Instytut Pamięci Narodowej
-
W Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Delegatura w Kielcach znajduje się skromny zbiór pamiątek dotyczących rodziny Szczygłowskich, z której ojciec, matka i córka aktywnie angażowali się w walkę o niepodległą Polskę. Paweł Żołądek: Rodzina Szczygłowskich w walce o niepodległą Polskę
-
Niewielka miejscowość Strużki, położona w gminie Osiek na południu Kielecczyzny, została spacyfikowana 3 czerwca 1943 r. Niemcy zamordowali wówczas 74 bezbronnych mieszkańców wsi, wśród nich 17 mężczyzn, 33 kobiety i 24 dzieci w wieku do 15 lat. Najmłodszymi ofiarami mordu było troje dzieci poniżej jednego roku życia. Paweł Żołądek: Stanisław Wiącek. Historia chłopca ocalonego z pacyfikacji wsi Strużki 3 czerwca 1943 r.
-
5 września 1939 r., po krótkiej potyczce z żołnierzami Wojska Polskiego, do Rudawy wkroczyli Niemcy. Rozpoczynał się ponadpięcioletni okres okupacji hitlerowskiej w tej podkrakowskiej miejscowości. Piotr Kuruc: Auschwitz i Radwanowice. Cena za antyniemiecką konspirację mieszkańców Rudawy i okolic
-
1 sierpnia 1944 r., po wybuchu Powstania, Niemcy rozpoczęli w Warszawie bezprzykładną, bestialsko i planowo przeprowadzoną, akcję wymordowania mieszkańców miasta. Niemieckiemu natarciu pod dowództwem Heinza Reinefahrta, prowadzonemu od 5 sierpnia wzdłuż ulicy Wolskiej do Pałacu Brühla, towarzyszyły masowe egzekucje ludności cywilnej. Ich ofiarą padło kilkadziesiąt tysięcy osób. Piotr Rogowski: Okupant niemiecki wobec ludności Warszawy w okresie od sierpnia do grudnia 1944 r.
-
W trakcie Powstania Warszawskiego i tuż po jego zakończeniu Niemcy wysiedlili z Warszawy ok. 550 tys. osób. Zdecydowaną większość z nich skierowano do obozu przejściowego w Pruszkowie (Dulag 121), który powstał na terenie nieczynnych Zakładów Naprawczych Taboru Kolejowego. Piotr Stanek: Przez Pruszków do Lamsdorf. Losy warszawiaków po Powstaniu
-
Pod patronatem Ordona. Wybrane sylwetki młodszych oficerów WP poległych w obronie Warszawy we wrześniu 1939 r.
-
Poezja pokolenia wojennego. Esej monograficzny
-
Policja granatowa w Generalnym Gubernatorstwie w latach 1939–1945
-
Polscy ziemianie. Szkice o losach i dziedzictwie
-
Polska pod okupacją 1939–1945, t. 1
-
Polska pod okupacją 1939–1945, tom 2
-
Polska pod okupacją 1939–1945, tom 3
-
Polska pod okupacją 1939–1945, tom 4
-
Polska Walcząca na Pomorzu. Struktury i ludzie konspiracji
-
„Historia toczy się dziś” – 14 listopada 2025 r. o godzinie 9.15 na kanale YouTube IPNtv. Pomnik Fryderyka Chopina w Warszawie. Adrian Sobieszczański dla programu „Historia toczy się dziś”
-
Zapraszamy do zapoznania się z ofertą historyczną Instytutu Pamięci Narodowej. Przypominamy ważne rocznice, sylwetki wybitnych Polaków oraz najważniejsze dla naszej historii najnowszej wydarzenia. Powstanie w getcie warszawskim
-
Polecamy materiały Instytutu Pamięci Narodowej poświęcone tematyce powstania w warszawskim getcie Powstanie w getcie warszawskim
-
Procesy osób oskarżonych o popełnienie zbrodni niemieckich w Kraju Warty przed polskimi sądami specjalnymi w latach 1945–1946. Tom I
-
Procesy osób oskarżonych o popełnienie zbrodni niemieckich w Kraju Warty przed polskimi sądami specjalnymi w latach 1945–1946. Tom II
-
Radom w latach wojny i okupacji niemieckiej (1939–1945)
-
Przez całe życie łączył kilka niezwykle wymagających dziedzin aktywności. Malarstwo i konserwacja sztuki, praca duszpasterska, wreszcie – działalność naukowa, która podczas okupacji niemieckiej kosztowała go uwięzienie w Sachsenhausen. Po uwolnieniu włączył się on w organizację tajnego nauczania, a do grona jego uczniów należał sam Karol Wojtyła. Radosław Kurek: Kapłan, naukowiec, artysta – pamiątki po ks. prof. Józefie Kaczmarczyku
-
Wraz z utworzeniem na okupowanych ziemiach polskich Generalnego Gubernatorstwa, polskie czasopisma zostały zlikwidowane, a ich miejsce zajęły tytuły podporządkowane władzom niemieckim. Gazety te miały kształtować w polskim społeczeństwie postawy i sposób myślenia pożądane przez okupanta. Rafał Borkowski: O czym pisano na łamach Nowego Kuriera Warszawskiego?
