Instytut Pamięci Narodowej
-
Adam Bień był człowiekiem wyjątkowym – politykiem i działaczem niepodległościowego ruchu ludowego, jednym z szesnastu skazanych w moskiewskim procesie przywódców Polskiego Państwa Podziemnego, a także prawnikiem i pisarzem. Anna Lasek: Adam Bień. Jeden z szesnastu
-
Aleksander Krzyżanowski ps. „Wilk”, Komendant Okręgu Wileńskiego AK i dowódca oddziałów AK w operacji „Ostra Brama” został aresztowany przez funkcjonariuszy NKWD 17 lipca 1944 r. Aresztowanie generała Aleksandra Krzyżanowskiego „Wilka” przez Sowietów
-
21 sierpnia 1944 roku we wsi Surkonty ok. 80 żołnierzy AK stawiło bohaterski opór znacznie liczniejszym oddziałom NKWD. W boju poległ m.in. ppłk Maciej Kalenkiewicz „Kotwicz” – współtwórca koncepcji cichociemnych i polskich wojsk spadochronowych, legendarny oficer Wojska Polskiego i Polskich Sił Zbrojnych. Była to pierwsza bitwa AK z oddziałami sowieckimi. Bitwa pod Surkontami – pierwsze starcie AK z Sowietami
-
Po wkroczeniu Armii Czerwonej w styczniu 1945 r. na polską część Górnego Śląska rozpętało się piekło. Żołnierze mordowali masowo ludność cywilną – głównie kobiety, dzieci i starców. Gwałcili dziewczęta, sieroty z domów dziecka oraz zakonnice. Nie było komu ich chronić, bowiem na ziemiach wcielonych w 1939 r. do III Rzeszy mężczyźni zmuszeni zostali do służby w Wehrmachcie. Bogusław Tracz: Gehenna „wyzwolenia”. Zbrodnie sowieckie na Górnym Śląsku w 1945 roku
-
Wobec odkrycia masowych grobów w Katyniu, Sowieci przyjęli strategię przerzucania odpowiedzialności za zbrodnię na Niemców. W odpowiedzi na „niemieckie insynuacje” powołali 13 stycznia 1944 r. – dokładnie 8 miesięcy po odkryciu grobów – własną komisję śledczą pod przewodnictwem Nikołaja Burdenki. Jej raport stał się fundamentem kłamstwa katyńskiego. Bożena Witowicz: Komisja Burdenki. Budowa kłamstwa katyńskiego
-
Wraz z nadejściem Armii Czerwonej i podążających za nią służb sowieckich na ziemiach polskich rozpętały się represje i terror skierowane przeciwko społeczeństwu polskiemu. Trudno było dostrzec różnice pomiędzy jedną okupacyjną formą zniewolenia a drugą. Daniel Szlachta: Obozy pracy po II wojnie światowej w województwie śląsko-dąbrowskim
-
W związku z przypadającą w 2025 r. okrągłą, 80. rocznicą zakończenia II wojny światowej w Europie Instytut Pamięci Narodowej zorganizował debatę naukową pt. „1945 – rok nowego zniewolenia. Doświadczenie Polski”. Wydarzenie odbyło się 16 kwietnia 2025 r. w Centralnym Przystanku Historia im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Warszawie, ul. Marszałkowska 107. Debata naukowa „1945 – rok nowego zniewolenia. Doświadczenie Polski”
-
Los setek aresztowanych w lipcu 1945 r. w ramach Obławy Augustowskiej do dnia dzisiejszego pozostaje zagadką nie do końca rozwikłaną. Do grupy niewyjaśnionych spraw należy też dopisać zagadnienie nieznanej liczby osób, które, także w tajemniczych okolicznościach, po zakończeniu wojny wywiezione zostały w Sowiety i nierzadko przepadły jak kamień w wodę. Diana Maksimiuk: Powojenne wywózki żołnierzy AK – studia przypadków
-
18 listopada 2024 roku w Centralnym Przystanku Historia IPN im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Warszawie odbyła się dyskusja o książce „Operacje deportacyjne NKWD 1940–1941/ Депортаційні операції НКВД 1940–1941”, będącej 11. tomem przygotowywanej przez Archiwum IPN dwujęzycznej serii „Polska i Ukraina w XX wieku. Nieznane dokumenty z archiwów służb specjalnych”. Dyskusja o książce „Operacje deportacyjne NKWD 1940–1941”
