Instytut Pamięci Narodowej
-
W lipcu 1945 r. oddziały Armii Czerwonej i NKWD, przy wsparciu Ludowego Wojska Polskiego oraz funkcjonariuszy i współpracowników Urzędu Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej, przeprowadziły szeroko zakrojoną akcję pacyfikacyjną na terenie Puszczy Augustowskiej i jej okolic. Obława Augustowska była wymierzona w podziemie niepodległościowe, które nie uznawało narzuconej przez ZSRS komunistycznej władzy. Z aresztowanych wówczas ponad 7 tys. osób, co najmniej 600 Polaków zostało wywiezionych w nieznane do dziś miejsce i zamordowanych.
To największa niewyjaśniona zbrodnia sowiecka na Polakach po zakończeniu II wojny światowej, zwana „małym Katyniem”. 12 lipca – Dzień Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej: 80. rocznica komunistycznej zbrodni - materiały IPN do pobrania
-
7 maja 2025 r. w siedzibie Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku odbyła się konferencja prasowa dr. hab. Karola Polejowskiego, zastępcy prezesa IPN oraz dr. Marka Jedynaka, dyrektora Oddziału IPN w Białymstoku. Podczas spotkania z mediami przedstawiliśmy harmonogram przedsięwzięć organizowanych przez IPN w związku z 80. rocznicą Obławy Augustowskiej. 80. rocznica Obławy Augustowskiej – konferencja prasowa IPN
-
80. rocznica przemianowania ZWZ na AK – materiały do pobrania
-
85. rocznica agresji ZSRS na Polskę – Warszawa, 17 września 2024
-
85. rocznica Zbrodni Katyńskiej – działania Instytutu Pamięci Narodowej w 2025 roku
-
Brutalnie wyrwani ze snu mieli chwilę, żeby się spakować i opuścić dom. Przetransportowani na stację kolejową, zostali wepchnięci kolbami eskortujących czerwonoarmistów do ostatniego z sześćdziesięciu dwóch bydlęcych wagonów na stacji w Buczaczu. Agnieszka Wygoda: Nie płacz, mamo, niech nie widzą naszych łez. Barbary Piotrowskiej-Dubik wspomnienia z zesłania na Syberię
-
W 1941 r. powstała Pomocnicza Służba Kobiet przy Polskich Siłach Zbrojnych w ZSRS. Rekrutkami były kobiety i dziewczęta zwolnione z sowieckich więzień i obozów pracy. Anna Marcinkiewicz-Kaczmarczyk: Zanim wstąpiły do PSK… „Piekło sowieckie” w pamiętnikach ochotniczek Pomocniczej Służby Kobiet
-
Po wkroczeniu Armii Czerwonej w styczniu 1945 r. na polską część Górnego Śląska rozpętało się piekło. Żołnierze mordowali masowo ludność cywilną – głównie kobiety, dzieci i starców. Gwałcili dziewczęta, sieroty z domów dziecka oraz zakonnice. Nie było komu ich chronić, bowiem na ziemiach wcielonych w 1939 r. do III Rzeszy mężczyźni zmuszeni zostali do służby w Wehrmachcie. Bogusław Tracz: Gehenna „wyzwolenia”. Zbrodnie sowieckie na Górnym Śląsku w 1945 roku
-
Wobec odkrycia masowych grobów w Katyniu, Sowieci przyjęli strategię przerzucania odpowiedzialności za zbrodnię na Niemców. W odpowiedzi na „niemieckie insynuacje” powołali 13 stycznia 1944 r. – dokładnie 8 miesięcy po odkryciu grobów – własną komisję śledczą pod przewodnictwem Nikołaja Burdenki. Jej raport stał się fundamentem kłamstwa katyńskiego. Bożena Witowicz: Komisja Burdenki. Budowa kłamstwa katyńskiego
-
CALL FOR PAPERS: VIII konferencja naukowa „Wieś polska podczas II wojny światowej – Sprawcy zbrodni na mieszkańcach wsi polskiej 1939–1945” - Kielce, 19 listopada 2025
-
