Instytut Pamięci Narodowej
-
Materiały IPN 19 października - Narodowy Dzień Pamięci Duchownych Niezłomnych
-
Wydarzenia z udziałem Instytutu Pamięci Narodowej. 45. rocznica powstania NSZZ „Solidarność”
-
Działacz społeczny i opozycjonista w czasach PRL. Jako uczeń Liceum Ogólnokształcącego w Paczkowie współtworzył konspiracyjną organizację młodzieżową „Krucjata”, za co w 1950 r. został relegowany ze szkoły. W 1951 r. aresztowano go i skazano na 1,5 roku więzienia, które odbywał w zakładach karnych w Nysie, Opolu i Jaworznie. Po wyjściu z więzienia kontynuował działalność społeczną, angażując się w różne inicjatywy na rzecz demokracji i praw człowieka. Został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski za zasługi w działalności na rzecz przemian demokratycznych w Polsce. 17 lutego przypada 90. rocznica jego urodzin. 90. rocznica urodzin Adama Pleśnara
-
W działalności ludzi ze środowiska Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża widać jak na dłoni prawdziwość hasła „bez Grudnia ’70 nie byłoby Sierpnia ’80”. To właśnie oni przez całą dekadę lat siedemdziesiątych byli motorem i katalizatorem przekucia pamięci o grudniowej zbrodni komunistycznej w nową energię i formułę protestów społecznych. Adam Chmielecki: WZZ Wybrzeża – pierwsza kompania kadrowa
-
14 kwietnia 1985 r. powstał Ruch „Wolność i Pokój”, utworzony przez młodych działaczy wywodzących się ze struktur Niezależnego Zrzeszenia Studentów. „WiP” wprowadził nowe metody działalności bez przemocy, stając się jednym z głównych i najgłośniejszych ugrupowań antykomunistycznych lat 80. Agnieszka Chrzanowska-Pietrzak: Ruch „Wolność i Pokój”
-
Dla papieża Jana Pawła II powstanie NSZZ „Solidarność” było nie tylko czynnikiem zmieniającym sytuację w Polsce i całym bloku wschodnim, lecz także inspiracją do refleksji o roli związków zawodowych we współczesnym świecie i o relacjach między kapitałem a pracą. Andrzej Grajewski: Solidarny. Jan Paweł II wobec Solidarności w latach 1980–1981
-
Duszpasterstwa inspirowane przez działaczy Solidarności były formą obecności Kościoła w środowiskach pracowniczych. Taką właśnie rolę odgrywało Duszpasterstwo Ludzi Pracy działające w parafii pw. św. Mikołaja w Bielsku-Białej. Zdaniem bezpieki stanowiło ono „poważne zagrożenie w sferze ideowej, politycznej i społecznej w skali całego województwa bielskiego”. Andrzej Grajewski: „Aktyw”. Duszpasterstwo Ludzi Pracy w Bielsku-Białej 1985–1989
-
W 1978 r. współzałożyciel Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża. Redagował biuletyn WZZ „Robotnik Wybrzeża”, zajmował się również drukiem i kolportażem innych wydawnictw drugiego obiegu. Andrzej Gwiazda – działacz opozycji w okresie PRL, współtwórca Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża i NSZZ „Solidarność”
-
Związkowcy wiejscy byli wśród pierwszych, którzy poparli rozmowy „okrągłego stołu”. Wkrótce okazali się także bezspornymi beneficjentami wyborów kontraktowych. Andrzej W. Kaczorowski: Rolnicy „okrągłego stołu”
-
Tradycje udziału Polek w działaniach niepodległościowych sięgają XIX w., gdy uczestniczyły w powstaniach narodowych. Podczas I wojny światowej działały w Polskiej Organizacji Wojskowej, a w 1918 r. powstała pierwsza żeńska formacja wojskowa na ziemiach polskich – Ochotnicza Legia Kobiet. Także podczas II wojny światowej podjęły one walkę w armii konspiracyjnej w okupowanym kraju oraz w PSZ na Zachodzie. Nie zabrakło ich również w organizacjach podziemnych w okresie PRL. Anna Marcinkiewicz-Kaczmarczyk: „Zagrażały porządkowi i bezpieczeństwu publicznemu…”
-
Opozycjonista, współzałożyciel i pomysłodawca nazwy Komitetu Obrony Robotników, ponad 20 razy aresztowany przez Służbę Bezpieczeństwa. Zasługi Antoniego Macierewicza w walce z komunistycznym reżimem są niepodważalne. Antoni Macierewicz – antykomunista z krwi i kości
-
Strajk sierpniowy okazał się wielkim przełomem, bo doprowadził do powstania pierwszego w obozie państw komunistycznych niezależnego związku zawodowego. Marek Mikołajczuk, młody tokarz ze Stoczni Gdańskiej, mógł się wówczas cieszyć, że dołożył cegiełkę do udanego przebiegu protestu. O Mikołajczuku znowu głośno zrobiło się w lutym 1981 r. Arkadiusz Kazański: Niecodzienne zniknięcie Marka Mikołajczuka z „Solidarności” Stoczni Gdańskiej. Robota „bezpieki” czy mistyfikacja?
