Instytut Pamięci Narodowej
-
Materiały IPN 19 października - Narodowy Dzień Pamięci Duchownych Niezłomnych
-
22 października 1948 roku zmarł prymas Polski kardynał August Hlond
-
26 sierpnia 1963 r. zmarł biskup kielecki Czesław Kaczmarek
-
29 kwietnia 1945 r. armia amerykańska oswobodziła niemiecki obóz koncentracyjny w Dachau. Rocznica tego wydarzenia jest obchodzona od 2002 roku, decyzją Episkopatu Polskie, jako Dzień Męczeństwa Duchowieństwa Polskiego w czasie II wojny światowej. Inicjatorem tego upamiętnienia był kardynał Ignacy Jeż, jeden z cudownie ocalałych więźniów KL Dachau. Symbolem męczeństwa polskiego duchowieństwa w latach 1939–1945 jest KL Dachau pod Monachium, do którego zesłano łącznie 2794 zakonników, diakonów, księży i biskupów katolickich. 1773 duchownych pochodziło z Polski. Niemcy zamęczyli w KL Dachau ogółem 1034 duchownych, w tym aż 868 Polaków. 29 kwietnia – Dzień Męczeństwa Duchowieństwa Polskiego – materiały IPN
-
W czerwcu 1960 r. w Gliwicach doszło do dużych protestów wiernych w związku z usunięciem przez władze krzyża postawionego w miejscu planowanej budowy kościoła. Adam Dziurok, Bogusław Tracz: Krzyż na ciężarówce. Wokół protestu gliwickiego w 1960 roku
-
Należał do innego, już bezpowrotnie minionego świata. Urodzony przed wojną na terenie polskich Inflant, został ukształtowany z jednej strony w religijnej, patriotycznej rodzinie polskiej, z drugiej, jak mało kto, rozumiał doskonale wielokulturowość. Adam Hlebowicz: Wspomnienie o dobrym pasterzu. Biskup Jan Purwiński (1934–2021)
-
Sakrę biskupią przyjął 11 lutego 1962 r. w archikatedrze św. Jana Chrzciciela we Wrocławiu z rąk bp. Bolesława Kominka. Ze względu na bliskie relacje z Kominkiem i twardą postawę antykomunistyczną władza podejmował szereg działań wymierzonych w bp. Latuska. Adam Szpotański: Dolnośląscy duchowni oczami bezpieki. Paweł Latusek (1910–1973)
-
Agca nie był sam. Wokół udziału komunistycznych służb specjalnych w zamachu na Jana Pawła II
-
Agca non era solo. Sul coinvolgimento dei servizi segreti comunisti nell’attentato a Giovanni Paolo II
-
Władze próbowały ograniczyć ilość pielgrzymów przybywających do sanktuarium jasnogórskiego na różne sposoby. Wydano zakaz przybywania pielgrzymek do miasta. W Warszawie nie sprzedawano biletów kolejowych do Częstochowy i ostrzegano, iż miasto jest zamknięte. Mimo to wszędzie, gdzie pojawił się Jan Paweł II, witały go tłumy miejscowych i przyjezdnych wiernych z całego kraju. Agnieszka Szajewska: Pierwsza pielgrzymka papieża Polaka do Ojczyzny
-
Dnia 3 maja 1966 roku na jasnogórskich błoniach tysiące Polaków ze wszystkich zakątków kraju modliło się przed cudownym obrazem Matki Bożej Częstochowskiej dziękując za tysiącletnią obecność chrześcijaństwa na naszych ziemiach i zawierzając Bogu Ojczyznę na kolejne Millenium. Agnieszka Wygoda: Millenium Chrztu Polski
-
Był jednym ze 150 kapelanów Powstania Warszawskiego. To on wyniósł z płonącej katedry słynącą łaskami figurę Chrystusa. Po wojnie poszukiwany przez bezpiekę, błąkał się po mazowieckich parafiach. Agnieszka Wygoda: Żołnierz Chrystusowy. Wspomnienie o ks. prałacie Wacławie Karłowiczu
-
Beatyfikacja Sługi Bożego ks. Jana Franciszka Machy ma wymiar nie tylko religijny. Symbolicznie upamiętnia także tych wszystkich, którzy na Górnym Śląsku w czasie niemieckiej okupacji pozostali wierni Polsce, płacąc za swoją postawę ponoszonymi prześladowaniami, a często życiem. Andrzej Grajewski: Cel osiągnąłem. Ks. Jan Franciszek Macha (1914–1942)
-
Dokumenty wytworzone przez KGB pokazują, jak wybór Jana Pawła II zmienił układ sił na świecie i dał nadzieję milionom chrześcijan żyjących w krajach komunistycznych. Andrzej Grajewski: Oczami wroga
-