-
Siostra Izabela, jak brzmiało jej imię zakonne, niemal całe swoje dorosłe życie poświęciła służbie Bogu. Okazała również swój głęboki patriotyzm, angażując się w walkę z niemieckim okupantem w okresie II wojny światowej, a po jej zakończeniu w działalność niepodległościową. Ewa Wójcicka: Zofia Łuszczkiewicz. W służbie Bogu, ludziom i Polsce
-
Był czwartek, 26 czerwca 1941 roku – piąty dzień wojny III Rzeszy ze Związkiem Radzieckim. Oddziały Wehrmachtu posuwały się szybko na wschód, ale sowiecka bezpieka nadal pracowała. W mieszkaniu Eugeniusza Bodo przy ulicy Kogonowskiej we Lwowie zjawiło się tego dnia dwóch enkawudzistów. Filip Gańczak: Szwajcar, czyli szpion
-
7 marca 1949 r. w więzieniu MBP na warszawskim Mokotowie władze komunistyczne wykonały karę śmierci na mjr. Hieronimie Dekutowskim „Zaporze”. Polecamy film dokumentalny i materiały Instytutu Pamięci Narodowej poświęcone jednemu z najbardziej niezłomnych dowódców polskiego podziemia niepodległościowego. Hieronim Dekutowski „Zapora”
-
Nasza wiedza na temat Obławy Augustowskiej jest już spora, choć wciąż nie wiemy, gdzie znajdują się doły śmierci zamordowanych Polaków. Kiedy do nich dotrzemy, poznamy dokładną liczbę ofiar, którą dziś możemy jedynie szacować. Jarosław Schabieński: Obława Augustowska
-
Kraków. Uroczystość pamięci ofiar operacji polskiej NKWD
-
Wokół postaci Wasilija Błochina narosło wiele mitów. Jako komendant Łubianki w Moskwie był bezpośrednio odpowiedzialny za wykonywanie wyroków śmierci na „wrogach władzy sowieckiej”. Historycy i publicyści prześcigają się w liczbach jego ofiar, które oscylują w granicach dziesiątek tysięcy. Kim był człowiek od „zadań specjalnych”, którego tak cenił sam dyktator Związku Sowieckiego – Józef Stalin? Krzysztof Łagojda: Postać z horroru. Wasilij Błochin – bez reszty oddany kat Józefa Stalina
-
Lubelszczyzna między lipcem 1944 a styczniem 1945. Wybrane zagadnienia, t. 1
-
Lubelszczyzna między lipcem 1944 a styczniem 1945. Wybrane zagadnienia, t. 2
-
27 marca 1945 roku z Obozu Specjalnego w podlubartowskim Skrobowie zbiegło czterdziestu ośmiu przetrzymywanych w nim żołnierzy Armii Krajowej. Ci, którzy się przed ucieczką zawahali, zostali wywiezieni w głąb ZSRS. Magdalena Mołczanowska: Ucieczka z obozu w Skrobowie
-
W opinii wielu czołowych bolszewickich działaczy partyjnych Polacy zamieszkujący Rosję Sowiecką stanowili zagrożenie i byli grupą, do której komunistyczna władza nie miała zaufania. Zakładano, że w przypadku wybuchu wojny zdradzą ją – a wobec tego należy najaktywniejszych zlikwidować lub uwięzić w obozach koncentracyjnych, a resztę zastraszyć i różnymi metodami sparaliżować ich działania. Marcin Majewski: „Operacja polska” 1937–1938 w Ukraińskiej SRS. Antypolski wymiar rozkazu NKWD nr 00485
-
W połowie lat 30. XX wieku zaczęły się deportacje ludności polskiej z ziem, które po traktacie ryskim znalazły się w granicach Sowdepii. Zaraz potem, w latach 1937–1938, przyszła „operacja polska”: za samo pochodzenie NKWD zamordowało – jako szpiegów lub wrogów ZSRS – co najmniej 111 tys. Polaków. Marek Klecel: Ludobójstwo przed wojenną zagładą. „Operacja polska” NKWD
-
Masakry NKWD latem 1941 r.
