Instytut Pamięci Narodowej
-
Internowanie miało na celu odizolowanie działaczy związkowych i opozycyjnych od reszty społeczeństwa. Szybko jednak okazało się, że umieszczenie „spiskowców” w takich zbiorowiskach niekoniecznie przyniesie dobry skutek. Marta Marcinkiewicz: Emigracja lat osiemdziesiątych XX w. jako jedno z następstw internowania
-
Internując 1008 kobiet Czesław Kiszczak i Wojciech Jaruzelski stosowali nie tylko zasady swoiście pojmowanego „humanitaryzmu”, o którym zachodnim korespondentom chętnie opowiadał rzecznik rządu Jerzy Urban, ale również zasady równouprawnienia. Marta Marcinkiewicz: Internowanie kobiet w stanie wojennym
-
„Ksiądz nie mógł nas spowiadać, bo miał tylko godzinę czasu. Olek Kania, który stanął obok mnie, powiedział: Absolucja ogólna proszę księdza. Ksiądz nam jej udzielił – jak żołnierzom na wojnie. Ta Msza miała niezwykłą temperaturę. Ludzie nie widzieli się od 13 grudnia, na znak pokoju wszyscy się ściskali” – wspominał jeden z internowanych na kieleckich Piaskach. Marzena Grosicka: Boże Narodzenie w ośrodku odosobnienia Kielce-Piaski
-
Wraz z ogłoszeniem 13 grudnia 1981 r. dekretu o stanie wojennym na terenie całej PRL wprowadzone zostało niezwykle restrykcyjne prawo. Dawało ono komunistycznym władzom możliwość represjonowania „niepokornych” obywateli. Marzena Grosicka: Jaruzelski kłamie!
-
Sytuacja Polski w schyłkowym okresie II wojny światowej była złożona. Decydujący wpływ na budowę i funkcjonowanie systemu politycznego w kraju miał czynnik zewnętrzny – Związek Sowiecki. Wraz ze stopniowym wypieraniem wojsk niemieckich, obszar Polski pokrywał się siecią sowieckich komendantur wojskowych, które razem z NKWD i NKGB likwidowały terenowe struktury Polskiego Państwa Podziemnego. Marzena Grosicka: Morderstwa polityczne w powojennej Polsce. Zabójstwo Ludwika Kuca w areszcie Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Kozienicach
-
Rozpoczęcie przez Niemcy działań wojennych 1 września 1939 r. przyczyniło się do szybkiego zajęcia Pomorza Gdańskiego. Obok zdobycia nowego terytorium okupant wprowadził tu elementy terroru względem ludności cywilnej. Jednym z nich były popełniane przez Niemców masowe zabójstwa. Mateusz Kubicki: 11 listopada 1939 r. na Kaszubach i Kociewiu
-
Austriacy skutecznie wmówili światu, że Mozart to Austriak, a Hitler Niemiec – choć było odwrotnie. Nam przez lata wmawiano, że formacja zdrajców, skupiona w szeregach Polskiej Partii Robotniczej przysłanej przez Sowietów, to patrioci. I to ci właśnie „patrioci” decydowali, kto pozostał w czasie wojny dobrym Polakiem. Małgorzata Sokołowska: Gdynia między dwoma totalitaryzmami. „Problem kaszubski”
-
„Dlaczego w Gdyni Stoczni urządzono pułapkę, zagoniono do niej ludzi i otwarto do nich ogień z broni maszynowej?” – pytała Wiesława Kwiatkowska. Małgorzata Sokołowska: Nauczyć rozumu robotników, skazać dziennikarkę, uniewinnić zbrodniarzy
-
W lipcu 1945 r. komuniści zadali pierwszy cios strukturom Śląsko-Cieszyńskiego Okręgu Narodowego Zjednoczenia Wojskowego. Do ostatnich dni tzw. Polski ludowej nie potrafili jednak poprawnie rozszyfrować struktur konspiracji, której dowództwo miało siedzibę w Wadowicach. Michał Siwiec-Cielebon: Niemców zastąpili Sowieci. Pierwsze uderzenie w podziemie niepodległościowe na ziemi wadowickiej
-
Przeprowadzone przez Oddziałową Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Gdańsku śledztwo o sygnaturze S85.2008.Zk obaliło domniemanie legalności działań wobec osób umieszczonych w Wojskowych Obozach Internowania dalej zwanych WOI. Mieczysław Góra: Wojskowe Obozy Internowania 1982–1984 r.