-
Wybitny lekarz, działacz społeczny i naukowiec. We wrześniu 1939 r. zdołał zbiec z niewoli sowieckiej. Czynny uczestnik walki o wolną i niepodległą Polskę w szeregach Armii Krajowej. Świadek tragedii krakowskiego getta, który do ostatniej chwili starał się nieść pomoc swoim pacjentom. Rafał Dyrcz: „Doktor Twardy”. Profesor Julian Aleksandrowicz (1908–1988)
-
Pomysł postawienia pomnika wybitnemu kompozytorowi pojawił się w 1876 r. wśród członków Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego. Jednak ideę tę zaczęto realizować dopiero w 1901 r., kiedy car Mikołaj II wyraził ustną zgodę na utworzenie Komitetu Budowy Pomnika Fryderyka Chopina w Warszawie, który powstał rok później. Robert Szcześniak: Zniszczenie pomnika Chopina w 1940 r.
-
27 stycznia 1945 roku sowiecka armia zajęła niemiecki obóz koncentracyjny Auschwitz-Birkenau, wyzwalając około 7 tysięcy więźniów. We wcześniejszych miesiącach Niemcy zacierali ślady ludobójstwa. Wymordowali Żydów z Sonderkommando (obsługa krematoriów i komór gazowych), likwidowali doły z ludzkimi prochami, palili akta, wysadzali krematoria, Ostatnie, krematorium V, zniszczyli w przeddzień wyzwolenia. wywozili do Niemiec urządzenia techniczne z komór i pieców. Prawie 60 tys. więźniów zmusili do ewakuacji na zachód. W Marszu Śmierci w mroźnym styczniu 1945 roku zginęło co najmniej 15 tys. ludzi. Rocznica wyzwolenia więźniów niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau. Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu
-
W marcu 1943 r. w Siedliskach koło Miechowa niemieccy funkcjonariusze za ukrywanie kilku mężczyzn z rodziny Gottfriedów zamordowali Wincentego i Łucję Baranków wraz z dwojgiem ich synów – dwunastoletnim Henrykiem i dziesięcioletnim Tadeuszem. Roman Gieroń, Jakub Ryba: Ratując bliźnich, złożyli najwyższą ofiarę
-
„Kilka z tych zwłok wisiało na drutach ogrodzenia obozowego na tyłach obozu, a kilka wyciągnęliśmy z obozowych dołów kloacznych” – wspominał jeden z pracowników Baudienstu oddelegowany do pozbierania zwłok więźniów zamordowanych w Krakowie pod koniec lipca 1944 r. w obozie karnym zwanym „Libanem”. Roman Gieroń: Masakra więźniów karnego obozu pracy „Liban”
-
16 maja 1943 r. Niemcy wysadzili Wielką Synagogę przy ul. Tłomackie w Warszawie. Jej zniszczenie to symbol upadku powstania w getcie warszawskim, które wybuchło 19 kwietnia. Roman Gieroń: Powstanie w getcie warszawskim. Niemieckie zbrodnie i męstwo żydowskich bojowników
-
W maju 1943 r. Niemcy aresztowali w Krakowie rodzinę Szaperów. Antoni Szaper był nauczycielem i społecznikiem. Nie jest jasne, dlaczego padł ofiarą gestapo i zginął wraz z dziećmi w obozie w Płaszowie. Ryszard Kotarba: Niemiecka zbrodnia na rodzinie Szaperów
-
23 lipca 1951 r. w Krakowie zmarł kardynał Adam Stefan Sapieha, nazywany niezłomnym księciem Kościoła. Ryszard Sodel: Adam Stefan Sapieha. Książę kardynał
-
