Instytut Pamięci Narodowej
-
W tym roku 11 lipca obchodzimy nowe święto państwowe: Narodowy Dzień Pamięci o Polakach – Ofiarach Ludobójstwa dokonanego przez OUN i UPA na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej. 11 lipca Narodowy Dzień Pamięci o Polakach – Ofiarach Ludobójstwa dokonanego przez OUN i UPA na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej
-
Należał do innego, już bezpowrotnie minionego świata. Urodzony przed wojną na terenie polskich Inflant, został ukształtowany z jednej strony w religijnej, patriotycznej rodzinie polskiej, z drugiej, jak mało kto, rozumiał doskonale wielokulturowość. Adam Hlebowicz: Wspomnienie o dobrym pasterzu. Biskup Jan Purwiński (1934–2021)
-
Ziemianie byli grupą społeczną najbardziej znienawidzoną przez komunistów. Przedstawiano ich w propagandzie jako obszarników, krwiopijców, ciemiężycieli chłopów. Stąd na terenach, które znalazły się pod panowaniem najpierw bolszewickim, a potem sowieckim, ta grupa ludzi była szczególnie prześladowana. Adam Hlebowicz: Ziemianin w sowieckim Lwowie Adam Głażewski (1872–1960)
-
Kardynał Józef Glemp w 1988 r. odegrał ważną rolę w działaniach Stolicy Apostolskiej na Wschodzie. Budował mosty do rosyjskiego i białoruskiego prawosławia, prowadził dialog z grekokatolikami, tworzył warunki do odbudowy polskiego duszpasterstwa na Białorusi i Ukrainie. Andrzej Grajewski: Historyczna misja prymasa Glempa
-
Nazaretanka, należała do setek tysięcy Polaków, którzy po 1945 r. zostali na wygnaniu, rozsiani po całym świecie. Taki był jeden z wielu efektów zagrabienia przez Rosję sowiecką Kresów Wschodnich Polski i popadnięcia reszty ziem polskich w zależność od Moskwy. Z Polski Stanisławę (takie imię otrzymała na chrzcie świętym) Jasionowicz w istocie wypędzono wtedy po raz drugi. Arkadiusz Cisek: Matka Maria Teresa. Stanisława Jasionowicz (1930-2023)
-
Konflikt polsko-ukraiński o Galicję Wschodnią rozpoczął się w mglisty poranek 1 listopada 1918 r., gdy polskich mieszkańców Lwowa zaskoczył widok błękitno-żółtej flagi zatkniętej na wieży ratusza oraz ukraińskich patroli wojskowych przemierzających ulice miasta. Artur Ochał: Walki o Lwów i w Galicji Wschodniej
-
W toczonej od listopada 1918 r. do lipca 1919 r. wojnie polsko-ukraińskiej wzięło udział kilkadziesiąt tysięcy polskich żołnierzy. Ich dążeniem była nie tylko niepodległość Polski, ale również włączenie w granice nowo powstałego państwa Galicji Wschodniej ze Lwowem. Bartosz Janczak: Plutonowy Roman Feldstein – jeden z obrońców Lwowa
-
Urodził się 2 marca 1928 roku w Wilnie. Miał 11 lat, kiedy wybuchła II wojna światowa. Bogusław Nizieński – prawnik, sędzia, działacz społeczny
-
Świadectwem autorytetu społecznego i pozycji politycznej, jaką posiadał profesor Chmaj było jego wejście w skład działającego oficjalnie Komitetu Polskiego. Możliwości tego gremium były niewielkie. Niemniej przez cały czas istnienia Komitet prowadził systematyczną walkę w obronie interesów Wilnian. Bogusław Wójcik: Ludwik Chmaj – profesor i patriota
-
CALL FOR PAPERS: VIII konferencja naukowa „Wieś polska podczas II wojny światowej – Sprawcy zbrodni na mieszkańcach wsi polskiej 1939–1945” - Kielce, 19 listopada 2025
-
Chociaż 11 listopada 1918 r. Polska odzyskała niepodległość, to na dołączenie do Rzeczypospolitej Sokółka musiała poczekać jeszcze kilka miesięcy. Nastąpiło to dopiero w kwietniu 1919 r. Podobnie jak w Białymstoku, który znalazł się ostatecznie w granicach państwa polskiego w lutym 1919 r., i tu trzeba było poczekać na ostateczne wycofanie się wojsk niemieckich. Diana Maksimiuk: Niepodległa Sokółka – 28 kwietnia 1919 r.