-
Święta Wielkanocne mieli spędzić już w wolnym kraju, w Szwecji. W Wielką Środę, 5 kwietnia 1950 r., na płycie lotniska w Gdańsku grupa pasażerów z biletami PLL LOT oczekiwała na samolot relacji Gdańsk–Łódź–Katowice. W kilka godzin później wszyscy trafili do Łodzi transportem więziennym. Milena Przybysz-Gralewska: Ucieczka… z lotniska do więzienia
-
Tak zwany „krwawy poniedziałek” w Częstochowie, 4 września 1939 r., to jeden z kilku najbardziej jaskrawych przykładów radykalnej zmiany w filozofii prowadzenia wojny przez armię niemiecką pod rządami narodowych socjalistów. Mirosław Sikora: Wehrmacht i nowe „zasady” wojny. Masakra ludności cywilnej w Częstochowie, 4 września 1939 roku
-
Po zakończeniu kampanii polskiej, w listopadzie 1939 r. ziemie zachodnie II RP przyłączone zostały do III Rzeszy. Utworzono z nich nowe wschodnie prowincje Niemiec jak Kraj Warty i Gdańsk-Prusy Zachodnie lub wcielono je do już istniejących, jak Prusy Wschodnie i Górny Śląsk. Mirosław Sikora: „Aktion Saybusch”. Wysiedlenia Polaków na Żywiecczyźnie w 1940 r.
-
24 października 1946 r., w lesie w pobliżu Malinówki (pow. brzozowski), agent UB Jerzy Vaulin strzałem w tył głowy podstępnie zamordował mjr. Antoniego Żubryda „Zucha”, dowódcę Samodzielnego Batalionu Operacyjnego NSZ „Zuch”, jednego z największych antykomunistycznych oddziałów partyzanckich działających na terenie ówczesnego województwa rzeszowskiego, operującego w powiatach sanockim, brzozowskim i krośnieńskim w latach 1945-1946. Wraz z Żubrydem śmierć poniosła również jego ciężarna żona Janina. mjr. Antoni Żubryd „Zuch”
-
Profesor Roman Ingarden, wybitny polski filozof, znany w kraju i za granicą. Był inwigilowany przez aparat bezpieczeństwa w Krakowie w pierwszej połowie lat 50. oraz na początku lat 60. w związku z akcjami wymierzonymi w środowisko naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Monika Komaniecka-Łyp: Profesor Roman Ingarden w aktach SB
-
Dla mieszkańców wschodnich terenów Polski okres okupacji „pierwszego Sowieta” kojarzy się przede wszystkim z masowymi deportacjami w głąb Związku Sowieckiego. Ta brutalna forma zbiorowych represji ze strony bolszewickiego okupanta dotknęła setki tysięcy polskich obywateli. Obchody 85. rocznicy pierwszej masowej deportacji obywateli polskich w głąb ZSRS
-
Wystawę poświęconą Stanisławowi Mierzwie zaprezentowaliśmy przy Krakowskim Przedmieściu w Warszawie, przed siedzibą Stowarzyszenia „Wspólnota Polska”. W wernisażu wziął udział dr Mateusz Szpytma, zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. Otwarcie plenerowej wystawy elementarnej „Stanisław Mierzwa”
-
3 października 2024 roku w Starogardzie Gdańskim zaprezentowaliśmy książkę dr. Tomasza Cerana „Zbrodnia pomorska 1939. Początek ludobójstwa niemieckiego w okupowanej Polsce”. W spotkaniu wziął udział prezes Instytutu Pamięci Narodowej dr Karol Nawrocki. Pamiętamy o ofiarach Zbrodni Pomorskiej
-
