Instytut Pamięci Narodowej
-
Była to nadzwyczajna instytucja państwowa utworzona w obliczu zagrożenia militarnego ze strony Armii Czerwonej, która zbliżała się do granic odrodzonej Rzeczypospolitej w trakcie wojny polsko-bolszewickiej. Rada Obrony Państwa odegrała ważną rolę w przygotowaniach do Bitwy Warszawskiej, która okazała się przełomowa i umożliwiła Polsce odparcie bolszewickiej ofensywy. 1 lipca 1920 roku powołano Radę Obrony Państwa
-
Pytanie postawione w tytule dotyczy okresu przed wkroczeniem i zajęciem przez Sowietów ziem wschodnich II Rzeczypospolitej, a potem działań wojennych na terenach, które po Jałcie znalazły się w nowych granicach Polski. Adam Hlebowicz: Kto nie chciał iść z Armią Czerwoną w 1944 roku?
-
Po wkroczeniu Armii Czerwonej w styczniu 1945 r. na polską część Górnego Śląska rozpętało się piekło. Żołnierze mordowali masowo ludność cywilną – głównie kobiety, dzieci i starców. Gwałcili dziewczęta, sieroty z domów dziecka oraz zakonnice. Nie było komu ich chronić, bowiem na ziemiach wcielonych w 1939 r. do III Rzeszy mężczyźni zmuszeni zostali do służby w Wehrmachcie. Bogusław Tracz: Gehenna „wyzwolenia”. Zbrodnie sowieckie na Górnym Śląsku w 1945 roku
-
CALL FOR PAPERS: Ogólnopolska konferencja naukowa Polska i Polacy „za drugiego sowieta” 1944–1945 – Białystok, 15–16 maja 2025
-
W wyniku ofensywy latem 1944 roku, Armia Czerwona zajęła tereny Białostocczyzny, które miały stać się Polską Ludową. Do września 1939 roku tereny te były centralnym obszarem II RP. Po klęsce wrześniowej znalazły się pod okupacją sowiecką. Damian Marculewicz: Wyzwolenie czy następna okupacja? Stosunek ludności cywilnej do wkraczającej Armii Czerwonej w rejonie Kuźnicy
-
W marcu 1945 r. Sowieci przystąpili do zdobywania zamienionego przez Niemców w twierdzę Gdańska. 23 marca wkroczyli do Sopotu, dzień później do Pruszcza Gdańskiego, a 25 marca, w Niedzielę Palmową, do Oliwy. Zmasowane ostrzały i bombardowania Gdańska zamieniło śródmieście w morze ruin. Początek Wielkiego Tygodnia był zarazem początkiem końca niemieckiego Danzig. Daniel Gucewicz: Zdobycie Gdańska przez Armię Czerwoną z perspektywy diecezji gdańskiej
-
Wraz z nadejściem Armii Czerwonej i podążających za nią służb sowieckich na ziemiach polskich rozpętały się represje i terror skierowane przeciwko społeczeństwu polskiemu. Trudno było dostrzec różnice pomiędzy jedną okupacyjną formą zniewolenia a drugą. Daniel Szlachta: Obozy pracy po II wojnie światowej w województwie śląsko-dąbrowskim
-
Zgodnie z najbardziej znaną wersją śmierci tego żołnierza podziemia niepodległościowego i antykomunistycznego, 30 października 1945 r. został zastrzelony przez żołnierzy sowieckich na dworcu lub w okolicach dworca kolejowego w Ciechanowie, gdy stanął w obronie napastowanej przez tych żołnierzy dziewczyny bądź (według innego przekazu) po próbie uniemożliwienia grabieży przez czerwonoarmistów butów. Elżbieta Strzeszewska: Roman Dziemieszkiewicz „Adam”, „Pogoda”
-
W latach 1980-1981 działacze „Solidarności” w kilku regionach przygotowali wewnętrzne wytyczne na wypadek strajku generalnego, wprowadzenia stanu wojennego, a także sowieckiej interwencji. Prezydium MKZ w Gdańsku, prócz wspomnianych wytycznych, przygotowało również niespodziewany załącznik na wypadek tej ostatniej – odezwę do żołnierzy sowieckich. Grzegorz Majchrzak: „Nie bądźcie narzędziem ucisku i śmierci, do uczynienia z polskiej ziemi cmentarza, w którym i Wy zostaniecie pogrzebani”. Solidarnościowy apel na wypadek sowieckiej interwencji z 1981 r.
