Instytut Pamięci Narodowej
-
Święto przypada w rocznicę tzw. krwawej niedzieli z 11 lipca 1943 r., która stanowi symboliczne apogeum masowych mordów. Nowy status tego dnia reguluje ustawa z 4 czerwca 2025 r. (Dz.U. z 2025 r., poz. 891). Zastąpiła ona dotychczasowy dzień pamięci, który od 2016 r. był obchodzony jedynie na mocy uchwały Sejmu. W akcie prawnym podkreślono, że męczeństwo Polaków ze względu na ich przynależność narodową wymaga corocznego, oficjalnego hołdu ze strony państwa. 11 lipca – Narodowy Dzień Pamięci o Polakach – Ofiarach Ludobójstwa dokonanego przez OUN i UPA na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej
-
Należał do innego, już bezpowrotnie minionego świata. Urodzony przed wojną na terenie polskich Inflant, został ukształtowany z jednej strony w religijnej, patriotycznej rodzinie polskiej, z drugiej, jak mało kto, rozumiał doskonale wielokulturowość. Adam Hlebowicz: Wspomnienie o dobrym pasterzu. Biskup Jan Purwiński (1934–2021)
-
Ziemianie byli grupą społeczną najbardziej znienawidzoną przez komunistów. Przedstawiano ich w propagandzie jako obszarników, krwiopijców, ciemiężycieli chłopów. Stąd na terenach, które znalazły się pod panowaniem najpierw bolszewickim, a potem sowieckim, ta grupa ludzi była szczególnie prześladowana. Adam Hlebowicz: Ziemianin w sowieckim Lwowie Adam Głażewski (1872–1960)
-
Kardynał Józef Glemp w 1988 r. odegrał ważną rolę w działaniach Stolicy Apostolskiej na Wschodzie. Budował mosty do rosyjskiego i białoruskiego prawosławia, prowadził dialog z grekokatolikami, tworzył warunki do odbudowy polskiego duszpasterstwa na Białorusi i Ukrainie. Andrzej Grajewski: Historyczna misja prymasa Glempa
-
Nazaretanka, należała do setek tysięcy Polaków, którzy po 1945 r. zostali na wygnaniu, rozsiani po całym świecie. Taki był jeden z wielu efektów zagrabienia przez Rosję sowiecką Kresów Wschodnich Polski i popadnięcia reszty ziem polskich w zależność od Moskwy. Z Polski Stanisławę (takie imię otrzymała na chrzcie świętym) Jasionowicz w istocie wypędzono wtedy po raz drugi. Arkadiusz Cisek: Matka Maria Teresa. Stanisława Jasionowicz (1930-2023)
-
Konflikt polsko-ukraiński o Galicję Wschodnią rozpoczął się w mglisty poranek 1 listopada 1918 r., gdy polskich mieszkańców Lwowa zaskoczył widok błękitno-żółtej flagi zatkniętej na wieży ratusza oraz ukraińskich patroli wojskowych przemierzających ulice miasta. Artur Ochał: Walki o Lwów i w Galicji Wschodniej
-
Audiobook: Kres. Historie dzieci ocalonych z pogromów
-
W toczonej od listopada 1918 r. do lipca 1919 r. wojnie polsko-ukraińskiej wzięło udział kilkadziesiąt tysięcy polskich żołnierzy. Ich dążeniem była nie tylko niepodległość Polski, ale również włączenie w granice nowo powstałego państwa Galicji Wschodniej ze Lwowem. Bartosz Janczak: Plutonowy Roman Feldstein – jeden z obrońców Lwowa
-
Urodził się 2 marca 1928 roku w Wilnie. Miał 11 lat, kiedy wybuchła II wojna światowa. Bogusław Nizieński – prawnik, sędzia, działacz społeczny
-
Świadectwem autorytetu społecznego i pozycji politycznej, jaką posiadał profesor Chmaj było jego wejście w skład działającego oficjalnie Komitetu Polskiego. Możliwości tego gremium były niewielkie. Niemniej przez cały czas istnienia Komitet prowadził systematyczną walkę w obronie interesów Wilnian. Bogusław Wójcik: Ludwik Chmaj – profesor i patriota
-
Delegatura Instytutu Pamięci Narodowej w Kielcach, Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich oddział Muzeum Wsi Kieleckiej oraz Instytut Historii Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach zapraszają do udziału w IX edycji konferencji naukowej „Wieś polska podczas II wojny światowej”. CALL FOR PAPERS: IX konferencja naukowa „Wieś polska podczas II wojny światowej. Wieś polska we wschodnich województwach II Rzeczypospolitej w latach 1939-1945” – Kielce, 18 listopada 2026 (zgłoszenia do 17 września)
-
Delegatura Instytutu Pamięci Narodowej w Opolu oraz Instytut Śląski zapraszają do udziału w ogólnopolskiej konferencji naukowej „Przerwane losy… Z Kresów Wschodnich na Śląsk”, pierwszego sympozjum z cyklu „Dziedzictwo Kresów Wschodnich”, która odbędzie się w dniach 22–23 października w Opolu. CALL FOR PAPERS: Ogólnopolska konferencja naukowa „Przerwane losy… Z Kresów Wschodnich na Śląsk” z cyklu „Dziedzictwo Kresów Wschodnich” – Opole, 22–23 października 2026 r.