W nocy z 7 na 8 lutego 1984 r. Piotr Bartoszcze, działacz rolniczej „Solidarności”, rozwoził nielegalne ulotki. Z domu brata Romana odjechał swoją dostawczą Syreną Bosto. Do pokonania miał około dwóch kilometrów. Nigdy nie dotarł jednak na miejsce. Paweł Popiel: Piotr Bartoszcze. Rolnik, związkowiec, ofiara SB
-
Wojska Ochrony Pogranicza są w społecznym odbiorze jedną z najmniej znanych formacji komunistycznego aparatu bezpieczeństwa PRL. Szczególnie dotyczy to działalności pionu operacyjnego i kontrwywiadowczego. Paweł Skubisz: Wojska Ochrony Pogranicza w systemie aparatu bezpieczeństwa PRL
-
W Wigilię Bożego Narodzenia 1951 roku Franciszkowi Kamińskiemu (ur. 1902 r.), będącemu w okresie okupacji komendantem głównym Batalionów Chłopskich, nie było dane podzielić się opłatkiem z rodziną. Paweł Tomasik: Wyrok w Wigilię. Sprawa Franciszka Kamińskiego
-
Największa i najbardziej spektakularna akcja zbrojna Konspiracyjnego Wojska Polskiego została przeprowadzona w nocy z 19 na 20 kwietnia 1946 r. Głównym jej celem było uwolnienie więźniów z aresztu miejskiego w Radomsku. Cena sukcesu była jednak wysoka. Wielu jej uczestników, w tym dowódca, porucznik Jan Rogulka, wpadło w ręce komunistów i straciło życie jeszcze przed upływem miesiąca. Paweł Wąs: Dowódca akcji na Radomsko. Porucznik Jan Rogulka „Grot” (1913–1946)
-
Persecution for providing help to Jews in occupied Polish territories during World War II, vol. 1
-
Spektakularny społeczny protest, który 28 czerwca 1956 r. wybuchł w Poznaniu nie miał precedensu w powojennych dziejach Polski. Na jego wyjątkowy obraz składały się: skala, oddolny charakter, antysystemowa wymowa oraz jednoznaczna reakcja komunistycznych władz pociągająca za sobą liczne ofiary. Piotr Grzelczak: Poznański Czerwiec 1956 w dokumentach CIA
-
W szeregach Ochotniczej Legii Kobiet szesnastoletnia Stanisława broniła Lwowa przed oddziałami ukraińskimi. Po studiach na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie została nauczycielką historii. Udzielała się społecznie, organizując biblioteki i przedstawienia teatralne dla społeczności wiejskich. W czasie II wojny działała w wileńskiej konspiracji. Piotr Niwiński: „Zośka”. Stanisława Filipek-Smoter (1902–1990)
-
„Karnawał „»Solidarności«” nad Wisłą trwale zmienił oblicze ówczesnego społeczeństwa polskiego. Nic więc dziwnego, że jego atmosfera udzielała się także Polakom zamieszkującym poza granicami ojczyzny. Piotr Olechowski: Relegowani za „Solidarność” i słowo teatralne – mało znana historia wydalenia polskich studentów ze Lwowa w 1981 roku
-
1 sierpnia 1944 r., po wybuchu Powstania, Niemcy rozpoczęli w Warszawie bezprzykładną, bestialsko i planowo przeprowadzoną, akcję wymordowania mieszkańców miasta. Niemieckiemu natarciu pod dowództwem Heinza Reinefahrta, prowadzonemu od 5 sierpnia wzdłuż ulicy Wolskiej do Pałacu Brühla, towarzyszyły masowe egzekucje ludności cywilnej. Ich ofiarą padło kilkadziesiąt tysięcy osób. Piotr Rogowski: Okupant niemiecki wobec ludności Warszawy w okresie od sierpnia do grudnia 1944 r.