8 stycznia 1944 r. przeprowadzony został nieudany zamach na gubernatora dystryktu warszawskiego Ludwiga Fischera. Znienawidzony nazista figurował na szczycie listy niemieckich dygnitarzy, mających ponieść śmierć w ramach tzw. akcji „Główki”. Ryszard Sodel: Akcja „Polowanie”. Nieudany zamach na gubernatora dystryktu warszawskiego Ludwiga Fischera
-
25 czerwca 1944 r. doszło do bitwy pod Osuchami (nad Sopotem), jednej z największych i najkrwawszych bitew partyzanckich, które zostały stoczone na ziemiach polskich w okresie II wojny światowej. Ryszard Sodel: Bitwa pod Osuchami. Wielkie starcie w Puszczy Solskiej
-
Prawdopodobnie 20 lutego 1944 r. w obozie koncentracyjnym Gross-Rosen zamordowany został harcmistrz Florian Marciniak „Jerzy Nowak”, „Nowak”, „Krzemień”, „Szary”, „Flo”, pierwszy naczelnik Szarych Szeregów. Ryszard Sodel: Harcmistrz Florian Marciniak. Pierwszy naczelnik Szarych Szeregów
-
W dniach 13–14 marca 1943 r. Niemcy przeprowadzili akcję likwidacyjną krakowskiego getta. Zakończyło to trwającą ponad dwa lata tragiczną historię „żydowskiej dzielnicy mieszkaniowej” w Krakowie. Ryszard Sodel: Likwidacja krakowskiego getta
-
W nocy z 27 na 28 listopada 1942 r. rozpoczęła się akcja wysiedlania ludności Zamojszczyzny z jej domów i gospodarstw w ramach niemieckiego Generalnego Planu Wschodniego. Ryszard Sodel: Pacyfikacja Zamojszczyzny
-
29 grudnia 1944 r. – w ramach akcji wyburzania Warszawy po upadku Powstania Warszawskiego – Niemcy wysadzili pałac Saski, pałac Brühla i pomnik księcia Józefa Poniatowskiego. Ryszard Sodel: Wysadzenie Pałacu Saskiego
-
Ciepielów to niewielkie miasto, położone w powiecie lipskim, województwa mazowieckiego. W okresie okupacji niemieckiej znajdowało się ono w powiecie (kreis) Starachowice, współtworzącym dystrykt radomski Generalnego Gubernatorstwa. Przez długie dekady jego historię współtworzyli Polacy i Żydzi. Sebastian Piątkowski: Zbrodnie w Ciepielowie i Rekówce. Zamordowani za pomoc Żydom
-
Sondergericht Kattowitz – Sąd Specjalny w Katowicach 1939–1945
-
19 czerwca 1943 r. rozpoczęło się tzw. powstanie iwienieckie. Lokalni żołnierze Armii Krajowej zaatakowali siły niemieckiego okupanta i na 18 godzin zajęli miasteczko Iwieniec, położone w przedwojennym województwie nowogródzkim. Soraya Kuklińska: Atak na Iwieniec
-
Gdy myślimy o Powstaniu Warszawskim, mamy przed oczami bohaterskich powstańców, którzy poświęcali zdrowie i życie dla wolności. Skojarzenie słuszne i prawdziwe, ale powstanie to nie tylko ludzie walczący na barykadach. To również cisi bohaterowie, jak cywile czy dzieci. Soraya Kuklińska: Los dzieci w Powstaniu Warszawskim
-
15 września 2025 r. w Centralnym Przystanku Historia im. Prezydenta Lech Kaczyńskiego odbyło się spotkanie z cyklu „Oblicza historii”, poświęcone sytuacji Polaków na ziemiach wcielonych do III Rzeszy po 1939 r. Spotkanie otwarte „Polacy na ziemiach okupowanych przez III Rzeszę” z cyklu „Oblicza historii” – Warszawa, 15 września 2025
-