Dla papieża Jana Pawła II powstanie NSZZ „Solidarność” było nie tylko czynnikiem zmieniającym sytuację w Polsce i całym bloku wschodnim, lecz także inspiracją do refleksji o roli związków zawodowych we współczesnym świecie i o relacjach między kapitałem a pracą. Andrzej Grajewski: Solidarny. Jan Paweł II wobec Solidarności w latach 1980–1981
-
Duszpasterstwa inspirowane przez działaczy Solidarności były formą obecności Kościoła w środowiskach pracowniczych. Taką właśnie rolę odgrywało Duszpasterstwo Ludzi Pracy działające w parafii pw. św. Mikołaja w Bielsku-Białej. Zdaniem bezpieki stanowiło ono „poważne zagrożenie w sferze ideowej, politycznej i społecznej w skali całego województwa bielskiego”. Andrzej Grajewski: „Aktyw”. Duszpasterstwo Ludzi Pracy w Bielsku-Białej 1985–1989
-
Historia niemieckiego obozu Soldau w Działdowie na Mazurach, jego więźniów i ofiar doczekała się w ostatnich latach kilku publikacji oraz licznych artykułów naukowych i popularyzatorskich. Obóz dotychczas zapomniany odzyskuje należne mu miejsce na mapie polskiej martyrologii – szczególnie martyrologii duchowieństwa katolickiego. Andrzej Rutecki: Eksterminacja duchowieństwa katolickiego w niemieckim obozie Soldau
-
Ks. Franciszek Blachnicki kojarzony jest na ogół z największym dziełem jego życia, jakim był – i nadal pozostaje – Ruch Światło–Życie (zwany też potocznie ruchem oazowym). To skojarzenie daleko jednak nie wyczerpuje wielowymiarowości tej postaci. Andrzej Sznajder: Ks. Franciszek Blachnicki – tarnogórzanin, który przepowiedział upadek komunizmu
-
„Dzieci moje bardzo kochane. O jednym tylko marzyłem, o jednym tylko myślałem i miałem tylko jedno pragnienie – żeby z was wyrosły dla Polski orlęta, a nie kaczęta…” – tymi słowami ks. Franciszek Pluta zwrócił się do byłych wychowanków Osiedla Dzieci Polskich w Balachadi, którego był komendantem w latach 1942-1946, podczas zjazdu 18 lipca 1981 r. Anna Płońska: Żeby z Was wyrosły orlęta… Ksiądz Franciszek Pluta
-
Szacowny profesor petersburskiej Akademii Duchownej ks. Jan Cieplak lubił gonitwy i skoki przez ognisko z młodzieżą, którą katechizował. Swoje heroiczne oblicze ukazał po przewrocie bolszewickim, gdy jako najwyższy hierarcha katolicki w Rosji sowieckiej przez sześć lat bronił Kościoła, ryzykując każdego dnia życie. Anna Zechenter: Biskup, który nie znał dnia ani godziny. Jan Cieplak (1857–1926)
-
Szła w trudnych peerelowskich czasach ku dotkniętym niemocą fizyczną i psychiczną, gnieżdżącym się w nieludzkich warunkach po suterenach, poddaszach, strychach; wkraczała w smród, brud, beznadzieję, nierząd. Stawiała czoło tej rzeczywistości z miłosierdziem, ale i z humorem, niosąc obolałym ciałom ulgę, a duszom – śmiech, radość i przyjaźń. Anna Zechenter: „Miała serce wrośnięte w ludzi”. Hanna Chrzanowska (1902–1973)
-
13 sierpnia 1977 roku zmarł Antoni Baraniak – biskup pomocniczy gnieźnieński, kapelan i sekretarz prymasów Polski Augusta Hlonda oraz Stefana Wyszyńskiego. Antoni Baraniak – arcybiskup metropolita poznański w latach 1957–1977
-
Nazaretanka, należała do setek tysięcy Polaków, którzy po 1945 r. zostali na wygnaniu, rozsiani po całym świecie. Taki był jeden z wielu efektów zagrabienia przez Rosję sowiecką Kresów Wschodnich Polski i popadnięcia reszty ziem polskich w zależność od Moskwy. Z Polski Stanisławę (takie imię otrzymała na chrzcie świętym) Jasionowicz w istocie wypędzono wtedy po raz drugi. Arkadiusz Cisek: Matka Maria Teresa. Stanisława Jasionowicz (1930-2023)
-
Wciąż nie jest jasne, kto odpowiada za śmierć ks. Romana Kotlarza w sierpniu 1976 r. Ale dzięki ostatnim działaniom pionu śledczego IPN wiemy coraz więcej o tej sprawie, a tym samym o mechanizmach działania PRL-owskiego aparatu represji wobec duchowieństwa katolickiego. Arkadiusz Kutkowski: Ksiądz Roman Kotlarz. Śmierć ze znakiem zapytania...
