Instytut Pamięci Narodowej
-
Gdy pod koniec maja 1966 roku do Gdańska przybył prymas Polski kardynał Stefan Wyszyński, aby z całą diecezją gdańską świętować obchody Milenium Chrztu Polski, na ulicach miasta doszło do manifestacyjnego sprzeciwu ludzi wobec komunistycznej propagandy. Po raz pierwszy do akcji wkroczyły jednostki ZOMO, a na uczestników demonstracji spadły surowe kary... Daniel Gucewicz: Pierwsza próba sił w Gdańsku. Obchody Milenium Chrztu Polski nad Motławą
-
W marcu 1945 r. Sowieci przystąpili do zdobywania zamienionego przez Niemców w twierdzę Gdańska. 23 marca wkroczyli do Sopotu, dzień później do Pruszcza Gdańskiego, a 25 marca, w Niedzielę Palmową, do Oliwy. Zmasowane ostrzały i bombardowania Gdańska zamieniło śródmieście w morze ruin. Początek Wielkiego Tygodnia był zarazem początkiem końca niemieckiego Danzig. Daniel Gucewicz: Zdobycie Gdańska przez Armię Czerwoną z perspektywy diecezji gdańskiej
-
Daniel Gucewicz: „Cezar” – kolporter. Ksiądz Władysław Ciastoń SAC na celowniku gdańskiej bezpieki po Grudniu ’70
-
Patronka Sanktuarium Matki Bożej Piekarskiej – ważnego miejsca peregrynacji na mapie Górnego Śląska – jest czczona jako Matka Sprawiedliwości i Miłości Społecznej. Pielgrzymował do niej wielokrotnie Karol Wojtyła. Kiedy został papieżem, zapragnął znów nawiedzić Piekary Śląskie. Przed obrazem czczonym na Śląsku modlił się 20 czerwca 1983 r. podczas nabożeństwa na lotnisku Muchowiec w Katowicach. Daniel Szlachta: Pielgrzymka Jana Pawła II na Górny Śląsk
-
Kształcił się przed wojną na uniwersytetach w Belgii i we Francji, obronił dwa doktoraty. Brał udział we wszystkich sesjach Soboru Watykańskiego II. Więziony, wygnany z terenu swej diecezji przez komunistyczną władzę, pozostał nieprzejednanym duszpasterzem i obrońcą krzywdzonych, pozbawionych głosu, najsłabszych. Szczególną troską duszpasterską otaczał rodzinę i ludzi pracy. Daniel Szlachta: „Biskup robotników”. Herbert Bednorz (1908–1989)
-
24 czerwca 1956 roku przyjął święcenia kapłańskie ks. Adolf Chojnacki – niezłomny kapelan „Solidarności”, niepokorny buntownik, znany z odwagi w głoszeniu prawdy oraz gotowości do niesienia pomocy potrzebującym. Dawid Chomej: Ks. Adolf Chojnacki (1932–2001). Zobowiązany do walki o polskość
-
17 lutego 2026 r. w Centralnym Przystanku Historia IPN im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Warszawie odbyła debata poświęcona pamięci kardynała Hlonda Prymasa Polski i jego stanowisku w sprawie przyszłości państwa i narodu polskiego w przeddzień referendum ludowego w 1946 r. Debata „Nowoczesna Polska nie może być bezbożna, czyli o 80. rocznicy Listu Pasterskiego Episkopatu Polski”
-
Dęby i burzany. Ukraińskie organizacje i partie związane z biskupem stanisławowskim Grzegorzem Chomyszynem (1925–1939)
-
Był najmłodszym biskupem II RP. Kiedy wybuchła wojna, walczył o prawa Kościoła. To dzięki niemu katedra we Włocławku nie została zamieniona na salę koncertową dla Niemców. Spadły na niego represje. Trafił ostatecznie do KL Dachau, gdzie podzielił tragiczny los innego męczennika, Maksymiliana Kolbego (zamordowanego w KL Auschwitz). 25 września 1893 roku urodził się bp Michał Kozal. Do końca pomagał współwięźniom. Zginął za wiarę i ojczyznę.
