1918 r. był długi i skomplikowany. Z perspektywy lokalnej znakomicie pokazał go Jan Słomka (1842–1932). Tadeusz Zych: Narodziny Niepodległej w pamiętniku wójta Słomki
-
We wrześniu 1939 r. gen. Bernard Stanisław Mond dowodził krakowską 6. Dywizją Piechoty, z którą przeszedł szlak bojowy od Pszczyny po rejon Tomaszowa Lubelskiego. Dwadzieścia lat wcześniej bronił Lwowa przed Ukraińcami, a w wojnie polsko-bolszewickiej został ranny pod Kijowem. „Dzielny Żyd” – jak o nim pisał Józef Piłsudski. Teodor Gąsiorowski: „Dzielny Żyd” na czele dywizji. Gen. Bernard Mond (1887-1957)
-
Nie wiadomo, kogo na przełomie XIX i XX wieku konserwatyści bali się bardziej: diabłów czy socjalistów. Dla wielu zresztą nie było tu różnicy. Tymczasem prawdziwi socjaliści widzieli niesprawiedliwość świata i chcieli z nią walczyć. Taki był Ignacy Daszyński – uczciwy socjalista i polski patriota. Tomasz Panfil: Socjalista, premier, marszałek Sejmu RP Ignacy Daszyński (1866-1936)
-
W walkach o Wilno w 1920 r. dużą rolę odegrali harcerze, mający już cenne doświadczenie z wojny polsko-bolszewickiej. Tomasz Sikorski: Bunt generała Żeligowskiego. Harcerskie oddziały bojowe w wyprawie na Wilno
-
Walery Sławek – jeden z najważniejszych reprezentantów tzw. pokolenia niepokornych i Polski niepodległej. Według jego najbliższych współpracowników, w karierze politycznej cechowały go bezinteresowność, skromność, odrzucenie sławy i pieniądza. Gdy proszono go po śmierci Marszałka Piłsudskiego o objęcie władzy w kraju, miał powiedzieć: „Prawo ma nami rządzić”. Upamiętniliśmy płk. Walerego Sławka
-
Na tablicach warszawskiego Grobu Nieznanego Żołnierza upamiętniających chwałę oręża polskiego i momenty narodowych dramatów znajduje się hasło: „Sejny (2–10 i 22 IX 1920)”. Wiesław Jan Wysocki: Powstanie sejneńskie 1919
-
Wincenty Witos, urodzony 21 stycznia 1874 roku w Wierzchosławicach, był niekwestionowanym liderem ludowców. Po raz pierwszy tekę premiera przyszło mu objąć w dramatycznych okolicznościach podczas wojny polsko-bolszewickiej. Wincenty Witos – jeden z głównych budowniczych II Rzeczypospolitej
-
Żołnierz Legionów, dowódca 2. pułku ułanów w ramach Polskiego Korpusu Posiłkowego, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej. Jako działacz społeczny nigdy nie szczędził pieniędzy na cele publiczne. Podczas obrony Lwowa w 1939 r. trafił do niewoli sowieckiej. Ślad po nim urywa się w obozie w Kozielsku. Wojciech Frazik: Jan Dunin-Brzeziński. Kawalerzysta i burmistrz Myślenic
-
Wojciech Korfanty – Ojciec Polskiej Niepodległości
-
Wystawa „Ojcowie niepodległości” w Centralnym Przystanku Historia w Warszawie
English version