17 września 2025 roku w 86. rocznicę napaści Związku Sowieckiego na Polskę oraz w roku obchodów 85. rocznicy Zbrodni Katyńskiej, w Katedrze Polowej Wojska Polskiego w Warszawie (ul. Długa 13/15) o godzinie 11.00 rozpoczął się państwowy pogrzeb z ceremoniałem wojskowym szczątków Ofiar Zbrodni Katyńskiej. W uroczystości uczestniczył Prezydent RP Karol Nawrocki. Ceremonia pogrzebowa szczątków Ofiar Zbrodni Katyńskiej – Warszawa, 17 września 2025 roku
-
W nocy z 21 na 22 maja 1941 r. zaczęła się czwarta deportacja Polaków z Kresów zagrabionych przez Związek Sowiecki. Trwała do 22 czerwca 1941 r. – wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej. Czwarta masowa deportacja Polaków z Kresów Wschodnich
-
Wraz z nadejściem Armii Czerwonej i podążających za nią służb sowieckich na ziemiach polskich rozpętały się represje i terror skierowane przeciwko społeczeństwu polskiemu. Trudno było dostrzec różnice pomiędzy jedną okupacyjną formą zniewolenia a drugą. Daniel Szlachta: Obozy pracy po II wojnie światowej w województwie śląsko-dąbrowskim
-
Na liście ofiar Obławy Augustowskiej z 10 lutego 2015 r. figuruje 27 nazwisk kobiet, które zginęły bez wieści latem 1945 r. Wśród nich była niespełna 22-letnia Bogumiła Bochyńska. Diana Maksimiuk: Obława Augustowska – „zbrodnia doskonała”. Przypadek Bogumiły Bochyńskiej
-
W lipcu 1945 r. na obszarze północno-wschodniej Polski miała miejsce największa, do dziś nie wyjaśniona, sowiecka zbrodnia popełniona na Polakach po zakończeniu II wojny światowej. Diana Maksimiuk: Operacja augustowska
-
Los setek aresztowanych w lipcu 1945 r. w ramach Obławy Augustowskiej do dnia dzisiejszego pozostaje zagadką nie do końca rozwikłaną. Do grupy niewyjaśnionych spraw należy też dopisać zagadnienie nieznanej liczby osób, które, także w tajemniczych okolicznościach, po zakończeniu wojny wywiezione zostały w Sowiety i nierzadko przepadły jak kamień w wodę. Diana Maksimiuk: Powojenne wywózki żołnierzy AK – studia przypadków
-
2025 Rokiem polskich bohaterów z Katynia, Charkowa, Miednoje, Bykowni i innych miejsc Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej. Polecamy materiały Instytutu Pamięci Narodowej poświęcone Zbrodni Katyńskiej
-
Polacy z II wojny światowej wyszli okaleczeni jak żaden inny naród. Śmierć, głód, doświadczenie niewyobrażalnej przemocy stało się udziałem większości rodzin, a trauma z tym związana zbiera swoje żniwo w kolejnych pokoleniach. Elżbieta Pietrzyk-Dąbrowska: Traumy powojenne w społeczeństwie polskim
-
28 grudnia 1899 roku urodził się Eugeniusz Bodo, ikona kina i estrady, a zarazem ofiara sowieckiego terroru. Chociaż przez wiele lat po wojnie jego tragiczne losy pozostawały nieznane, liczne kreacje filmowe, teatralne i rewiowe pozwoliły mu przetrwać w pamięci zbiorowej. Eugeniusz Bodo – jedna z najjaśniejszych gwiazd polskiego kina
-
Ewa Kowalska: Pamięci ofiar deportacji z Kresów Wschodnich II RP (1940–1941)
-
Czytając listy i kartki wysłane z obozów lub odnalezione przy szczątkach ofiar, trzeba się zastanowić, czy zachowana korespondencja obozowa nie zawiera głębszego przesłania. Jej ujawnienie po latach, a następnie opublikowanie, sprawia, że „nieme groby przemawiają” do nas. Ewa Kowalska: „Tu i teraz”. Przekaz z dołów śmierci w Katyniu
-
Był czwartek, 26 czerwca 1941 roku – piąty dzień wojny III Rzeszy ze Związkiem Radzieckim. Oddziały Wehrmachtu posuwały się szybko na wschód, ale sowiecka bezpieka nadal pracowała. W mieszkaniu Eugeniusza Bodo przy ulicy Kogonowskiej we Lwowie zjawiło się tego dnia dwóch enkawudzistów. Filip Gańczak: Szwajcar, czyli szpion
-
Film dokumentalny „W jednej chwili...”
