Instytut Pamięci Narodowej
-
13 marca 1953 r. w sowieckim więzieniu we Włodzimierzu w niewyjaśnionych okolicznościach zmarł Jan Stanisław Jankowski, wicepremier, Delegat Rządu RP na Kraj, jeden z oskarżonych i skazanych w tzw. procesie szesnastu przywódców Polskiego Państwa Podziemnego. Śmierć Jana Stanisława Jankowskiego, Delegata Rządu RP na Kraj
-
11 grudnia 2024 roku w Centralnym Przystanku Historia IPN im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Warszawie odbyło się spotkanie poświęcone losom Polaków represjonowanych w głębi ZSRS w latach 1936–1956. Spotkanie „Polskie losy na Wschodzie. Represje i walka o przetrwanie”
-
Legendarna brutalność i skala Wielkiego Terroru sprawiają, że ciężko jest poświęcić adekwatną uwagę indywidualnym ofiarom. Tragiczne losy wielu dotkniętych nim Polaków dalej wychodzą na wierzch dzięki wytrwałej pracy badawczej. Jedną z nich jest kuzynka Marszałka, Wanda Gieorgadze-Piłsudska. Stanisław Koller: Wanda Gieorgadze-Piłsudska. Ofiara Wielkiego Terroru w Gruzji
-
Podpułkownik Karol Rómmel (1888–1967) to postać znana i niezwykle dla Polski zasłużona, człowiek wielu talentów i jednej prawdziwej pasji, którą było jeździectwo. Prawie wcale nie mówi się natomiast o jego losach w okresie II wojny światowej. Stefan Białek: Losy ppłk. Karola Rómmla w czasie II wojny światowej
-
W zespole archiwalnym Instytutu Badawczego Radia Wolna Europa/Radia Swoboda zachował się raport informacyjny z lipca 1956 r. Zawiera on relację kobiety określonej jako „Mrs. F”, byłej więźniarki z Mokotowa, która opisała m.in. brutalne traktowanie Emilii Trębickiej, dowódcy oddziału łączności Lwowskiego Okręgu AK, przez śledczych z UB. Stefan Białek: Prześladowanie Emilii z Maleczyńskich Trębickiej w więzieniu mokotowskim. Relacja współwięźniarki
-
To nie była „zwykła” napaść, bo nawet zakładając, że każda agresja jest wyjątkowa, musimy w tej sowieckiej z 17 września 1939 roku dostrzec cechy zupełnie niespotykane. Po raz pierwszy bodaj w dziejach zdarzyło się, że jedno państwo, najeżdżając drugie, twierdziło, że to drugie… nie istnieje. Sławomir Kalbarczyk: Pod czerwonym butem
-
30 stycznia 1989 r. w Białymstoku znaleziono zwłoki księdza Stanisława Suchowolca. 31-letni kapłan zginął na swojej plebanii w białostockich Dojlidach, podpalonej przez „nieznanych sprawców” w nocy z 29 na 30 stycznia. Tajemnicza śmierć niewygodnego kapłana
-
Terror, Holocaust, Persecution. The Jewish community under the rule of the German and Soviet totalitarianism in Polish territories during 1939–1945. IPN Publications Catalogue 2000–2024
-
Terror, Holocaust, Persecution. The Jewish community under the rule of the German and Soviet totalitarianism in Polish territories during 1939–1945. IPN Publications Catalogue 2000–2025
-
Terror, Holokaust, Represje. Społeczność żydowska pod władzą niemieckiego i sowieckiego totalitaryzmu na ziemiach polskich 1939–1945 – katalog publikacji IPN 2000–2024
-
Terror, Holokaust, Represje. Społeczność żydowska pod władzą niemieckiego i sowieckiego totalitaryzmu na ziemiach polskich 1939–1945 – katalog publikacji IPN 2000–2025
-
Na mapie strajkowych wystąpień w grudniu 1981 r., nie tylko na terenie ówczesnego województwa katowickiego, szczególne miejsce zajmuje protest załogi Kombinatu Metalurgicznego Huty „Katowice”, która w dniach 13–23 grudnia protestowała przeciwko wprowadzeniu stanu wojennego. Tomasz Gonet: Grudniowy protest hutniczego olbrzyma
-
Jak wielu jego rówieśników nie pogodził się z procesem implementacji ustroju komunistycznego, który postępował w Polsce od połowy 1944 r. Tomasz Gonet: Tadeusz Denkowski – harcerz, członek organizacji „Kraj”, więzień Mokotowa
-
Był oficerem od października 1938 r. Zasłużony żołnierz AK, miał doświadczenie w pracy wywiadowczej. Wrócił do niej pod koniec lat 40., współpracując z emigracyjnym Komitetem do Spraw Kraju. Jego aresztowanie w maju 1950 r. nie było wynikiem wpadki, a przypadku – Rotkiel padł ofiarą zakrojonych na szeroką skalę represji wobec przedwojennych wojskowych. Tomasz Krok: Powojenna działalność wywiadowcza Zbigniewa Rotkiela (1949–1950)
-
Zygmunt Markiewicz był jednym z wielu byłych żołnierzy AK tych, którym „władza ludowa” odpłaciła za ich wojenne poświęcenie represjami i więzieniem. Nasz bohater pozostawił jednak po sobie wyczerpujące wspomnienia z lat 1945-1953, które warto przypomnieć, bo mówią bardzo wiele o życiu w stalinowskiej Polsce. Tomasz Toborek: Zygmunt Markiewicz (1901-1961)