-
„Historia toczy się dziś” – 10 października 2025 r. o godzinie 9.15 na kanale YouTube IPNtv. Małoletni w obozach specjalnych NKWD. Dr Ewa Kowalska dla „Historia toczy się dziś”
-
W lipcu 1945 r. komuniści zadali pierwszy cios strukturom Śląsko-Cieszyńskiego Okręgu Narodowego Zjednoczenia Wojskowego. Do ostatnich dni tzw. Polski ludowej nie potrafili jednak poprawnie rozszyfrować struktur konspiracji, której dowództwo miało siedzibę w Wadowicach. Michał Siwiec-Cielebon: Niemców zastąpili Sowieci. Pierwsze uderzenie w podziemie niepodległościowe na ziemi wadowickiej
-
Polska pod okupacją 1939–1945, tom 3
-
Polska pod okupacją 1939–1945, tom 4
-
18 czerwca 1945 r. rozpoczął się w Moskwie proces szesnastu przywódców Polskiego Państwa Podziemnego. Ryszard Sodel: Proces szesnastu
-
To nie była „zwykła” napaść, bo nawet zakładając, że każda agresja jest wyjątkowa, musimy w tej sowieckiej z 17 września 1939 roku dostrzec cechy zupełnie niespotykane. Po raz pierwszy bodaj w dziejach zdarzyło się, że jedno państwo, najeżdżając drugie, twierdziło, że to drugie… nie istnieje. Sławomir Kalbarczyk: Pod czerwonym butem
-
11 sierpnia 2025 r. w Warszawie przed Pomnikiem Poległym i Pomordowanym na Wschodzie złożyliśmy hołd ofiarom operacji polskiej NKWD, zamordowanym w Związku Sowieckim w latach 1937–1938. Uroczystość upamiętniająca ofiary operacji polskiej NKWD
-
Vinctis non victis. Pamięci osób duchownych, ofiar mordu katyńskiego
-
23 września 2025 roku w Wilnie odbyła się uroczystość pogrzebowa śp. Edwarda Borkowskiego oraz pięciu żołnierzy Armii Krajowej z oddziału Sergiusza Zyndrama-Kościałkowskiego ps. Fakir, odnalezionych w wyniku prac Instytutu Pamięci Narodowej. W ceremonii wziął udział dr hab. Krzysztof Szwagrzyk, zastępca prezesa IPN. W Wilnie pożegnaliśmy żołnierzy z oddziału Sergiusza Zyndrama-Kościałkowskiego „Fakira”
-
22 września 2025 roku dr hab. Karol Polejowski, zastępca prezesa IPN, spotkał się z przedstawicielami Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce oraz Instytutu Józefa Piłsudskiego. Wizyta dr. hab. Karola Polejowskiego, zastępcy prezesa Instytutu Pamięci Narodowej w Nowym Jorku
-
U schyłku 1944 r. perspektywy, rysujące się przed Polską, przedstawiały się wyjątkowo niekorzystnie. Likwidacja w zachodniej części ziem II Rzeczypospolitej okupacji niemieckiej była równoznaczna z ich opanowaniem przez Armię Czerwoną. Oznaczało to zainstalowanie „władzy ludowej” i umacnianie jej rządów przez UB, przy ścisłej współpracy z NKWD. Włodzimierz Suleja: W cieniu Jałty. Fakty dokonane
-
Zbrodnia katyńska. Nowe aspekty
-
„Fakir”. Sergiusz Kościałkowski. Biografia egzekutora Kedywu, dowódcy szwadronu brygady „Juranda”, komendanta oddziału partyzanckiego Armii Krajowej (na tle historii Okręgu Wileńskiego), t. 1: Życie i wojna na Wileńszczyźnie
-
„Operacja polska” NKWD 1937–1938. Przywracanie pamięci o zbrodni
-
„Tiurma NKWD Nr 2 Tost”. Das sowjetische Gefängnis in Tost im Jahr 1945
-
„Żegnam wszystkich”. Henryk Urbanowicz „Zabawa”. Biografia harcerza i żołnierza brygad wileńskich Armii Krajowej kpt. „Szczerbca” i mjr. „Łupaszki”
English version