-
W trakcie Powstania Warszawskiego i tuż po jego zakończeniu Niemcy wysiedlili z Warszawy ok. 550 tys. osób. Zdecydowaną większość z nich skierowano do obozu przejściowego w Pruszkowie (Dulag 121), który powstał na terenie nieczynnych Zakładów Naprawczych Taboru Kolejowego. Piotr Stanek: Przez Pruszków do Lamsdorf. Losy warszawiaków po Powstaniu
-
W walce z Polskim Państwem Podziemnym Sowieci nie mieli żadnych skrupułów. Liczyła się skuteczność. Piotr Stanek: Szesnastu Uprowadzonych
-
Jest zima 1943 roku. Trwa Aktion Zamość, niemiecka akcja pacyfikacyjno-wysiedleńcza na Zamojszczyźnie. „Rasa panów" robi sobie przestrzeń do życia, paląc wsie, mordując i wywożąc do obozów rodziny. Jeden z transportów trafia do Siedlec, gdzie bohaterski burmistrz miasta organizuje ofiarom pogrzeb, który przeradza się w wielką manifestację sprzeciwu wobec okupacyjnego terroru. Pogrzeb dzieci Zamojszczyzny – największa manifestacja w czasie okupacji
-
Polecamy: Porwanie przywódców Polskiego Państwa Podziemnego
-
Polska pod okupacją 1939–1945, tom 4
-
Film jest poruszającym dokumentem zawierającym obraz zdarzeń z Zespołu Szkół Rolniczych w Miętnem, przekazany w pełnych emocji relacjach uczestniczących w nich uczniów oraz wspierających ich osób. Premiera filmu dokumentalnego „Pod tym znakiem zwyciężysz”
-
Wśród materiałów zgromadzonych w ramach projektu Archiwum Pełne Pamięci znajdują się m.in. pamiątki z okresu stanu wojennego. Jedne z najciekawszych przekazał Archiwum IPN w Krakowie w 2019 r. Franciszek Raese, działacz śląsko-dąbrowskiej „Solidarności”, który w 1982 r. został internowany w Zabrzu-Zaborzu. Radosław Kurek: Pamiątki Franciszka Raese z internowania w czasie stanu wojennego
-
Powstanie 1956 r. to najbardziej znany, także na arenie międzynarodowej, rozdział w historii Węgier XX w., jak również znaczący epizod zimnej wojny. Pierwsza na Starym Kontynencie antytotalitarna rewolucja nie tylko była doniosłym światowym wydarzeniem, lecz przez dziesięciolecia stanowiła pewien symbol w Europie rozdzielonej żelazną kurtyną. Réka Kiss: Węgierska rewolucja i walka o wolność w 1956 roku
-
Represje za pomoc Żydom na okupowanych ziemiach polskich w czasie II wojny światowej, tom I
-
Zapisał się w historii diecezji kieleckiej jako kapłan wybitny. W latach 1938–1939 był senatorem RP. Ciesząc się ogromnym autorytetem moralno-religijnym, pod koniec II wojny światowej został proboszczem parafii katedralnej. Był więźniem stalinizmu i należał do grona najbliższych współpracowników bp. Czesława Kaczmarka. Ryszard Gryz: Duszpasterz i społecznik w trudnych czasach. Ksiądz kanonik Roman Zelek (1893–1975)
-
Po zakończeniu II wojny światowej Święto Pracy (1 maja) było jednym z głównych świąt komunistycznych, w dodatku w opozycji do Święta Konstytucji 3 Maja, a nade wszystko – Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski, które zniknęło z kalendarza świąt państwowych w 1951 r. Sebastian Ligarski: Szczeciński maj 1982 roku
-
Proces dziewiątki oskarżonych z „Wujka” rozpoczął się 3 lutego i zakończył wyrokiem ogłoszonym 9 lutego 1982 r. Prokuratura wojskowa żądała kar od 7 do 15 lat więzienia, odebrania praw publicznych na okres od 4 do 10 lat i grzywien od 10 do 40 tys. zł. Ostatecznie czterech uczestników strajku otrzymało wyroki kilku lat więzienia. Sebastian Reńca: Za strajk do więzienia