-
Don Jerzy Popiełuszko. Storia di una vita
-
22 lutego 1945 r. zmarł w KL Dachau bł. ksiądz Stefan Wincenty Frelichowski, w 2003 r. ogłoszony patronem harcerzy polskich. 22 lutego na całym świecie obchodzony jest również Dzień Myśli Braterskiej – święto harcerzy i skautów. Choć zbieżność tych dat jest przypadkowa, to wybór ks. Frelichowskiego na patrona harcerzy przypadkowy z pewnością nie był. Dorota Grzechocińska: Miłosierny z Dachau. Ks. Stefan Wincenty Frelichowski
-
Druga pielgrzymka Jana Pawła II do Polski. Konteksty społeczno-polityczne
-
Spotkanie odbyło się 17 grudnia 2024 r. w Centralnym Przystanku Historia IPN im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Warszawie (ul. Marszałkowska 107). Dyskusja „»Nie rzucim Chryste Twego krzyża«. Protesty w obronie symboli religijnych w szkołach w ostatniej dekadzie PRL”
-
Ksiądz Streich został zamordowany 27 lutego 1938 r. podczas mszy świętej dla dzieci w kościele parafialnym w Luboniu k. Poznania. Według świadków zdarzenia, po oddaniu kilku strzałów w twarz i w plecy zabójca krzyczał z ambony: „Niech żyje komunizm!”. Elżbieta Wojcieszyk: Duszpasterz wobec ruchu robotniczego. Wokół męczeńskiej śmierci ks. Stanisława Streicha
-
Kluczową rolę w opiece duszpasterskiej i humanitarnej nad milionami Polaków w powojennej rzeczywistości politycznej odegrały polskie misje katolickie i księża, w większości byli więźniowie KL Dachau. Elżbieta Wojcieszyk: Ks. Kanonik Mieczysław Golniewicz (1908-1962). Szef Duszpasterstwa Oddziałów Wartowniczych przy Armii Brytyjskiej
-
W 1945 r. Kościół katolicki w Zielonej Górze uzyskał zgodę Zarządu Państwowego na zajęcie zborów ewangelickich, które przekształcono w kościoły m.in. Matki Bożej Częstochowskiej i św. Jadwigi (dziś konkatedra). Przy tym ostatnim, w byłym ewangelickim Domu Społecznym, powstał Katolicki Dom Społeczny. Elżbieta Wojcieszyk: Przyczyny, przebieg i skutki obrony Katolickiego Domu Społecznego w Zielonej Górze 30 maja 1960 r.
-
Episkopat Polski wobec stosunków państwo–Kościół i rzeczywistości społeczno-politycznej PRL 1970–1989
-
Siostra Izabela, jak brzmiało jej imię zakonne, niemal całe swoje dorosłe życie poświęciła służbie Bogu. Okazała również swój głęboki patriotyzm, angażując się w walkę z niemieckim okupantem w okresie II wojny światowej, a po jej zakończeniu w działalność niepodległościową. Ewa Wójcicka: Zofia Łuszczkiewicz. W służbie Bogu, ludziom i Polsce
-
Od momentu powstania NSZZ „Solidarność” w Kaliszu o. Dzierżek ściśle współpracował z jego działaczami. Po pacyfikacji kopalni „Wujek”, zlecił kaliskiemu rzeźbiarzowi Wiesławowi Andrzejowi Oźminie wykonanie w kościele przy Kolegium Księży Jezuitów bożonarodzeniowego żłóbka, którego symbolika i treść wyrażałyby zdecydowany sprzeciw wobec działań władz. Ewelina Ślązak: Proces o żłóbek o. Stefana Dzierżka w czasie stanu wojennego
-
Father Jerzy Popiełuszko. A Life Story
-
„Historia toczy się dziś” – 16 października 2026 r. o godzinie 9.15 na kanale YouTube IPNtv. Fałszywe zarzuty wobec kard. Wojtyły w świetle dokumentów IPN. Dr Gontarczyk dla „Historia toczy się dziś”
-
Jan Paweł II wołał 10 czerwca 1979 r. na krakowskich Błoniach: Zanim stąd odejdę, proszę was, abyście całe to duchowe dziedzictwo, któremu na imię Polska, raz jeszcze przyjęli z wiarą, nadzieją i miłością – taką, jaką zaszczepia w nas Chrystus na Chrzcie Świętym – abyście nigdy nie zwątpili… Filip Musiał: Dziedzictwo, któremu na imię Polska
-
2 czerwca 1979 r. Jan Paweł II rozpoczął pierwszą pielgrzymkę do Polski, podczas której odwiedził Warszawę, Gniezno, Częstochowę, Kraków, Oświęcim, Kalwarię Zebrzydowską i Wadowice. Filip Musiał: Dziewięć dni, które wstrząsnęły Peerelem
