English version
Jan Sehn urodził się w 1909 roku w Tuszowie Małym na Podkarpaciu. Pochodził z rodziny niemieckich osadników osiadłych w Galicji jeszcze w XVIII w. Pytany o narodowość, zawsze jednak deklarował się jako Polak. W okresie międzywojennym ukończył gimnazjum w Mielcu i studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim. Jego karierę w krakowskim sądownictwie przerwała na kilka lat II wojna światowa. W czasie okupacji niemieckiej pracował w stowarzyszeniu restauratorów.
W kwietniu 1945 r. dołączył do Komisji dla Badania Zbrodni Niemiecko-Hitlerowskich w Oświęcimiu, zwanej też Komisją Oświęcimską – i szybko zaczął w niej grać pierwsze skrzypce. Przesłuchiwał byłych więźniów Auschwitz, a od maja wielokrotnie jeździł na teren poobozowy, gdzie m.in. zabezpieczał dowody niemieckich zbrodni. To właśnie Sehn – już jako szef Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich w Krakowie – miał znaczący udział w postawieniu przed sądem pierwszego komendanta Auschwitz Rudolfa Hößa. W kwietniu 1947 r. Höß został skazany przez Najwyższy Trybunał Narodowy na karę śmierci i w tym samym miesiącu zawisł na szubienicy w Oświęcimiu.
24 listopada 1947 r. przed NTN ruszył proces dalszych czterdzieściorga członków załogi Auschwitz, także przygotowany w dużej mierze przez Sehna. Na ławie oskarżonych w gmachu Muzeum Narodowego w Krakowie zasiedli m.in.: były komendant Auschwitz (następca Hößa) Arthur Liebehenschel, kierowniczka obozu kobiecego w Birkenau – Maria Mandl i Maximilian Grabner, który w Auschwitz stał na czele Wydziału Politycznego. Liebehenschela, Mandl, Grabnera i dwadzieścioro innych oskarżonych Najwyższy Trybunał Narodowy skazał na karę śmierci (21 z tych wyroków wykonano), szesnaście osób na kary więzienia, w tym sześć – dożywotniego.
Sehn przyczynił się również do skazania na karę śmierci komendanta KL Plaszow Amona Götha, szefa tzw. rządu Generalnego Gubernatorstwa Josefa Bühlera oraz Gerharda Maurera z Głównego Urzędu Gospodarki i Administracji (WVHA) SS.
Od 1949 r. Sehn kierował Instytutem Ekspertyz Sądowych w Krakowie i wykładał technikę śledczą, a później kryminalistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim. Nadal jednak angażował się w ściganie i dokumentowanie zbrodni niemieckich. Wydał monografię Auschwitz, a w latach sześćdziesiątych XX w. wspomagał przygotowanie procesów oświęcimskich we Frankfurcie nad Menem. To właśnie w czasie jednego z pobytów w tym zachodnioniemieckim mieście zmarł nagle w wieku 56 lat. Jego pogrzeb na cmentarzu Rakowickim w Krakowie zgromadził tłumy.
Imię Jana Sehna nosi dziś wspomniany Instytut Ekspertyz Sądowych. W podmieleckim Tuszowie Małym, gdzie urodził się późniejszy profesor, stoi od 2004 r. jego skromne popiersie.
***
Zbrodnie niemieckie w okupowanej Polsce i ich sądowe rozliczenia od wielu lat stanowią przedmiot badań Instytutu Pamięci Narodowej. Efektem są liczne publikacje.
W pracy pt. Niemiecki zbrodniarz przed polskim sądem. Krakowskie procesy przed Najwyższym Trybunałem Narodowym (2021) dr hab. Joanna Lubecka przybliża cztery rozprawy przed NTN, w których przygotowaniu istotną rolę odegrał Jan Sehn: procesy Amona Götha, Rudolfa Hößa, Josefa Bühlera i 40 członków załogi Auschwitz. Autorka m.in. kreśli sylwetki oskarżonych i prokuratorów, oddaje ówczesną atmosferę wokół rozliczeń zbrodni niemieckich i związane z nimi dylematy prawne.
Polecamy też album Profesor Jan Sehn 1909–1965. Prawnik, sędzia śledczy, łowca nazistów (2019) dr. Filipa Gańczaka i Piotra Litki.
Wiele materiałów o sądowym rozliczeniu zbrodni niemieckich w Polsce jest dostępnych w portalu IPN przystanekhistoria.pl, na innych stronach Instytutu Pamięci Narodowej oraz na kanale IPNtv:
- Sylwia Afrodyta Karowicz-Bienias, Zbrodniarze pod sąd! – czyli o powołaniu Najwyższego Trybunału Narodowego [ARTYKUŁ]
- Filip Gańczak, Rafał Leśkiewicz, Tropiciel zbrodniarzy [WYWIAD]
- Filip Gańczak, Maria Mandl [ARTYKUŁ]
- Piotr Setkiewicz, Nie ma niewinnych esesmanów [WYWIAD]
- Joanna Lubecka, Teoretycznie obrońcą mógł być każdy [WYWIAD]
- Procesy niemieckich zbrodniarzy wojennych. Krakowska Loża Historii Współczesnej [DYSKUSJA]
- Przystanek Historia - promocja książki Profesor Jan Sehn (1909-1965) luty 2020 [DYSKUSJA]
- IPNtv - Z filmoteki bezpieki odc. 42 - Egzekucje zbrodniarzy hitlerowskich [WYWIAD]
Kontakt dla mediów:
dr Rafał Kościański
rzecznik prasowy IPN
tel. +48 735 205 793
rzecznik@ipn.gov.pl
AUDIO: 60. rocznica śmierci prof. Jana Sehna, dr Filip Gańczak IPN