-
CALL FOR PAPERS: VIII konferencja naukowa „Wieś polska podczas II wojny światowej – Sprawcy zbrodni na mieszkańcach wsi polskiej 1939–1945” - Kielce, 19 listopada 2025
-
12 marca 2026 r. w Centralnym Przystanku Historia im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego odbyła się Debata Kresowa, poświęcona refleksji nad historią oraz znaczeniem ziem wschodnich dawnej Rzeczypospolitej w polskiej pamięci historycznej i kulturze. W spotkaniu wziął udział zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr Mateusz Szpytma. Debata Kresowa w Centralnym Przystanku Historia w Warszawie
-
Chociaż 11 listopada 1918 r. Polska odzyskała niepodległość, to na dołączenie do Rzeczypospolitej Sokółka musiała poczekać jeszcze kilka miesięcy. Nastąpiło to dopiero w kwietniu 1919 r. Podobnie jak w Białymstoku, który znalazł się ostatecznie w granicach państwa polskiego w lutym 1919 r., i tu trzeba było poczekać na ostateczne wycofanie się wojsk niemieckich. Diana Maksimiuk: Niepodległa Sokółka – 28 kwietnia 1919 r.
-
Dokumenty zbrodni wołyńskiej t. 2
-
Dokumenty zbrodni wołyńskiej, t. 3
-
Ewa Kowalska: Pamięci ofiar deportacji z Kresów Wschodnich II RP (1940–1941)
-
Roman Abraham konspirował długo przed 1918 r. Następnie walczył z Ukraińcami o rodzinny Lwów, a w 1939 r. oglądał z bliska klęskę polskiej armii w wojnie obronnej. Zmarł 26 sierpnia 1976 r. w Warszawie. Grzegorz Wołk: Abraham z Góry Straceńców
-
Idalia Żyłowska
-
Wyróżnienie to corocznie otrzymują osoby, instytucje i organizacje społeczne za szczególnie aktywny udział w upamiętnianiu dziedzictwa Kresów Wschodnich w kraju oraz poza jego granicami, a przy tym ich działalność publiczna pozostaje zbieżna z ustawowymi celami IPN. Instytut Pamięci Narodowej po raz ósmy przyzna nagrodę „Semper Fidelis”
-
Wyróżnienie to corocznie otrzymują osoby, instytucje i organizacje społeczne za szczególnie aktywny udział w upamiętnianiu dziedzictwa Kresów Wschodnich w kraju oraz poza jego granicami, a przy tym ich działalność publiczna pozostaje zbieżna z ustawowymi celami IPN. Laureatów wyłania Kapituła, która corocznie przyznać może do pięciu nagród, w tym jedną pośmiertną. Zgłoszenia przyjmujemy do 10 sierpnia 2025 roku. Instytut Pamięci Narodowej po raz siódmy przyzna nagrodę „Semper Fidelis”
-
Był jednym z najwybitniejszych polskich dowódców partyzanckich lat II wojny światowej. Dowodzone przez niego oddziały stoczyły 235 walk z niemieckimi siłami okupacyjnymi i partyzantką sowiecką, w większości zwycięskich. Kazimierz Krajewski: Major Adolf Pilch „Góra”, „Dolina” – dowódca Zgrupowania Stołpeckiego AK
-
Stanisław Bułak-Bałachowicz jest postacią charakterystyczną dla dalekich polskich Kresów Wschodnich w latach I wojny światowej i wybijania się Polski na niepodległość, a także w okresie powstrzymywania prącej na zachód nawały bolszewickiej. Kazimierz Krajewski: Stanisław Bułak-Bałachowicz i jego żołnierze
-
Kres. Historie dzieci ocalonych z pogromów, wyd. 2 zmienione i rozszerzone
-
Kresowe rezydencje, t. 4: Województwo wołyńskie
-
Kazimierz Górski urodził się 2 marca 1921 roku we Lwowie. Miał cztery siostry i jednego brata. Mieszkali w kolejarskiej dzielnicy Bogdanówka. Przyszły trener chodził do szkoły powszechnej na ul. Sienkiewicza, a później do IX gimnazjum. Pieszo miał do dworca głównego 15 minut, a 5 minut na boisko Robotniczego Klubu Sportowego. Lwowiak na Wembley