-
Dokumenty zbrodni wołyńskiej t. 2
-
Ewa Kowalska: Pamięci ofiar deportacji z Kresów Wschodnich II RP (1940–1941)
-
Roman Abraham konspirował długo przed 1918 r. Następnie walczył z Ukraińcami o rodzinny Lwów, a w 1939 r. oglądał z bliska klęskę polskiej armii w wojnie obronnej. Zmarł 26 sierpnia 1976 r. w Warszawie. Grzegorz Wołk: Abraham z Góry Straceńców
-
Wyróżnienie to corocznie otrzymują osoby, instytucje i organizacje społeczne za szczególnie aktywny udział w upamiętnianiu dziedzictwa Kresów Wschodnich w kraju oraz poza jego granicami, a przy tym ich działalność publiczna pozostaje zbieżna z ustawowymi celami IPN. Laureatów wyłania Kapituła, która corocznie przyznać może do pięciu nagród, w tym jedną pośmiertną. Zgłoszenia przyjmujemy do 10 sierpnia 2025 roku. Instytut Pamięci Narodowej po raz siódmy przyzna nagrodę „Semper Fidelis”
-
W II RP zmiany na stanowisku szefa rządu dokonywały się często: w ciągu dwudziestu lat jej istnienia na fotelu premiera zasiadło dwudziestu polityków. Aż trudno uwierzyć, że spośród wszystkich premierów RP tylko jeden został zamordowany przez Niemców. Był nim właśnie Kazimierz Bartel. Kazimierz Bartel – ostatnia ofiara zbrodni na profesorach lwowskich
-
Był jednym z najwybitniejszych polskich dowódców partyzanckich lat II wojny światowej. Dowodzone przez niego oddziały stoczyły 235 walk z niemieckimi siłami okupacyjnymi i partyzantką sowiecką, w większości zwycięskich. Kazimierz Krajewski: Major Adolf Pilch „Góra”, „Dolina” – dowódca Zgrupowania Stołpeckiego AK
-
Stanisław Bułak-Bałachowicz jest postacią charakterystyczną dla dalekich polskich Kresów Wschodnich w latach I wojny światowej i wybijania się Polski na niepodległość, a także w okresie powstrzymywania prącej na zachód nawały bolszewickiej. Kazimierz Krajewski: Stanisław Bułak-Bałachowicz i jego żołnierze
-
Kres. Historie dzieci ocalonych z pogromów, wyd. 2 zmienione i rozszerzone
-
Kresowe rezydencje, t. 4: Województwo wołyńskie
-
Kazimierz Górski urodził się 2 marca 1921 roku we Lwowie. Miał cztery siostry i jednego brata. Mieszkali w kolejarskiej dzielnicy Bogdanówka. Przyszły trener chodził do szkoły powszechnej na ul. Sienkiewicza, a później do IX gimnazjum. Pieszo miał do dworca głównego 15 minut, a 5 minut na boisko Robotniczego Klubu Sportowego. Lwowiak na Wembley
-
17 września 1939 r. o 1.00 w nocy polski ambasador w Moskwie Wacław Grzybowski przybył do Ludowego Komisariatu Spraw Zagranicznych (KLSZ). Polaka wezwano na pilną rozmowę z Władimirem Potiomkinem, zastępcą szefa KLSZ. Marcin Kruszyński: Sowiecki zabór II RP, czyli „wyzwolenie” Białorusinów i Ukraińców
-
Należał do najmłodszego pokolenia Polaków, którzy bronili zdobytej w 1918 r. niepodległości przed najazdem sowieckim. Nie miał jeszcze osiemnastu lat, gdy jako ochotnik poszedł na wojnę polsko-bolszewicką. Józef Mackiewicz zmarł 31 stycznia 1985 r. Marek Klecel: Józef Mackiewicz na progu niepodległości
-
Wraz z wybuchem II wojny światowej bezpieczny świat młodych wilnian uległ całkowitej zmianie, a ostatnie pokolenie pochodzące z kresowych obszarów II Rzeczypospolitej wzięło ma siebie obowiązek walki za ojczyznę. Marta Kupczewska: „Kozy”, czyli wileńskie łączniczki
-
Dla mieszkańców wschodnich terenów Polski okres okupacji „pierwszego Sowieta” kojarzy się przede wszystkim z masowymi deportacjami w głąb Związku Sowieckiego. Ta brutalna forma zbiorowych represji ze strony bolszewickiego okupanta dotknęła setki tysięcy polskich obywateli. Obchody 85. rocznicy pierwszej masowej deportacji obywateli polskich w głąb ZSRS