-
14 kwietnia 1966 roku – tysiąc lat od symbolicznej daty przyjęcia chrztu przez Mieszka I – rozpoczęły się obchody milenium chrztu Polski. Filip Musiał: Milenium chrztu Polski. Krok na drodze do wolności
-
Apogeum antykościelnej kampanii stalinowskich władz PRL. Filip Musiał: Sfingowany proces i wyrok na biskupa kieleckiego Czesława Kaczmarka – 22 września 1953
-
Premiera filmu odbędzie się 24 maja 2025 r. na placu katedralnym w Poznaniu w trakcie uroczystości beatyfikacyjnych Czcigodnego Sługi Bożego ks. Stanisława Streicha. Film „Ks. Stanisław Streich – prawda i pamięć”
-
Grudniowa kolęda. Kościół katolicki w Trójmieście wobec Grudnia '70
-
Gdy dla milionów Polaków Jan Paweł II był najbardziej oczekiwanym gościem, dla władz PRL był nie lada kłopotem. Mamy do czynienia z najsławniejszym Polakiem na świecie i na nieszczęście mamy z nim do czynienia tu w Polsce – mówił w 1983 r. minister spraw wewnętrznych Czesław Kiszczak. Grzegorz Majchrzak: (Nie)chciany Pielgrzym
-
Zabójstwo księdza Jerzego Popiełuszki stanowiło poważne wyzwanie wizerunkowe dla odpowiedzialnego za tą zbrodnię reżimu. Problem ten mógł z łatwością eskalować w kwietniu 1985 r., gdy losy jego kultu splotły się z procesem kanonizacyjnym arcybiskupa Romero, lewicowego duchownego zamordowanego przez salwadorskie szwadrony śmierci. Grzegorz Majchrzak: Santo subito Popiełuszko
-
20 stycznia 1989 r. w swoim mieszkaniu na plebanii parafii św. Karola Boromeusza w Warszawie został zamordowany ks. Stefan Niedzielak. Grzegorz Majchrzak: „Nie mordujcie polskich księży”, czyli pogrzeby zamordowanych w 1989 r. kapłanów „oczami” SB
-
W stolicy Węgier odbywają się uroczystości związane z 100. rocznicą powstania polskiego kościoła. 8 i 9 listopada 2026 r. w wydarzeniach pod hasłem „100 lat. Wdzięczni za dziedzictwo, zjednoczeni we wspólnocie” IPN reprezentował dyrektor krakowskiego oddziału dr hab. Filip Musiał. IPN na uroczystościach z okazji stulecia polskiego kościoła i wspólnoty parafialnej w Budapeszcie
-
14 sierpnia 1941 r. w niemieckim obozie koncentracyjnym Auschwitz zginął śmiercią męczeńską o. Maksymilian Maria (Rajmund) Kolbe (1894–1941), franciszkanin, który ofiarował swoje życie w zamian za ocalenie współwięźnia, Franciszka Gajowniczka. Ten heroiczny czyn, jak i postawa o. Kolbego w ciągu całego życia zostały docenione na tyle, że w 1971 r. został beatyfikowany, a w roku 1982 kanonizowany. Irena Siwińska: Ojciec Maksymilian Kolbe
-
Było to pierwsze tak ogromnej skali wydarzenie społeczno-religijne w opanowanej przez Sowietów Polsce: w ciągu kilkunastu dni wzięło nim udział kilkadziesiąt tysięcy osób. Poprzedziły je podjęte przez komunistów w pierwszej połowie 1949 r. antykościelne działania i akcje propagandowe. Jacek Wołoszyn: „Cud lubelski” – lipiec 1949 r.
-
„W pałacach biskupich nic się nie rodzi, a gości w nich często śmierć. Biskup polowy nawet siedziby nie ma. Moim pałacem był na wojnie zawsze dom cudzych ludzi, a często nawet nie dom. Był [...] wagonem bydlęcym w Rosji, namiotem na pustyni perskiej i w Mezopotamii, ruiną przy froncie, samolotem podczas podróży”. Jacek Żurek: Arcybiskup Józef Gawlina (1892–1964)
-
Jednym z symboli zwycięstwa nad bolszewikami pod Warszawą stał się ksiądz Ignacy Skorupka – kapelan, którego bohaterska postawa i śmierć pod Ossowem 14 sierpnia 1920 roku przeszły do legendy. Jego śmierć stała się symbolem bohaterstwa i poświęcenia w walce o niepodległość Polski. Jak zginął ks. Ignacy Skorupka?