-
3 lutego 1945 r. Państwowy Komitet Obrony ZSRS wydał dyrektywę o nakazie pracy przymusowej obywateli III Rzeszy w wieku od 17 do 50 lat, którzy znaleźli się na tyłach I, II i III Frontu Białoruskiego oraz I Frontu Ukraińskiego Armii Czerwonej. Dla ponad 46 tys. mieszkańców Górnego Śląska oznaczało to deportację do łagrów na terenie Związku Sowieckiego. Irena Siwińska: Tragedia Górnośląska
-
17 stycznia Armia Czerwona wkroczyła do zrujnowanej lewobrzeżnej Warszawy. Wraz z czerwonoarmistami do stolicy weszli także żołnierze 1. Armii WP. W dzisiejszej narracji historycznej trwa spór o słowo „wyzwolenie”. W rzeczywistości prawie nie było ani kogo, ani czego wyzwalać… Katarzyna Adamów: Zdobycie ruin. Wkroczenie Armii Czerwonej do Warszawy
-
Konferencja naukowa „»Od Wisły po Odrę i Olzę«. Militarne aspekty wkroczenia Armii Czerwonej na Górny Śląsk w 1945 roku“ – zgłoszenia do 15 marca 2026
-
Kilkanaście dni po niemieckim ataku na Polskę z 1 września 1939 r. Związek Sowiecki wypełnił swoje zobowiązanie dotyczące Polski zawarte w tajnym protokole paktu Ribbentrop-Mołotow z 23 sierpnia 1939 r. Marek Hańderek: Sowieckie zbrodnie i represje wobec obywateli polskich po 17 września 1939 roku
-
Należał do najmłodszego pokolenia Polaków, którzy bronili zdobytej w 1918 r. niepodległości przed najazdem sowieckim. Nie miał jeszcze osiemnastu lat, gdy jako ochotnik poszedł na wojnę polsko-bolszewicką. Józef Mackiewicz zmarł 31 stycznia 1985 r. Marek Klecel: Józef Mackiewicz na progu niepodległości
-
Bez wypowiedzenia wojny Sowieci dokonali 17 września 1939 r. zbrojnej napaści na Polskę, będącą od 1 września w stanie wojny z III Rzeszą. Wkraczającym jednostkom Armii Czerwonej opór zbrojny stawiały m.in. związki taktyczne Korpusu Ochrony Pogranicza, Brygada Rezerwowa Kawalerii Wołkowysk i Samodzielna Grupa Operacyjna Polesie. Marek Kozak: Boje rtm. Ryszarda Wiszowatego na Grodzieńszczyźnie we wrześniu 1939 roku
-
W centrum wsi Kodziowce (przy drodze) upamiętniono miejsce bohaterskiej bitwy 101. Pułku Ułanów z Rezerwowej Brygady Kawalerii „Wołkowysk” z pancerną jednostką Armii Czerwonej. Starcie to, uwieńczone polskim sukcesem, umożliwiło utrzymanie dotychczasowych pozycji i zadanie ciężkich strat przeciwnikowi. Marek Kozak: Kodziowce – miejsce pamięci na Grodzieńszczyźnie
-
Pogrom or Revenge? The Armed Operation of the “Freedom and Independence” Association in Parczew on 5 February 1946
-
Powstanie 1956 r. to najbardziej znany, także na arenie międzynarodowej, rozdział w historii Węgier XX w., jak również znaczący epizod zimnej wojny. Pierwsza na Starym Kontynencie antytotalitarna rewolucja nie tylko była doniosłym światowym wydarzeniem, lecz przez dziesięciolecia stanowiła pewien symbol w Europie rozdzielonej żelazną kurtyną. Réka Kiss: Węgierska rewolucja i walka o wolność w 1956 roku
-
9 kwietnia 1991 r. z garnizonu Borne Sulinowo (woj. zachodniopomorskie) w drogę do Rosji wyruszyło kilkadziesiąt wagonów z sowieckimi żołnierzami jednostki rakietowej Północnej Grupy Wojsk, z siedzibą sztabu w Legnicy. Roksana Szczypta-Szczęch: Sowieci jadą do domu