-
17 września 1939 r. o 1.00 w nocy polski ambasador w Moskwie Wacław Grzybowski przybył do Ludowego Komisariatu Spraw Zagranicznych (KLSZ). Polaka wezwano na pilną rozmowę z Władimirem Potiomkinem, zastępcą szefa KLSZ. Marcin Kruszyński: Sowiecki zabór II RP, czyli „wyzwolenie” Białorusinów i Ukraińców
-
Należał do najmłodszego pokolenia Polaków, którzy bronili zdobytej w 1918 r. niepodległości przed najazdem sowieckim. Nie miał jeszcze osiemnastu lat, gdy jako ochotnik poszedł na wojnę polsko-bolszewicką. Józef Mackiewicz zmarł 31 stycznia 1985 r. Marek Klecel: Józef Mackiewicz na progu niepodległości
-
Wraz z wybuchem II wojny światowej bezpieczny świat młodych wilnian uległ całkowitej zmianie, a ostatnie pokolenie pochodzące z kresowych obszarów II Rzeczypospolitej wzięło ma siebie obowiązek walki za ojczyznę. Marta Kupczewska: „Kozy”, czyli wileńskie łączniczki
-
Nie tylko Wołyń. Polacy i Ukraińcy – krótka historia najtrudniejszego ćwierćwiecza (1918–1945)
-
Dla mieszkańców wschodnich terenów Polski okres okupacji „pierwszego Sowieta” kojarzy się przede wszystkim z masowymi deportacjami w głąb Związku Sowieckiego. Ta brutalna forma zbiorowych represji ze strony bolszewickiego okupanta dotknęła setki tysięcy polskich obywateli. Obchody 85. rocznicy pierwszej masowej deportacji obywateli polskich w głąb ZSRS
-
Fragment pamiętnika z archiwum Ireny Bylińskiej, opisujący ze szczegółami tragiczne wydarzenia 1943 r., stanowi unikatowy dokument, dotyczący zbrodni ukraińskich popełnionych wówczas w koloniach Wydymer i Parośla oraz sąsiednich miejscowościach (gm. Antonówka, pow. sarneński, woj. wołyńskie). Ocaleni z ludobójstwa. Relacja sióstr Danuty Jankiewicz i Ireny Bylińskiej
-
Walentyna Dargiewicz pozostawiła po sobie cenne świadectwo, dotyczące ukraińskich zbrodni dokonanych w grudniu 1942 oraz wiosną 1943 r. w kolonii Gregorówka, a także we wsiach Iwańczyce i Ulaniki, gm. Kniahininek, pow. łucki, woj. wołyńskie. Z kolei Stanisław Fronczak opowiedział o zbrodniach dokonanych w maju i czerwcu 1943 r. we wsi Tajkury oraz w sierpniu tegoż roku we wsi Nowosiółki, gm. Zdołbica, pow. zdołbunowski, woj. wołyńskie. Ocaleni z ludobójstwa. Relacje Walentyny Dargiewicz i Stanisława Fronczaka
-
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej oraz Komendant Główny Straży Granicznej zapraszają do udziału w ogólnopolskiej konferencji naukowej pt. „Wzorem dawnych, kresowych rycerzy” – 100. lecie utworzenia Korpusu Ochrony Pogranicza, która odbędzie się 27 września 2024 r. w sali konferencyjnej Chełmskiej Biblioteki Publicznej im. Marii Pauliny Orsetti, ul. Partyzantów 40 w Chełmie. Ogólnopolska konferencja naukowa „Wzorem dawnych, kresowych rycerzy” – 100. lecie utworzenia Korpusu Ochrony Pogranicza, 27 września 2024
-
Tylko Rzesza Niemiecka, ZSRS i Republika Słowacka przyjęły w 1939 r., że w wyniku ich agresji doszło do zawojowania (debellacji) Rzeczypospolitej, czyli pozbawienia dotychczasowego suwerena władzy zwierzchniej po zbrojnym zajęciu terytorium państwa i przejęciu nad nim całkowitej kontroli. Paweł Kosiński: Czy po uderzeniu Niemiec na Polskę, państwo polskie przestało istnieć?