-
30 września 2019 r. zmarł Kornel Morawiecki, działacz opozycji demokratycznej od 1968 r., założyciel i przewodniczący Solidarności Walczącej, represjonowany przez komunistyczną służbę bezpieczeństwa. Poseł i marszałek senior Sejmu VIII kadencji. Kawaler Orderu Orła Białego. Artur Adamski: Życiorys bez kompromisów
-
W nocy z 12 na 13 grudnia roku 1981 na rogatkach polskich miast stanęły czołgi, a na ulicach pojawiły się patrole złożone z funkcjonariuszy milicji i żołnierzy. Jeszcze przed północą rozpoczęły się aresztowania. Bogusław Tracz: Pod parasolem Kościoła
-
Marzec ’68 do dziś pozostaje wydarzeniem tyleż niedookreślonym, co tragicznym. Niemożność jednoznacznego uchwycenia jego istoty wynika z tego, że nie było jednego „marca ’68”. W Polsce był marzec studencki, marzec inteligencki, marzec żydowski, marzec elit politycznych, marzec robotniczy, które skumulowały się w jednym okresie i nałożyły na siebie, zaciemniając istotę wydarzeń. Bożena Witowicz: Marzec ’68
-
Świętując kolejne rocznice narodzin „Solidarności”, powinniśmy także pamiętać o twórcy związkowego hymnu – człowieku, który przez wiele lat był wymazywany ze społecznej świadomości. Cecylia Kuta: Przemilczany twórca hymnu „Solidarności”. Jerzy Narbutt (1925–2011)
-
Wraz z ogłoszeniem 25 marca 1977 r. Apelu do społeczeństwa polskiego, zainaugurował działalność Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela. Był on drugą po Komitecie Obrony Robotników największą organizacją opozycyjną w Polsce przedsierpniowej. Cecylia Kuta: W obronie praw człowieka
-
Na fali pogłębiającego się kryzysu gospodarczego i narodzin zorganizowanej opozycji demokratycznej powstały Wolne Związki Zawodowe Wybrzeża. 29 kwietnia 1978 r. ogłoszono ich deklarację założycielską; jej sygnatariuszami byli Andrzej Gwiazda, Antoni Sokołowski i Krzysztof Wyszkowski. Cecylia Kuta: Wolne Związki Zawodowe Wybrzeża. Ruch jak dynamit
-
Don Jerzy Popiełuszko. Storia di una vita
-
Mecenas Władysław Siła-Nowicki urodził się 22 czerwca 1913 r. w Warszawie. Ewa Rzeczkowska: W lubelskim Zrzeszeniu WiN. Władysław Siła-Nowicki (1913–1994)
-
Father Jerzy Popiełuszko. A Life Story
-
Gdy dla milionów Polaków Jan Paweł II był najbardziej oczekiwanym gościem, dla władz PRL był nie lada kłopotem. Mamy do czynienia z najsławniejszym Polakiem na świecie i na nieszczęście mamy z nim do czynienia tu w Polsce – mówił w 1983 r. minister spraw wewnętrznych Czesław Kiszczak. Grzegorz Majchrzak: (Nie)chciany Pielgrzym
-
Internowanie oznaczało przymusowe osadzenie w ośrodkach odosobnienia (popularnie nazywanych internatami) osób uznanych za niebezpieczne (głównie z powodów politycznych) dla państwa. Grzegorz Majchrzak: Kryptonim „Jodła”, czyli internowania
-
Osadzeni na Rakowieckiej działacze opozycji usłyszeli 31 grudnia 1982 r. przed 23.00 okolicznościową audycję radiową nadaną przy wykorzystaniu tzw. gadały – w tym przypadku zestawu składającego się z dwóch akumulatorów samochodowych, magnetofonu, wzmacniacza oraz ośmiu głośników. Grzegorz Majchrzak: Sylwester inny niż wszystkie
-
„Bolek i Lolek” to tytuł jednej z najpopularniejszych bajek dla dzieci w okresie PRL. Taką samą nazwę otrzymał jeden z nadajników wykorzystywanych od 1984 r. przez warszawskie Radio „Solidarność”. Był to nadajnik specyficzny: umożliwiał podziemnym radiowcom wejście z napisami na wizję TVP. Grzegorz Majchrzak: „Bolek i Lolek” przeciwko komunie
-
13 grudnia 1985 r. rozbawiony tłum warszawiaków obserwować mógł grupę bezradnie tłukących w metalową konstrukcję milicjantów. Wewnątrz przygotowanego przez opozycjonistów metalowego wózka znajdował się magnetofon, nadający głośno antykomunistyczną audycję. Grzegorz Majchrzak: „Gadała” pod Uniwersamem