-
Dziewięcioletnie przygotowanie do Tysiąclecia Chrztu Polski miało umocnić wiarę katolicką i odbudować poczucie wartości polskiego społeczeństwa po klęsce II wojny światowej i w czasie sowieckiego terroru. Władze komunistyczne postrzegały stworzony przez prymasa Stefana kard. Wyszyńskiego odważny program duszpasterski jako zagrożenie. Stał się on pretekstem do prześladowania Kościoła. Jakub Gołębiewski: Wielka Nowenna – program ratunkowy dla Polski
-
23 kwietnia 1979 r. po południu do Wydziału Organizacyjnego Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Katowicach nadeszła z Tychów niepokojąca informacja o demonstracji ulicznej na terenie miasta, na jednym z placów „na miejscu rozbiórki kaplicy (…) przy nowo budowanym domu towarowym”. Jarosław Neja: W obronie Krzyża – Tychy, rok 1979
-
Doświadczyła zła w jego najpotworniejszym kształcie, przechodząc przez piekło, jakie Niemcy zgotowali milionom ludzi w czasie II wojny światowej. Była świadkiem upadlania człowieka przez systemy totalitarne. Z tych zmagań wyszła jednak zwycięsko, wybierając drogę służenia drugiemu człowiekowi, aby zło, jakie przeżyła już więcej się nie powtórzyło. Jarosław Szarek: Ocalić człowieczeństwo. Dr Wanda Półtawska (1921–2023)
-
Mieszkańcy gminy Wiżajny, znajdującej się obecnie przy trójstyku granic Polski, Litwy i Rosji, doświadczyli w czasie II wojny światowej szczególnie ciężkich warunków okupacji niemieckiej. Wraz z pozostałymi gminami Suwalszczyzny zostali włączeni do III Rzeszy i poddani brutalnym represjom. Jarosław Wasilewski: „Głowa do góry, nie bójcie się, ja nie wrócę, wy wrócicie i Polska będzie”. Ofiara życia ks. Stanisława Maciątka
-
Poznań 28 i 29 czerwca 1956 r. był świadkiem robotniczych protestów, które przerodziły się w walki uliczne. Do ich stłumienia władze komunistyczne użyły wojska. Było wiele ofiar śmiertelnych, kilkaset osób zostało rannych. Jarosław Wąsowicz: Kościół wobec Poznańskiego Czerwca
-
Jedenaście lat po beatyfikacji, Maksymilian Maria Kolbe został kanonizowany przez papieża Jana Pawła II jako męczennik. Pomimo trwającego w Polsce stanu wojennego, 10 października 1982 r., na plac św. Piotra w Rzymie licznie stawili się rodacy pierwszego polskiego męczennika okresu II wojny światowej. Kanonizacja Maksymiliana Marii Kolbego
-
Duchowny, uczestnik kampanii wrześniowej i kapelan Wojska Polskiego, kapelan oddziałów Armii Krajowej i Narodowych Sił Zbrojnych w czasie II wojny światowej, więzień stalinowski, historyk regionalista. Klaudia Słojkowska: Ksiądz Franciszek Ossowski. Więziony za niezłomność
-
Komuniści i Watykan. Polityka komunistycznej Polski wobec Stolicy Apostolskiej 1945–1974
-
31 marca 2025 r. na Uniwersytecie Ignatianum w Krakowie odbyła się, współorganizowana przez krakowski oddział IPN, konferencja poświęcona ks. Władysławowi Gurgaczowi SJ, młodemu jezuicie, kapelanowi oddziału partyzanckiego, zamordowanemu przez komunistów w wyniku zbrodni sądowej. Konferencja naukowa „Ks. Władysław Gurgacz SJ – pytania...”
-
Konferencja „Tysiąclecie kontra Milenium – rocznice historyczne w edukacji” – Katowice.
-
Korespondencja prymasa Stefana Wyszyńskiego i kardynała Władysława Rubina w latach 1959-1981
-
Kryptonim „Pątnicy”. Służba Bezpieczeństwa wobec pieszych pielgrzymek na Jasną Górę w latach 1976–1988
-
Znamy go dzisiaj przede wszystkim jako kapelana Żołnierzy Wyklętych, przedstawianego często na zdjęciach w wojskowym mundurze, wśród członków Polskiej Podziemnej Armii Niepodległościowców, na tle pięknej Hali Łabowskiej i Beskidu Sądeckiego. Mało jednak wiemy o jego duchowej drodze, która doprowadziła go do brzemiennej w skutki decyzji przystąpienia wiosną 1948 r. do oddziału konspiracyjnego. Krzysztof Dorosz: Ksiądz Władysław Gurgacz SJ (1914-1949). Duchowa droga Kapelana Niezłomnych
-
Największą wartością duszpasterską były dla niego wiara ludu, jego przywiązanie do Kościoła, jego więź z Kościołem w Chrystusie i Jego Matce. ks. Dominik Zamiatała, Rafał Łatka: Ostatnie lata działalności Prymasa Wyszyńskiego
-
5 lipca 1881 roku w Brzęczkowicach (obecnie dzielnica Mysłowic) przyszedł na świat August Hlond, kardynał, prymas Polski w latach 1926–1948. Jego biografia uchodzić może za symbol losu Polaków żyjących na przełomie XIX i XX w. Ks. Jarosław Wąsowicz SDB: Prymas trzech epok. Kardynał August Hlond (1881–1948)
English