-
Wydymer był kolonią założoną jeszcze na początku XVIII w. na terenie powiatu sarneńskiego. W jej skład obok zasadniczej części liczącej 45–48 gospodarstw wchodziły też pobliskie chutory: Smolarka, Mak, Boryki i Smuga, a także gospodarstwa leżące przy drogach z Kopaczówki, Porody i Parośli. W tragicznym 1943 r. mieszkańcy Wydymera stworzyli silną samoobronę. Paweł Naleźniak: Losy wołyńskiej kolonii Wydymer w 1943 roku
-
Lipniki zostały założone w pierwszej połowie XIX w. w gminie Bereźne (pow. kostopolski, woj. wołyńskie). Stąd nazywano je niekiedy Lipnikami Berezneńskimi bądź Berezińskimi. Były one polską kolonią, a pierwsi osadnicy przybyli tu prawdopodobnie z rejonu Sarn i Żytomierza. Przed wojną Lipniki liczyły 55 gospodarstw. Zabudowę kryto strzechą, a wieś tonęła w kwiatach i sadach. Paweł Sokołowski: Ludobójstwo UPA w Lipnikach
-
Podpisany 18 marca 1921 r. traktat ryski kończył wojnę polsko-bolszewicką z lat 1919–1920. Ustalona wówczas granica między Polską a Rosją sowiecką odcinała od ojczyzny – według różnych szacunków – ok. 1,2–2 mln Polaków, którzy znaleźli się na wschód od tej granicy. Na terenie samej tylko radzieckiej Ukrainy mieszkało ok. 0,5 mln Polaków. Wśród nich byli rodzice i rodzeństwo Franciszki Michalskiej. Paweł Sokołowski: Wołyń, Kazachstan, Polska. Wspomnienia Franciszki Michalskiej
-
W wyniku zbrodni z 11 lipca 1943 r. Gurów przestał istnieć. Szczątki jego mieszkańców do dziś leżą na terenach dawnych gospodarstw, być może znajdują się też w dołach śmierci. Obecnie dysponujemy kilkoma spisami ofiar tego ludobójstwa, sporządzonymi na podstawie relacji ocalałych mieszkańców. Paweł Sokołowski: „Nie zapomnę o tobie” (Iz 49,15). Spisy ofiar ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów w Gurowie
-
Od 2002 roku 2 maja nie jest już zwykłym dniem w kalendarzu, oddzielającym Święto Pracy od Święta Narodowego 3 Maja. Tego dnia po raz pierwszy obchodzony był Dzień Polonii i Polaków za Granicą. Paweł Zielony: Dzień Polonii i Polaków za Granicą
-
Przyszły dowódca 1. szwadronu 5. Brygady Wileńskiej AK z konspiracją związał się w listopadzie 1939 r., a walkę zakończył dopiero w październiku roku 1945, przedzierając się na Zachód. Jego szlak bojowy pokazuje głębie dramatu, którym były dla naszej części Europy traumatyczne wydarzenia II wojny światowej. Piotr Niwiński: Zygmunt Błażejewicz „Zygmunt”
-
W szeregach Ochotniczej Legii Kobiet szesnastoletnia Stanisława broniła Lwowa przed oddziałami ukraińskimi. Po studiach na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie została nauczycielką historii. Udzielała się społecznie, organizując biblioteki i przedstawienia teatralne dla społeczności wiejskich. W czasie II wojny działała w wileńskiej konspiracji. Piotr Niwiński: „Zośka”. Stanisława Filipek-Smoter (1902–1990)
-
„Karnawał „»Solidarności«” nad Wisłą trwale zmienił oblicze ówczesnego społeczeństwa polskiego. Nic więc dziwnego, że jego atmosfera udzielała się także Polakom zamieszkującym poza granicami ojczyzny. Piotr Olechowski: Relegowani za „Solidarność” i słowo teatralne – mało znana historia wydalenia polskich studentów ze Lwowa w 1981 roku
-
Podróż na Wschód
-
Polska pod okupacją 1939–1945, tom 3
-
Pomoc Żydom na terenie przedwojennego województwa stanisławowskiego podczas okupacji niemieckiej
-
Przejścia. Exodus cywilów we Wrześniu ’39 w relacjach i we wspomnieniach
-
Wiosną 1944 r. fala barbarzyńskich mordów dokonywanych przez Ukraińców na Polakach przeniosła się z Wołynia do Małopolski Wschodniej. Ci, którzy ocaleli i uciekli pod Lwów, opowiadali o zbrodniach. Relacja Franciszki Telatyńskiej. Dziewczynka uratowana z rzezi ukraińskiej pod Lwowem wiosną 1944
-
Siostry zakonne – ofiary zbrodni nacjonalistów ukraińskich na terenie metropolii lwowskiej obrządku łacińskiego w latach 1939–1947
English