-
„Stefku, nie ma Kościoła mężczyzn i Kościoła kobiet, jest tylko jeden Kościół – Chrystusowy”. Te słowa usłyszał ks. Stefan Wyszyński od swojego kierownika duchowego, ks. Władysława Korniłowicza. Barbara Świtalska-Starzeńska: Stefan Wyszyński i „Ósemka” – początek
-
Wbrew intencjom komunistów przez internowanie prymasa Stefana Wyszyńskiego nie udało im się odciąć go od życia religijno-społecznego. W latach 1953–1956 kardynał nie tylko stał się więźniem sumienia, lecz także mężem opatrznościowym, który w październiku 1956 r. ocalił Polskę przed rozlewem krwi. Bartłomiej Noszczak: (Nie)obecność Prymasa
-
Biograficzna wystawa elementarna IPN „Stefan Wyszyński”
-
Bishop Gawlina’s Position on Jews during the Second World War
-
Biskupi w rzeczywistości politycznej Polski „ludowej”
-
Biskupi w rzeczywistości politycznej Polski „ludowej”, t. 2
-
W nocy z 12 na 13 grudnia roku 1981 na rogatkach polskich miast stanęły czołgi, a na ulicach pojawiły się patrole złożone z funkcjonariuszy milicji i żołnierzy. Jeszcze przed północą rozpoczęły się aresztowania. Bogusław Tracz: Pod parasolem Kościoła
-
Keston College – bo tak nazywano ośrodek stworzony w 1969 r. przez pastora Bourdeaux – odegrał wyjątkową rolę w dokumentowaniu działalności dysydentów religijnych i politycznych w ZSRS i jego państwach satelickich, przyczynił się też do zmiany świadomości społeczeństw państw zachodnich na temat wolności religijnej w Europie Środkowo-Wschodniej. Bogusław Wojcik: Ks. Franciszek Blachnicki i ruch oazowy a Keston College
-
Niewątpliwie to człowiek, dla którego Polska stanowiła najwyższą wartość. Wytrwale walczył o wolną ojczyznę, nie dał się złamać niewoli pruskiej, nie zląkł się grożącej mu ze strony okupanta niemieckiego kary wieloletniego więzienia, pięć lat poświęcił służbie wojskowej, ponadto nigdy nie zaakceptował systemu komunistycznego w PRL. Ksiądz Józef Wrycza urodził się 4 lutego 1884 roku w Zblewie. Bohater Niepodległej – ksiądz Józef Wrycza
-
Jak kiedyś wyglądały Święta Bożego Narodzenia? Przypominamy, jak Polacy obchodzili te wyjątkowe dni w okresie zaborów, po odzyskaniu niepodległości - od lat 20. i 30. dwudziestego wieku, przez czas II wojny światowej, po PRL i stan wojenny. To opowieść o nadziei, jedności i wartościach, które trwają mimo tragicznych chwil. Zapraszamy do wspólnego odkrywania ducha Świąt, które łączą pokolenia. Boże Narodzenie - Święta, które łączą pokolenia
-
Niezwykła brutalność zabójstwa spowodowała, że ksiądz Popiełuszko urósł do rangi symbolu dławienia kościoła przez władze komunistyczne, a jego męczeńska śmierć „za wiarę” z czasem doprowadziła do procesu beatyfikacji. Pogrzeb duchownego w dniu 3 listopada 1984 r. stał się wielką demonstracją polityczną, społeczną, antyrządową i antykomunistyczną. Bożena Witowicz: Pogrzeb księdza Jerzego Popiełuszki
-
„Historia toczy się dziś” z biskupem Michałem Janochą już 20 grudnia 2024 r. o godzinie 9.15 na kanale YouTube IPNtv. Bp Michał Janocha gościem cyklu IPN „Historia toczy się dziś”
-
Brat Ludwik Muzalewski (1883‒1944). Życie – posługa – męczeństwo
-
Call for papers, International academic conference: Relations between the State, the Church and the Opposition in Soviet-dominated Central and Eastern Europe (1945–1989), Kraków, 2–3 June 2027 (submissions by 1 March 2027)
-
Call for papers: Churches and Religious Associations behind the „Iron Curtain”. Part three: 1968–1978, International academic conference, 23–24 September 2025, Budapest (Deadline for submission of abstracts: 31 May 2025)
-