-
13 marca 1953 r. w sowieckim więzieniu we Włodzimierzu w niewyjaśnionych okolicznościach zmarł Jan Stanisław Jankowski, wicepremier, Delegat Rządu RP na Kraj, jeden z oskarżonych i skazanych w tzw. procesie szesnastu przywódców Polskiego Państwa Podziemnego. Śmierć Jana Stanisława Jankowskiego, Delegata Rządu RP na Kraj
-
11 grudnia 2024 roku w Centralnym Przystanku Historia IPN im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Warszawie odbyło się spotkanie poświęcone losom Polaków represjonowanych w głębi ZSRS w latach 1936–1956. Spotkanie „Polskie losy na Wschodzie. Represje i walka o przetrwanie”
-
Legendarna brutalność i skala Wielkiego Terroru sprawiają, że ciężko jest poświęcić adekwatną uwagę indywidualnym ofiarom. Tragiczne losy wielu dotkniętych nim Polaków dalej wychodzą na wierzch dzięki wytrwałej pracy badawczej. Jedną z nich jest kuzynka Marszałka, Wanda Gieorgadze-Piłsudska. Stanisław Koller: Wanda Gieorgadze-Piłsudska. Ofiara Wielkiego Terroru w Gruzji
-
Podpułkownik Karol Rómmel (1888–1967) to postać znana i niezwykle dla Polski zasłużona, człowiek wielu talentów i jednej prawdziwej pasji, którą było jeździectwo. Prawie wcale nie mówi się natomiast o jego losach w okresie II wojny światowej. Stefan Białek: Losy ppłk. Karola Rómmla w czasie II wojny światowej
-
W zespole archiwalnym Instytutu Badawczego Radia Wolna Europa/Radia Swoboda zachował się raport informacyjny z lipca 1956 r. Zawiera on relację kobiety określonej jako „Mrs. F”, byłej więźniarki z Mokotowa, która opisała m.in. brutalne traktowanie Emilii Trębickiej, dowódcy oddziału łączności Lwowskiego Okręgu AK, przez śledczych z UB. Stefan Białek: Prześladowanie Emilii z Maleczyńskich Trębickiej w więzieniu mokotowskim. Relacja współwięźniarki
-
To nie była „zwykła” napaść, bo nawet zakładając, że każda agresja jest wyjątkowa, musimy w tej sowieckiej z 17 września 1939 roku dostrzec cechy zupełnie niespotykane. Po raz pierwszy bodaj w dziejach zdarzyło się, że jedno państwo, najeżdżając drugie, twierdziło, że to drugie… nie istnieje. Sławomir Kalbarczyk: Pod czerwonym butem
-
30 stycznia 1989 r. w Białymstoku znaleziono zwłoki księdza Stanisława Suchowolca. 31-letni kapłan zginął na swojej plebanii w białostockich Dojlidach, podpalonej przez „nieznanych sprawców” w nocy z 29 na 30 stycznia. Tajemnicza śmierć niewygodnego kapłana
-
Terror, Holocaust, Persecution. The Jewish community under the rule of the German and Soviet totalitarianism in Polish territories during 1939–1945. IPN Publications Catalogue 2000–2024
-
Terror, Holocaust, Persecution. The Jewish community under the rule of the German and Soviet totalitarianism in Polish territories during 1939–1945. IPN Publications Catalogue 2000–2025
-
Terror, Holokaust, Represje. Społeczność żydowska pod władzą niemieckiego i sowieckiego totalitaryzmu na ziemiach polskich 1939–1945 – katalog publikacji IPN 2000–2024
-
Terror, Holokaust, Represje. Społeczność żydowska pod władzą niemieckiego i sowieckiego totalitaryzmu na ziemiach polskich 1939–1945 – katalog publikacji IPN 2000–2025
English version