-
Gen. Józef Olszyna-Wilczyński walczył o niepodległość w Legionach Polskich, bronił polskości Lwowa. W czasie wojny obronnej dowodził Grupą Operacyjną „Grodno”. Ten fakt zaważył na jego dalszych losach. Zginął tylko dlatego, że był generałem Wojska Polskiego. Generał brygady Józef Olszyna-Wilczyński
-
Inwentarz Archiwum Historycznego Sekretariatu Stanu Stolicy Apostolskiej. Zespół Piusa XII, t. 1
-
3 lutego 1945 r. Państwowy Komitet Obrony ZSRS wydał dyrektywę o nakazie pracy przymusowej obywateli III Rzeszy w wieku od 17 do 50 lat, którzy znaleźli się na tyłach I, II i III Frontu Białoruskiego oraz I Frontu Ukraińskiego Armii Czerwonej. Dla ponad 46 tys. mieszkańców Górnego Śląska oznaczało to deportację do łagrów na terenie Związku Sowieckiego. Irena Siwińska: Tragedia Górnośląska
-
Pod koniec czerwca 1940 r. rozpoczęła się trzecia z czterech masowych deportacji obywateli polskich w głąb ZSRS. Deportowano wówczas głównie uciekinierów z obszaru okupowanego przez III Rzeszę. Zesłano od około 75 tys. do ponad 80 tys. osób. W wyniku wywózek deportowani znaleźli się głównie w obwodach zachodniej Syberii i na północnych terenach europejskiej części Rosji. Jacek Wróbel: Na nieludzką ziemię. Trzecia z masowych deportacji w głąb ZSRS
-
Nasza wiedza na temat Obławy Augustowskiej jest już spora, choć wciąż nie wiemy, gdzie znajdują się doły śmierci zamordowanych Polaków. Kiedy do nich dotrzemy, poznamy dokładną liczbę ofiar, którą dziś możemy jedynie szacować. Jarosław Schabieński: Obława Augustowska
-
Doświadczenia, jakie przyniosła I wojna światowa, wykazały, że gwarancje prawne dotyczące statusu jeńców przyjęte w Hadze 29 lipca 1899 r. i 18 października 1907 r. były niewystarczające do zabezpieczenia ich sytuacji. Dlatego 27 lipca 1929 r. w Genewie 50 państw, w tym Polska, podpisały nową konwencję o traktowaniu jeńców wojennych. Nie przystąpił do niej jednak ZSRS. Joanna Żelazko: Sowieckie obozy specjalne dla obywateli polskich w latach 1939–1940
-
22 stycznia 1945 r. Armia Czerwona wkroczyła do Miasta Olsztyn. „Wyzwolenie” naznaczone było gwałtem, zbrodnią i rabunkiem. Krzysztof Kierski: „Szubienice” straszą w mieście
-
Kiedy wraz z początkiem 1945 roku ruszyła na zachód ofensywa Armii Czerwonej w ramach operacji sandomiersko-śląskiej, rozpoczęła się gehenna ludności cywilnej zamieszkującej przed II wojną światową tereny należące do Niemiec. Do najtragiczniejszych epizodów „wyzwolenia” Górnego Śląska należy zbrodnia dokonana między 25 a 28 stycznia przez żołnierzy sowieckich na mieszkańcach Miechowic. Krzysztof Pawluczuk: Polowanie na mieszkańców. Sowieckie zbrodnie w Miechowicach
-
Za udział w walkach I wojny światowej i wojny polsko-bolszewickiej Mieczysław Smorawiński otrzymał m.in. Virtuti Militari, czterokrotnie Krzyż Walecznych, francuską Legią Honorową i odznaczenia austro-węgierskie. W ostatniej bitwie z Konarmią Budionnego w sierpniu 1920 r. niemal stracił życie. Śmierć z rąk sowieckich pisana mu była jednak nie na polu walki, lecz w katyńskim lesie. Krzysztof Pięciak: Generał Mieczysław Smorawiński (1893-1940)