-
Trudne współistnienie. NSZZ „Solidarność” i Związek Nauczycielstwa Polskiego w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Bydgoszczy w dokumentach (1980–1981)
-
12 stycznia 2025 roku w Marysinie Wawerskim w Warszawie odbyła się uroczystość upamiętniająca Matkę Marię Symplicytę Nehring oraz siostry felicjanki, które w czasie II wojny światowej niosły pomoc potrzebującym. Organizatorem wydarzenia był warszawski oddział Instytutu Pamięci Narodowej we współpracy ze Zgromadzeniem Sióstr Felicjanek Wawer. Uroczystość upamiętniająca Matkę Marię Symplicytę Nehring i siostry felicjanki
-
Jako bohater Bitwy o Anglię był rozchwytywany przez brytyjskie media. Pozował do zdjęć, udzielał wywiadów. Po powrocie do tzw. Polski ludowej stał się „zachodnim agentem”, a zdjęcia które mu robiono, trafiały do jego akt procesowych. 7 kwietnia 1950 roku Stanisław Skalski – bo o nim mowa – został skazany przez komunistyczny sąd na karę śmierci. W Anglii był bohaterem, w komunistycznej Polsce... zdrajcą
-
W uzupełnionym katalogu osób inwigilowanych przez organy represji PRL znalazł się wpis dotyczący polskiego dziennikarza, pisarza, oficera Wojska Polskiego oraz Armii Krajowej, uczestnika kampanii 1939 roku, szefa BiP ZWZ-AK, represjonowanego po wojnie przez władze komunistyczne Kazimierza Moczarskiego. W jednej celi z katem – Kazimierz Moczarski
-
Zwycięstwo w powszechnym głosowaniu do Sejmu miało zapewnić komunistom pełnię władzy – tak też się stało, ale za cenę fałszerstwa wyborczego oraz represji, jakie dotknęły tysięcy Polaków, głównie działaczy opozycji. Waldemar Kowalski: Demokracja na sowiecką modłę – wybory do Sejmu z 19 stycznia 1947 roku
-
W systemie komunistycznym starano się kształtować świadomość historyczną społeczeństw w sposób odpowiadający rządzącym. Zakres tych działań, i metody używane do osiągnięcia celu, dalece wybiegały poza politykę historyczną prowadzoną dziś w wielu państwach świata. Witold Wasilewski: Emeryt z mazakiem kontra PRL
-
Po wydarzeniach marca 1968 r. funkcjonariusze SB śledzili Jana Krzysztofa Kelusa, którego określili na własne potrzeby pseudonimem „Mały”. Śledzący starali się m.in. ustalić, skąd Kelus odbiera ulotki i z kim się kontaktuje. Była to z licznych represji, jakie spotkały tego poetę i działacza społecznego za jego nieugiętą postawę wobec systemu komunistycznego. Witold Wasilewski: Jan Krzysztof Kelus. W opozycji do PRL
-
Cieszyła się opinią osoby mającej niesłychane szczęście, którą to omijały kotły i wpadki. Jednak pod koniec dziewiątego roku jej działalności konspiracyjnej szczęście odwróciło się od Heleny Żurowskiej. 29 września 1948 r. została aresztowana w Gdańsku, prawdopodobnie szukając możliwości wydostania się z Polski drogą morską. Wojciech Frazik: „Wielki indywidualizm – graniczący z dziwactwem”. Helena Żurowska (1905–1949)
-
Ewa Stolarska uczestniczyła w Powstaniu Warszawskim, w czasie którego – 28 sierpnia w budynku Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej – zawarła związek małżeński z Jerzym Stolarskim „Wirem”. Po powrocie z niewoli oboje zostali aresztowani, Jerzy zmarł w więzieniu 30 lipca 1950 r. Wojciech Kujawa: Ewa i Jerzy Stolarscy
-
Była jednym z najważniejszych ludzi w wileńskiej Legalizacji, którą kierowała od marca 1947 r. Kilkukrotnie wyślizgiwała się z sowieckich i niemieckich rąk. Jej niepokorna postawa dała o sobie znać najmocniej, gdy w listopadzie 1948 r. została aresztowana przez UB. Wojciech Kujawa: Janina Kruk. Prosząc o wysoką szubienicę
-
Choć częściej wspominana jest w kontekście swojego znacznie lepiej znanego męża, Kazimierza Moczarskiego, autora nieodmiennie popularnych „Rozmów z katem”, to pozostaje postacią godną zapamiętania również przez pryzmat swoich własnych dokonań. Nie ustępowała mu zaangażowaniem w pracę konspiracyjną i również zapłaciła za nią wysoką cenę, gdy wpadła w ręce komunistycznego aparatu bezpieczeństwa. Wojciech Kujawa: Zofia Moczarska. „Ofiarna, b. odważna”
-
14 sierpnia, służba więzienna odmówiła wpuszczenia na teren ośrodka rodzin przybyłych na widzenie. Wybuchł bunt. Osadzeni wyszli na plac i domagali się zgody na spotkanie z najbliższymi. W odpowiedzi władza przystąpiła do brutalnej pacyfikacji ośrodka. Wojciech Kujawa: „Byłem świadkiem bestialstwa”. Stłumiony protest w Ośrodku Odosobnienia w Kwidzynie w 1982 r.