CALL FOR PAPERS: Konferencja naukowa „Obchody Tysiąclecia Chrztu Polski w aspekcie regionalnym i ogólnopolskim” – Lublin, 12–13 maja 2026
-
24 marca 1945 r. ukazał się pierwszy numer „Tygodnika Powszechnego”. Jego wydawcą była Kuria Książęco-Metropolitalna w Krakowie. Cecylia Kuta: Krakowski przyczółek wolnej prasy
-
Churches and religious associations behind the „Iron Courtain” part four: 1978-1989, September 23-24, 2026, Warsaw (The deadline for the submission of abstracts: May 30, 2026)
-
Duża wymiana wiernych i częściowa duchowieństwa spowodowały, że po zakończeniu działań wojennych życie diecezji gdańskiej należało do pewnego stopnia zorganizować na nowo. Pierwsze lata po wojnie upłynęły przede wszystkim na odbudowie zniszczonych świątyń i budynków kościelnych oraz intensywnej pracy duszpasterskiej. Daniel Gucewicz: (Od)budowa. Diecezja gdańska w okresie powojennym (1946–1948)
-
Na mocy traktatu wersalskiego 15 listopada 1920 r. utworzono nie w pełni suwerenne Wolne Miasto Gdańsk, mające niespełna 2 tys. km2 i, na początku, ok. 356 tys. obywateli. Zdecydowanie dominowała w nim ludność niemiecka (odsetek Polaków szacuje się na ok. 10%) i protestancka (60–65% wobec 30–35% katolików). Żyli tu również Żydzi, mennonici, baptyści i prawosławni. Daniel Gucewicz: Diecezja Wolnego Miasta Gdańska i jej pierwszy biskup (1922–1938)
-
Rok 1956 przyniósł zmiany polityczne i upadek stalinizmu, dzięki czemu diecezję gdańską mógł objąć pierwszy od ponad dziesięciu lat biskup. Był nim Edmund Nowicki (1900–1971), pochodzący z Wielkopolski, wyświęcony na księdza w 1924 r. w Gnieźnie. Daniel Gucewicz: Ograniczony rozwój. Diecezja gdańska pod kierownictwem biskupa Edmunda Nowickiego
-
Gdy pod koniec maja 1966 roku do Gdańska przybył prymas Polski kardynał Stefan Wyszyński, aby z całą diecezją gdańską świętować obchody Milenium Chrztu Polski, na ulicach miasta doszło do manifestacyjnego sprzeciwu ludzi wobec komunistycznej propagandy. Po raz pierwszy do akcji wkroczyły jednostki ZOMO, a na uczestników demonstracji spadły surowe kary... Daniel Gucewicz: Pierwsza próba sił w Gdańsku. Obchody Milenium Chrztu Polski nad Motławą
-
W marcu 1945 r. Sowieci przystąpili do zdobywania zamienionego przez Niemców w twierdzę Gdańska. 23 marca wkroczyli do Sopotu, dzień później do Pruszcza Gdańskiego, a 25 marca, w Niedzielę Palmową, do Oliwy. Zmasowane ostrzały i bombardowania Gdańska zamieniło śródmieście w morze ruin. Początek Wielkiego Tygodnia był zarazem początkiem końca niemieckiego Danzig. Daniel Gucewicz: Zdobycie Gdańska przez Armię Czerwoną z perspektywy diecezji gdańskiej
-
Daniel Gucewicz: „Cezar” – kolporter. Ksiądz Władysław Ciastoń SAC na celowniku gdańskiej bezpieki po Grudniu ’70
-
Patronka Sanktuarium Matki Bożej Piekarskiej – ważnego miejsca peregrynacji na mapie Górnego Śląska – jest czczona jako Matka Sprawiedliwości i Miłości Społecznej. Pielgrzymował do niej wielokrotnie Karol Wojtyła. Kiedy został papieżem, zapragnął znów nawiedzić Piekary Śląskie. Przed obrazem czczonym na Śląsku modlił się 20 czerwca 1983 r. podczas nabożeństwa na lotnisku Muchowiec w Katowicach. Daniel Szlachta: Pielgrzymka Jana Pawła II na Górny Śląsk
-
17 lutego 2026 r. w Centralnym Przystanku Historia IPN im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Warszawie odbyła debata poświęcona pamięci kardynała Hlonda Prymasa Polski i jego stanowisku w sprawie przyszłości państwa i narodu polskiego w przeddzień referendum ludowego w 1946 r. Debata „Nowoczesna Polska nie może być bezbożna, czyli o 80. rocznicy Listu Pasterskiego Episkopatu Polski”
English version