-
Wokół postaci Wasilija Błochina narosło wiele mitów. Jako komendant Łubianki w Moskwie był bezpośrednio odpowiedzialny za wykonywanie wyroków śmierci na „wrogach władzy sowieckiej”. Historycy i publicyści prześcigają się w liczbach jego ofiar, które oscylują w granicach dziesiątek tysięcy. Kim był człowiek od „zadań specjalnych”, którego tak cenił sam dyktator Związku Sowieckiego – Józef Stalin? Krzysztof Łagojda: Postać z horroru. Wasilij Błochin – bez reszty oddany kat Józefa Stalina
-
Niewielu jest naszych pisarzy, na których życiu tak silnie, a zarazem tak dramatycznie odcisnął się wiek XX i którzy by to doświadczenie opisali w sposób tak poruszający. Krasiński był nie tylko świadkiem dwu totalitaryzmów – niemieckiego i sowieckiego. Był także ich ofiarą, a zarazem dokumentalistą, analitykiem i oskarżycielem. Maciej Urbanowski: Janusz Krasiński – świadek dwóch totalitaryzmów
-
Plik listów, fotografii i dokumentów, który stanowi nasze główne źródło wiedzy o Józefie Diakow, pozwala nam odtworzyć nie tylko życie zawodowe, ale i osobiste perypetie naszej bohaterki. Niestety, finał historii ułożonej ze świadectw pracy, wakacyjnych fotografii i miłosnych listów odnajdziemy w dokumencie zupełnie innego charakteru – na liście nauczycieli zgładzonych przez Sowietów. Magdalena Mołczanowska: Życiorys ułożony z dokumentów
-
Wojska sowieckie do Krakowa wkroczyły 18 stycznia 1945 r. Na początku lutego były już w Białej. „Smiersz” i NKWD od razu rozpoczęły likwidację struktur Polskiego Państwa Podziemnego na terenie Okręgu Kraków Armii Krajowej. Marcin Chorązki: Wywózki akowców w głąb Związku Sowieckiego
-
Rodzina Wagnerów została wyjątkowo boleśnie potraktowana przez toczące się wojny i kilkakrotnie złożyła ojczyźnie najwyższą ofiarę. Trzej bracia – Zdzisław, Marian i Tadeusz Wagnerowie – zasłużeni w okresie odzyskiwania niepodległości, zostali zamordowani w 1940 r. przez Sowietów. Marcin Krzek-Lubowiecki: Bracia Wagnerowie. Weterani Legionów, ofiary zbrodni katyńskiej
-
Władze polskie za główne niebezpieczeństwo dla niepodległości państwa uważały możliwość agresji ZSRS. Drugi z wielkich sąsiadów Polski – Niemcy – na mocy postanowień traktatu wersalskiego dysponował przez dłuższy czas jedynie stutysięczną armią, niemal całkowicie pozbawioną ciężkiej broni. Marek Gałęzowski: Agresja Niemiec i ZSRS na Polskę we wrześniu 1939 roku
-
Kilkanaście dni po niemieckim ataku na Polskę z 1 września 1939 r. Związek Sowiecki wypełnił swoje zobowiązanie dotyczące Polski zawarte w tajnym protokole paktu Ribbentrop-Mołotow z 23 sierpnia 1939 r. Marek Hańderek: Sowieckie zbrodnie i represje wobec obywateli polskich po 17 września 1939 roku
-
Każda rocznica Zbrodni Katyńskiej skłania do głębokiej refleksji nad jej przyczynami, przebiegiem i konsekwencjami. Ofiarą katyńskiego ludobójstwa padło wszak co najmniej 21 857 polskich obywateli. Marek Jończyk: Jan Bernard Rejecki – ofiara Katynia
-
Masakry NKWD latem 1941 r.