-
Wojciech Paduchowski: Od uroczystego postawienia krzyża do jego obrony – Nowa Huta 1957–1960
-
„Była środa 2 lipca 1952 r., zaczęły się wakacje. Właśnie ukończyłem sesję egzaminacyjną po drugim roku studiów na Wydziale Lekarskim Akademii Medycznej w Zabrzu-Rokitnicy. Niestety, nie zaliczyłem wszystkich egzaminów, oblałem ten z chemii fizjologicznej i nie przystąpiłem do egzaminów z języków obcych – niemieckiego i rosyjskiego. Ale wakacje miałem przed sobą”. Wspomnienia z „1407 dni i nocy w więzieniu mokotowskim”
-
Pojawienie się Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej miało się stać czytelnym sygnałem, tak dla zachodniej opinii publicznej, jak i polskiego społeczeństwa, że sytuacja w Polsce zmierza w kierunku pełnej stabilizacji. Włodzimierz Suleja: „Referendum” 1946 i „wybory” 1947, czyli formalizowanie władzy sowieckiej w Polsce
-
W czasie poznańskich demonstracji pod hasłem „Żądamy chleba dla naszych dzieci” poniosło śmierć 58 osób, w tym 50 cywilów, 4 żołnierzy, milicjant i 3 funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa. Wśród 50 ofiar cywilnych aż 13 z nich nie miało ukończonych 18 lat. Najmłodszy był 13-letni Romek Strzałkowski, który stał się symbolem poznańskiego buntu. Zdzisław Parucki: Poznański Czerwiec ’56 widziany oczami dziecka
-
Czy protesty z pierwszych dni stanu wojennego oraz prężna działalność struktur podziemnej Solidarności wpłynęły na decyzje władz wojewódzkich, aby w drugą rocznicę podpisania Porozumień Sierpniowych użyć siły i broni palnej przeciwko pokojowej manifestacji? Łukasz Sołtysik: Polowanie na ludzi. Zbrodnia lubińska 31 sierpnia 1982 roku
-
„Element politycznie wrogi”. Sytuacja byłych żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie w Polsce „ludowej” 1945–1956
-
31 października 2024 r. o godz. 10.00 na Westerplatte w Gdańsku odbędzie się konferencja prasowa prezesa IPN dr. Karola Nawrockiego oraz dyrektor Archiwum IPN Marzeny Kruk. Podczas spotkania z mediami zainaugurujemy ogólnopolską kampanię informacyjną o programie „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką w latach 1939–1945” – baza straty.pl. Transmisja na kanale IPNtv. „Pamięć przetrwa dzięki Tobie” – konferencja prasowa na temat bazy straty.pl
-
26 października 2025 r. w ramach cyklu „Wieczór z historią”, współorganizowanego przez Instytut Pamięci Narodowej z Kościołem i Hospicjum św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Rzymie, odbyła się kolejna dyskusja poświęcona najnowszej historii Polski. „Wieczór z historią” w Rzymie
-
Był sławny nie tylko ze swojego pisania, tak nowatorskiego w Polsce połowy lat pięćdziesiątych XX wieku, ale również z niekonformistycznego, awanturniczego trybu życia. 14 czerwca 1969 roku zmarł Marek Hłasko – pisarz, scenarzysta filmowy. „Żył krótko, a wszyscy byli odwróceni”
English