Instytut Pamięci Narodowej

Rada została powołana uchwałą Sejmu Ustawodawczego na wniosek Naczelnika Państwa – Józefa Piłsudskiego. W skład Rady wchodzili przedstawiciele rządu, parlamentu, wojska i innych instytucji – m.in. premier, marszałek Sejmu, przedstawiciele głównych stronnictw politycznych oraz Naczelny Wódz. 

Powołanie Rady Obrony Państwa jako odpowiedź na kryzys 1920 roku
Wiosną 1920 r. Polska rozpoczęła ofensywę kijowską, zdobywając Kijów w maju. Jednak w czerwcu nastąpiła kontrofensywa Armii Czerwonej, która odrzuciła wojska polskie i szybko posuwała się na zachód. W rezultacie bolszewicy zbliżali się do Warszawy, a sytuacja militarna Polski stawała się krytyczna. Ponadto odrodzone państwo polskie było politycznie podzielone – sejm, rząd i różne stronnictwa nie były zgodne co do dalszych działań. Wobec tego niezbędna była centralizacja władzy i szybkie podejmowanie decyzji w warunkach zagrożenia egzystencjalnego państwa.

W związku z bolszewickim zagrożeniem Józef Piłsudski, jako Naczelnik Państwa i Naczelny Wódz, dostrzegł potrzebę skoordynowania działań politycznych, wojskowych i społecznych. Z jego inicjatywy Sejm Ustawodawczy uchwalił ustawę o Radzie Obrony Państwa 1 lipca 1920 r. Do jej zadań należało m.in. kierowanie wysiłkiem wojennym, mobilizacja zasobów kraju, koordynacja działań politycznych i wojskowych oraz współpraca z zagranicą. W skład Rady weszli przedstawiciele wszystkich najważniejszych ośrodków władzy w państwie – rządu, parlamentu i wojska – co pozwoliło zintegrować działania różnych środowisk.

Ostatnia deska ratunku II Rzeczypospolitej
Rada zdołała zjednoczyć przedstawicieli różnych ugrupowań politycznych (zarówno lewicy, centrum, jak i prawicy) wokół wspólnego celu – obrony niepodległości Polski. Stworzyła forum porozumienia narodowego ponad podziałami, co miało ogromne znaczenie w czasie zagrożenia. Dzięki Radzie możliwe było szybsze podejmowanie decyzji wojskowych, administracyjnych i logistycznych, bez długich debat parlamentarnych. Usprawniło to m.in. mobilizację sił zbrojnych, ewakuację urzędów oraz organizację aprowizacji i transportu wojskowego. Rada wspierała też działania rządu w zakresie polityki zagranicznej (np. negocjacje z państwami Ententy, próby uzyskania pomocy wojskowej i materiałowej z Zachodu). Ponadto powołanie Rady odebrano w społeczeństwie jako sygnał, że państwo działa sprawnie, mimo trudnej sytuacji. Miało to pozytywny wpływ na morale społeczeństwa, które zaczęło się mobilizować do walki (np. ochotnicy do armii, datki na wojsko).

Na koniec warto podkreślić, że Rada nie tylko legitymizowała działania Piłsudskiego, ale również umożliwiła szersze wsparcie dla planów strategicznych, które ostatecznie doprowadziły do zwycięstwa w Bitwie Warszawskiej i ocalenia niepodległości Polski.

***

W 2022 r. IPN wydał pracę naukową pt. „Warszawiacy przeciw bolszewikom 1920. Seria: Warszawa Niepokonana. Tom XXVI” pod red. Michała Zarychta. Niniejsza książka jest publikacją zbiorową, której tematem przewodnim jest historia Warszawy w okresie wojny polsko-bolszewickiej. Zamieszczone w niej artykuły obejmują szeroki zakres problematyki - historię militarną, polityczną i społeczną, historię wychowania, a także badania archeologiczne. Niniejsza pozycja jest dostępna w naszych księgarniach i online.

W 2023 r. IPN wydał książkę pt. „1920 rok – wojna światów. Tom 2. Europa wobec wojny polsko-bolszewickiej” pod red. Elżbiety Kowalczyk, Konrada Rokickiego. Tematyka drugiego tomu artykułów poświęconych wojnie polsko-bolszewickiej koncentruje się wokół jej międzynarodowych aspektów. Autorzy opisują m.in. międzynarodowe położenie Polski, rozprzestrzenianie się rewolucji w Europie, stosunek przedstawicieli różnych narodowości i wyznań do bolszewizmu a także działania dyplomatyczne państw europejskich w związku z zagrożeniem Polski podbojem. Pubikacja jest dostępna w naszych księgarniach i online.

W 2024 r. IPN wydał książkę pt. „Pilnujcie honoru sztandaru pułkowego. Oficerowie Legionów Polskich polegli w wojnie polsko-bolszewickiej” autora: Marek Gałęzowski. Książka upamiętnia sylwetki trzydziestu polskich oficerów, którzy polegli w wojnie z bolszewikami w latach 1919–1920. Wszyscy ci bohaterowie otrzymali swój stopień oficerski w Legionach Polskich – pierwszej i największej formacji zbrojnej bijącej się o niepodległość Polski w czasie I wojny światowej. Niniejsza pozycja jest dostępna w naszych księgarniach i online.

Dla najmłodszych czytelników polecamy najnowszy komiks Wincenty Witos – premier rządu 1920, scenariusz Maciej Jasiński, rysunki Jacek Michalski, wkładka historyczna Janusz Skicki, IPN, Towarzystwo Przyjaciół Muzeum W. Witosa w Wierzchosławicach, Warszawa 2022, który opowiada o Wincentym Witosie, premierze rządu polskiego od 24 lipca 1920 do 13 września 1921 roku, a więc w okresie wojny polsko-bolszewickiej i decydującej o jej przebiegu bitwy warszawskiej. Komiks dostępny jest w naszych księgarniach stacjonarnie lub online.

Ponadto zachęcamy również do zapoznania się z artykułami i innymi licznymi materiałami zgromadzonymi w portalu przystanekhistoria.pl oraz na innych stronach Instytutu Pamięci Narodowej, w tym na kanale IPNTv:

• Mirosław Szumiło, Bitwa warszawska 1920 r.
• Mirosław Szumiło, Geneza traktatu ryskiego – październikowy rozejm 1920 roku
• Łukasz Przybyło, Bitwa Warszawska 1920
• Artur Cieślik, „Wojna polsko-bolszewicka. Wojna o niepodległość na własnych warunkach”
• Największe bitwy wojny polsko-bolszewickiej 1919–1921

Kontakt dla mediów:

Rzecznik Prasowy IPN – Dyrektor Biura:
dr Rafał Leśkiewicz
tel. 602 322 362
media@ipn.gov.pl 

AUDIO:

• Rada Obrony Państwa 1920 R.: prof. dr hab. Włodzimierz Suleja, BBH IPN