-
W lipcu 1945 r. komuniści zadali pierwszy cios strukturom Śląsko-Cieszyńskiego Okręgu Narodowego Zjednoczenia Wojskowego. Do ostatnich dni tzw. Polski ludowej nie potrafili jednak poprawnie rozszyfrować struktur konspiracji, której dowództwo miało siedzibę w Wadowicach. Michał Siwiec-Cielebon: Niemców zastąpili Sowieci. Pierwsze uderzenie w podziemie niepodległościowe na ziemi wadowickiej
-
Pochodzący z Bochni oficer Pułku Radiotelegraficznego, w przededniu II wojny światowej pełnił funkcję zastępcy oficera mobilizacyjnego. Przy pożegnaniu z bliskimi przykazał dziewięcioletniemu synowi, by opiekował się rodziną, gdyby on miał nie wrócić. Prowadzony przez niego w obozie w Kozielsku kalendarzyk zawiera lakoniczne świadectwo obozowej codzienności i głębokiego przywiązanie do bliskich. Michał Wenklar: Michał Jan Benesch (1899-1940)
-
Nowa strona internetowa poświęcona Obławie Augustowskiej – największej powojennej zbrodni dokonanej na Polakach przez Sowietów
-
Dla mieszkańców wschodnich terenów Polski okres okupacji „pierwszego Sowieta” kojarzy się przede wszystkim z masowymi deportacjami w głąb Związku Sowieckiego. Ta brutalna forma zbiorowych represji ze strony bolszewickiego okupanta dotknęła setki tysięcy polskich obywateli. Obchody 85. rocznicy pierwszej masowej deportacji obywateli polskich w głąb ZSRS
-
W lipcu 1945 roku, dwa miesiące po zakończeniu działań wojennych w Europie, na północno-wschodnich terenach Rzeczypospolitej przeprowadzono operację wojskową, która do dziś pozostaje jedną z największych niewyjaśnionych zbrodni w powojennej historii Polski. Obława Augustowska. Największa powojenna zbrodnia sowiecka na Polakach
-
To już trzy ćwierćwiecza od kiedy setki mieszkańców Suwalszczyzny i Augustowszczyzny zatrzymanych w obławie lipcowej przez Sowietów zniknęły bez śladu. Dziś nikt już chyba nie ma wątpliwości, jaki spotkał ich los. Wciąż nie udało się jednak odnaleźć ich grobów. Paweł Niziołek: Tam, gdzie nikt ich nie znajdzie... Perspektywy odnalezienia miejsca pochówku ofiar Obławy Augustowskiej w rejonie Kalet
-
10 lutego 1940 r. rozpoczęła się pierwsza masowa deportacja Polaków na Sybir. W głąb Związku Sowieckiego wywieziono wówczas ok. 140 tys. Polaków z Kresów Wschodnich. Transportowano ich w bydlęcych wagonach i w 30-stopniowym mrozie. Paweł Sokołowski: Z Medyki do Pimy. Syberyjskie wspomnienia Kazimierza Cybulskiego
-
Polska pod okupacją 1939–1945, tom 3
-
Rocznica śmierci Eugeniusza Bodo
English version