-
Wydarzenia Czerwca 1976 r. kojarzą się przede wszystkim z wystąpieniami robotniczymi przeciwko drastycznym podwyżkom cen żywności. Do największych i najbardziej znanych protestów doszło 25 czerwca w Radomiu, Ursusie i Płocku. Grzegorz Waligóra: Czerwiec ’76 na Dolnym Śląsku
-
Był jedną z najważniejszych postaci opozycji niepodległościowej w PRL. Przez całe dorosłe życie prowadził działalność na rzecz wolnej i niepodległej ojczyzny. Był człowiekiem bezkompromisowym i prostolinijnym. Ideą przewodnią w jego myśleniu był zawsze naród, postrzegany przez pryzmat historii oraz tradycji i wartości. Niezłomny w krzewieniu polskiej tradycji niepodległościowej, zwłaszcza tej związanej z Legionami i Marszałkiem Józefem Piłsudskim. Grzegorz Waligóra: Wojciech Ziembiński (1925–2001)
-
W gdańskim Urzędzie Wojewódzkim od 7 do 17 listopada 1980 r. trwał ogólnopolski strajk okupacyjny, zorganizowany przez pracowników oświaty, służby zdrowia i kultury. I choć był to pierwszy tego typu protest w historii Polski powojennej prowadzony w budynku urzędu administracji państwowej, wydarzenie to, jak się wydaje, nie zakorzeniło się w świadomości historycznej Polaków. Jan Hlebowicz: Listopad ’80, czyli oświata, zdrowie i kultura strajkują
-
W wielobarwnym i zróżnicowanym nurcie opozycji znalazło się również miejsce dla przedstawiciela jednego z najbardziej znanych polskich szlacheckich rodów, który wierzył w egalitarne lewicowe ideały. Aleksander Małachowski urodził się 23 listopada 1924 r. we Lwowie. Jan Olaszek: Arystokrata w opozycji
-
Powstanie „Solidarności” w 1980 roku było wyrazem sprzeciwu wobec rzeczywistości PRL, jednak wizja obalenia komunizmu, odzyskania niepodległości i wprowadzenia demokratycznego porządku znajdowała się poza horyzontem wyobraźni jej działaczy i członków. Godność i samorządność – te słowa wydają się lepiej oddawać ówczesne emocje i motywacje. Jan Olaszek: Ideały Panny „S”
-
W grudniu 1981 r. kilka z ponad dwudziestu strajków górniczych, które wybuchły na Górnym Śląsku przeciwko wprowadzeniu przez komunistów stanu wojennego, odbywało się pod ziemią. Jarosław Neja: Jak wyglądał podziemny strajk?
-
Przymusowa emigracja Władysława Suleckiego (1931–2004) z kraju w marcu 1979 r. stanowiła konsekwencję szykan i represji wymierzonych przez komunistyczne władze w jednego z najważniejszych – obok Kazimierza Świtonia – działaczy opozycji przedsierpniowej w województwie katowickim. Nie zahamowała ona jednak jego aktywności. Jarosław Neja: Wolne Związki Zawodowe na Śląsku. Opozycyjna epopeja Władysława Suleckiego
-
Jan Olszewski urodził się 20 sierpnia 1930 r. w rodzinie kolejarskiej. Mieszkał na warszawskim Bródnie. Jego dom rodzinny był związany z polską tradycją niepodległościową. Justyna Błażejowska: Jan Olszewski 1930–2019
-
12 stycznia 1952 r. w Gdańsku urodziła się Alina Pienkowska – pielęgniarka, działaczka opozycji demokratycznej, współzałożycielka Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża, współorganizatorka strajku w Stoczni Gdańskiej i sygnatariuszka porozumień sierpniowych, senator RP. Katarzyna Adamów: Alina Pienkowska. Od Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża do senatu
-
I Ogólnopolski Przegląd Piosenki Prawdziwej „Zakazane piosenki” rozpoczął się 20 sierpnia 1981 r. Przez trzy kolejne dni prezentowano programy artystyczne w pięciogodzinnych blokach na scenie w hali widowiskowo-sportowej Olivia w Gdańsku. Imprezę podzielono na dwie części: konkursową i artystyczną. Katarzyna Adamów: Piosenki zakazane, bo prawdziwe
-