-
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej oraz Komendant Główny Straży Granicznej zapraszają do udziału w ogólnopolskiej konferencji naukowej pt. „Wzorem dawnych, kresowych rycerzy” – 100. lecie utworzenia Korpusu Ochrony Pogranicza, która odbędzie się 27 września 2024 r. w sali konferencyjnej Chełmskiej Biblioteki Publicznej im. Marii Pauliny Orsetti, ul. Partyzantów 40 w Chełmie. Ogólnopolska konferencja naukowa „Wzorem dawnych, kresowych rycerzy” – 100. lecie utworzenia Korpusu Ochrony Pogranicza, 27 września 2024
-
Tylko Rzesza Niemiecka, ZSRS i Republika Słowacka przyjęły w 1939 r., że w wyniku ich agresji doszło do zawojowania (debellacji) Rzeczypospolitej, czyli pozbawienia dotychczasowego suwerena władzy zwierzchniej po zbrojnym zajęciu terytorium państwa i przejęciu nad nim całkowitej kontroli. Paweł Kosiński: Czy po uderzeniu Niemiec na Polskę, państwo polskie przestało istnieć?
-
Lipniki zostały założone w pierwszej połowie XIX w. w gminie Bereźne (pow. kostopolski, woj. wołyńskie). Stąd nazywano je niekiedy Lipnikami Berezneńskimi bądź Berezińskimi. Były one polską kolonią, a pierwsi osadnicy przybyli tu prawdopodobnie z rejonu Sarn i Żytomierza. Przed wojną Lipniki liczyły 55 gospodarstw. Zabudowę kryto strzechą, a wieś tonęła w kwiatach i sadach. Paweł Sokołowski: Ludobójstwo UPA w Lipnikach
-
W wyniku zbrodni z 11 lipca 1943 r. Gurów przestał istnieć. Szczątki jego mieszkańców do dziś leżą na terenach dawnych gospodarstw, być może znajdują się też w dołach śmierci. Obecnie dysponujemy kilkoma spisami ofiar tego ludobójstwa, sporządzonymi na podstawie relacji ocalałych mieszkańców. Paweł Sokołowski: „Nie zapomnę o tobie” (Iz 49,15). Spisy ofiar ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów w Gurowie
-
Od 2002 roku 2 maja nie jest już zwykłym dniem w kalendarzu, oddzielającym Święto Pracy od Święta Narodowego 3 Maja. Tego dnia po raz pierwszy obchodzony był Dzień Polonii i Polaków za Granicą. Paweł Zielony: Dzień Polonii i Polaków za Granicą
-
Przyszły dowódca 1. szwadronu 5. Brygady Wileńskiej AK z konspiracją związał się w listopadzie 1939 r., a walkę zakończył dopiero w październiku roku 1945, przedzierając się na Zachód. Jego szlak bojowy pokazuje głębie dramatu, którym były dla naszej części Europy traumatyczne wydarzenia II wojny światowej. Piotr Niwiński: Zygmunt Błażejewicz „Zygmunt”
-
W szeregach Ochotniczej Legii Kobiet szesnastoletnia Stanisława broniła Lwowa przed oddziałami ukraińskimi. Po studiach na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie została nauczycielką historii. Udzielała się społecznie, organizując biblioteki i przedstawienia teatralne dla społeczności wiejskich. W czasie II wojny działała w wileńskiej konspiracji. Piotr Niwiński: „Zośka”. Stanisława Filipek-Smoter (1902–1990)
-
„Karnawał „»Solidarności«” nad Wisłą trwale zmienił oblicze ówczesnego społeczeństwa polskiego. Nic więc dziwnego, że jego atmosfera udzielała się także Polakom zamieszkującym poza granicami ojczyzny. Piotr Olechowski: Relegowani za „Solidarność” i słowo teatralne – mało znana historia wydalenia polskich studentów ze Lwowa w 1981 roku
-
Polska pod okupacją 1939–1945, tom 3
-
Pomoc Żydom na terenie przedwojennego województwa stanisławowskiego podczas okupacji niemieckiej
-
Przejścia. Exodus cywilów we Wrześniu ’39 w relacjach i we wspomnieniach
-