-
Świat to my. Aparat władzy politycznej w Tczewie i powiecie tczewskim w latach 1945–1956
-
To nie była „zwykła” napaść, bo nawet zakładając, że każda agresja jest wyjątkowa, musimy w tej sowieckiej z 17 września 1939 roku dostrzec cechy zupełnie niespotykane. Po raz pierwszy bodaj w dziejach zdarzyło się, że jedno państwo, najeżdżając drugie, twierdziło, że to drugie… nie istnieje. Sławomir Kalbarczyk: Pod czerwonym butem
-
2 października 1939 r. do Kamionki wkroczyła grupa żołnierzy Armii Czerwonej. Na jej czele stał politruk Rodion Bierdnikow, który, najprawdopodobniej inspirowany przez miejscowych komunistów, postanowił rozstrzelać rodzinę Boryczków – jako „wrogów ludu”. Wedle polskich relacji napastnicy najpierw otoczyli dworek... Sławomir Kalbarczyk: Śladami „wyzwoleńczego” marszu Armii Czerwonej jesienią 1939 r. Zbrodnia na rodzinie Boryczków
-
Warszawa była dla Józefa Stalina i polskich komunistów miejscem wyjątkowym przede wszystkim z tego powodu, że tu znajdowały się wszystkie centralne aktywa Polskiego Państwa Podziemnego – Komenda Główna Armii Krajowej, Delegatura Rządu i Rada Jedności Narodowej. Tomasz Łabuszewski: Warszawa w objęciach Wielkiego Brata
-
W sobotę, 31 maja 2025 r. na placu przy bazylice św. Katarzyny w Braniewie odbyły się uroczystości beatyfikacyjne piętnastu sióstr katarzynek – męczennic ofiar komunizmu, w tym sześciu odnalezionych i ekshumowanych przez Biuro Poszukiwań i Identyfikacji IPN. Liturgii przewodniczył kard. Marcello Semeraro, prefekt watykańskiej Dykasterii Spraw Kanonizacyjnych. W uroczystościach wzięli udział zastępcy prezesa IPN: dr hab. Karol Polejowski oraz dr hab. Krzysztof Szwagrzyk, po. dyrektor Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN. Uroczystości beatyfikacyjne sióstr katarzynek – męczennic ofiar komunizmu, Braniewo, 31 maja 2025
-
Kreowana przez komunistów polityka historyczna miała uzasadniać nadrzędną rolę Związku Sowieckiego i przewodnią rolę Polskiej Partii Robotniczej (od 1948 r. Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej). Jednym z historycznych mitów było twierdzenie o wyzwoleniu Polski przez Armię Czerwoną w II wojnie światowej. Waldemar Brenda: Mitologia wyzwolenia Warmii i Mazur przez Armię Czerwoną
-
Odradzająca się w ogniu wojen lat 1918–1921 Rzeczypospolita Polska nie była stroną konwencji haskiej z 1907 r. regulującej kwestie jeńców wojennych, jednak uznawała jej postanowienia. Waldemar Rezmer: Jeńcy polscy w niewoli sowieckiej
-
U schyłku 1944 r. perspektywy, rysujące się przed Polską, przedstawiały się wyjątkowo niekorzystnie. Likwidacja w zachodniej części ziem II Rzeczypospolitej okupacji niemieckiej była równoznaczna z ich opanowaniem przez Armię Czerwoną. Oznaczało to zainstalowanie „władzy ludowej” i umacnianie jej rządów przez UB, przy ścisłej współpracy z NKWD. Włodzimierz Suleja: W cieniu Jałty. Fakty dokonane
-
„Biuletyn IPN” nr 1–2/2025 – Podział Europy
English version