W nocy z 2 na 3 stycznia 2018 r., w wieku 51 lat, zmarł Tomasz Sarnecki, twórca słynnego plakatu – ikony „Solidarności”. W dniu wyborów 4 czerwca 1989 roku 10 tysięcy jego egzemplarzy pojawiło się na ulicach stolicy. Katarzyna Adamów: W samo południe. Tomasz Sarnecki
-
4 sierpnia 1931 r. urodził się Kazimierz Świtoń, działacz opozycyjny w PRL, współzałożyciel Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela na Śląsku, współzałożyciel pierwszego komitetu Wolnych Związków Zawodowych, działacz „Solidarności”, internowany w stanie wojennym oraz poseł na Sejm RP I kadencji. Kazimierz Świtoń – współtwórca Wolnych Związków Zawodowych Górnego Śląska
-
Kryptonim „Horyzont”. Przygotowania do wprowadzenia stanu wyjątkowego w PRL w latach 1988-1989. Dokumenty i materiały
-
Kryptonim „Klan”. Służba Bezpieczeństwa wobec NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, t. 2: I Krajowy Zjazd Delegatów
-
Kryptonim „Klan”. Służba Bezpieczeństwa wobec NSZZ „Solidarność” w Gdańsku, tom 1: wrzesień 1980 – wrzesień 1981
-
Księża dla władzy groźni. Duchowni współpracujący z opozycją (1976-1989). Tom III
-
Od 3 do 6 kwietnia 1981 r., w gmachu ówczesnej Wyższej Szkoły Pedagogicznej obradował I Zjazd Niezależnego Zrzeszenia Studentów – pierwszej i największej niezależnej organizacji studenckiej w Polsce po 1945 r. Maciej Zakrzewski: Pierwszy zjazd niezależnych studentów odbył się w Krakowie
-
Ksiądz Prałat Czesław Sadłowski jest jednym z wielu duchownych katolickich, którzy przez swoją działalność stali się prawdziwymi autorytetami dla licznych środowisk. Jego niezłomna postawa, zarówno w sprawie budowy kościoła w Zbroszy Dużej koło Grójca, jak również przy powstawaniu struktur opozycyjnych w środowisku wiejskim, wprawiała w wściekłość najwyższe władze PRL. Marcin Krzysztofik: Ksiądz Czesław Sadłowski. Kapłan niezłomny
-
Latem 1980 r. doszło do kolejnego protestu społecznego w Polsce, który pod względem skali i konsekwencji przerósł wszystkie poprzednie. Marek Wierzbicki: Młodzieżowy nurt ruchu Solidarności w latach 1980–1989
-
Gdy zaangażował się w Solidarność miał 42 lata, w chwili śmierci – 48. To jej oddał ostatnie lata swego życia. W mieście nad Wartą powszechnie uważa się, że zapłacił życiem za działalność opozycyjną. Marta Marcinkiewicz: Od pracownika Elektrociepłowni do patrona gorzowskiej ulicy. Edward Borowski – legenda gorzowskiej Solidarności
-
Adam Gotner w grudniu 1970 r. miał 26 lat. Był pracownikiem Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni i uczniem szkoły wieczorowej. 17 grudnia otrzymał sześć ran postrzałowych, przechodzących na wylot klatki piersiowej lewego barku, z rozerwaniem płuca, złamaniem łopatki i kości ramiennej. Był całym sercem oddany misji, którą dla niego były sprawy związane z pielęgnowaniem pamięci o Grudniu ‘70. Małgorzata Sokołowska: Bezkompromisowy grudniowy Kustosz. Adam Gotner (1945–2020)
-
Powstała przed czterdziestu laty w czerwcu 1982 r. we Wrocławiu z inicjatywy Kornela Morawieckiego Solidarność Walcząca jako jedyna organizacja podziemna dopuszczała stosowanie czynnego oporu i starała się do tego przygotować. Małgorzata Sokołowska: Bierny czy czynny opór
-
Przeprowadzone przez Oddziałową Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Gdańsku śledztwo o sygnaturze S85.2008.Zk obaliło domniemanie legalności działań wobec osób umieszczonych w Wojskowych Obozach Internowania dalej zwanych WOI. Mieczysław Góra: Wojskowe Obozy Internowania 1982–1984 r.
-
Polacy tłumnie ruszyli do urn wyborczych. Wynik pierwszej tury głosowania z 4 czerwca 1989 r. pokazał, że chcą zmiany ustroju. Strona opozycyjna nie sięgnęła jednak po władzę. Honorowała kontrakt zawarty przy okrągłym stole. Monika Komaniecka-Łyp: Klęska komuny i triumf „Solidarności”
English version