10 lutego 1940 r. władze sowieckie rozpoczęły masową deportację obywateli polskich do północnych obwodów Rosji i na zachodnią Syberię. W czasie transportu umierali z zimna, głodu i wyczerpania… Prezentujemy trzy wyjątkowe fragmenty historii z nieludzkiej ziemi. Po więcej wejdź na portal Archiwum Historii Mówionej IPN – Opowiedziane – zobacz relacje naocznych świadków tych dramatycznych wydarzeń. Sybiracy 1940. Świadectwa Niezwyciężonych na portalu IPN opowiedziane.ipn.gov.pl
-
Kapitan Józef Bandzo „Jastrząb” uczestniczył w wielu akcjach bojowych, m.in. zdobywał powiatowe miasto Nowe Troki i brał udział w ataku na Wilno w trakcie operacji „Ostra Brama”. W 1945 r. dołączył do 5. Wileńskiej Brygady AK mjr. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”, gdy walczyła na ziemi białostockiej. Tomasz Łabuszewski: Wielki szczęściarz. Józef Bandzo (1923–2016)
-
2 grudnia 2024 roku na Zamku Królewskim w Warszawie poznaliśmy nazwiska laureatów oraz wyróżnionych w ramach VI edycji ustanowionej przez Instytut Pamięci Narodowej Nagrody „Semper Fidelis”, przyznawanej za prowadzenie działalności na rzecz upamiętniania dziedzictwa Kresów Wschodnich. Uroczysta gala wręczenia nagród IPN „Semper Fidelis”
-
Biuro Edukacji Narodowej IPN zaprasza młodzież szkolną z klas 7–8 szkół podstawowych, uczniów szkół średnich oraz opiekunów merytorycznych - nauczycieli, do udziału w ogólnopolskim projekcie edukacyjnym „Kresy – polskie ziemie wschodnie w XX wieku”. VII ogólnopolska edycja projektu edukacyjnego „Kresy – polskie ziemie wschodnie w XX wieku” – 2024/2025
-
Biuro Edukacji Narodowej IPN zaprasza młodzież szkolną z klas 7-8 szkół podstawowych, uczniów szkół średnich oraz opiekunów merytorycznych – nauczycieli, do udziału w ogólnopolskim projekcie edukacyjnym Kresy – polskie ziemie wschodnie w XX wieku. VIII ogólnopolska edycja projektu edukacyjnego „Kresy – polskie ziemie wschodnie w XX wieku” – 2025/2026
-
W nocy z 9 na 10 lutego 1940 r. rozpoczęły się wywózki Polaków w głąb Związku Sowieckiego. Tysiące rodzin obudzono wówczas łomotaniem do drzwi, po czym obwieszczono im decyzję o „przeniesieniu do innego obwodu”. Następnego dnia około 140 000 Polaków stłoczono w bydlęcych wagonach i skierowano na wschód. Wojciech Kujawa: Na nieludzką ziemię
-
Województwo stanisławowskie w latach 1921-1939
-
Wyniki etapu centralnego ogólnopolskiego projektu edukacyjnego „Kresy – polskie ziemie wschodnie w XX wieku” (VII edycja ogólnopolska) 2024/2025
-
Noc z 12 na 13 kwietnia 1940 r. stała się dla wielu polskich rodzin momentem zwrotnym w ich historii i początkiem trwającej sześć lat gehenny zesłania na obcą ziemię. To wtedy w dniach 13–15 kwietnia 1940 r. z rozkazu sowieckich władz rozpoczęła się druga masowa deportacja Polaków z Kresów Wschodnich II RP do ZSRS. Łukasz Szleszkowski: „12 kwietnia 40 roku wyjechaliśmy do Kazachstanu”. Listy z Morozowki
-
Документи Волинського злочину, Tом 1
-
16 września 2025 r. w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich we Wrocławiu odbył się wernisaż przygotowanej przez Archiwum IPN wystawy „Droga i dziedzictwo. Dzieje rodziny Moszoro / Camino y Legado. Historia de la Familia Moszoro”. Ekspozycja przybliża przeszło stuletnią historię rodziny Moszoro – polskich emigrantów z Kresów Wschodnich II Rzeczypospolitej, którzy po II wojnie światowej osiedlili się w Argentynie. „Droga i dziedzictwo. Dzieje rodziny Moszoro/Camino y Legado. Historia de la Familia Moszoro” – w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich we Wrocławiu
-
„Święty bolszewik”. Ksiądz Henryk Hlebowicz (1904–1941)
English version