– Pomoc okazana Żydom w Ciepielowie skończyła się tragicznie. Dzisiaj Kowalscy, tak jak i Rodzina Ulmów, są symbolem tych wszystkich Polaków, którzy zginęli za ratowanie Żydów – podkreślił zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr Mateusz Szpytma podczas spotkania poświęconego publikacji „W płomieniach zaś ciągle odzywały się jęki...”, autorstwa dr. hab. Sebastiana Piątkowskiego. Spotkanie z dr. hab. Sebastianem Piątkowskim, autorem książki „W płomieniach zaś ciągle odzywały się jęki...” – Warszawa, 21 marca 2025
-
Sprawa Stanisława Gustawa Jastera ps. „Hel” w historiografii. Kreacja obrazu zdrajcy i obrona
-
Stanisława Leszczyńska nazywana przez współwięźniów Mateczką i Aniołem Życia urodziła się w Łodzi 8 maja 1896 r. Stanisława Leszczyńska – położna z Auschwitz
-
Podpułkownik Karol Rómmel (1888–1967) to postać znana i niezwykle dla Polski zasłużona, człowiek wielu talentów i jednej prawdziwej pasji, którą było jeździectwo. Prawie wcale nie mówi się natomiast o jego losach w okresie II wojny światowej. Stefan Białek: Losy ppłk. Karola Rómmla w czasie II wojny światowej
-
2 marca 2025 r., w ramach organizowanych przez Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL obchodów Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych, pracownicy Archiwum IPN wzięli udział w Rodzinnych spotkaniach z historią – strefie edukacyjnej. Strefa edukacyjna Archiwum IPN w Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL
-
Święta Wielkanocne 1944 r. we wsi Sielczyk nieopodal Białej Podlaskiej miały być wyjątkowe. 10 kwietnia, w Wielkanocny Poniedziałek, odbywało się huczne wesele syna sołtysa. Tego dnia dopisywała pogoda i nic nie zapowiadało wielkiej tragedii, która kilka dni później doprowadziła do śmierci kilkunastu osób oraz spalenia znacznej części wioski. Sylwia Szyc: Krwawe wesele w Sielczyku
-
Wczesnym rankiem 25 maja 1943 r. pod pomnikiem Mikołaja Kopernika na Krakowskim Przedmieściu panował niewielki ruch. Okupowana Warszawa dopiero budziła się do życia. Dzień wcześniej obchodzono 400. rocznicę śmierci astronoma, którego postać została zawłaszczona przez nazistowską propagandę, przypisującą mu niemieckie, a nie polskie pochodzenie. Sylwia Szyc: Wacław Bojarski. Śmierć w cieniu pomnika Mikołaja Kopernika
-
Niemieckie obozy zagłady i obozy koncentracyjne były tymi miejscami, gdzie działa się ogromna niemiecka zbrodnia ludobójstwa dokonywana na Polakach, Żydach, Rosjanach, Cyganach… Brzmią dla nas strasznie nazwy Auschwitz, Birkenau, Stutthof, Treblinka, Majdanek… I nawet z chwilą wyzwolenia obozów nie zakończyła się gehenna oswobodzonych z niewoli więźniów. Szymon Nowak: „Byliśmy tam bardzo potrzebni”. Szpital PCK w byłym niemieckim obozie Auschwitz
-
W II RP zmiany na stanowisku szefa rządu dokonywały się często: w ciągu dwudziestu lat jej istnienia na fotelu premiera zasiadło dwudziestu polityków. Aż trudno uwierzyć, że spośród wszystkich premierów RP tylko jeden został zamordowany przez Niemców. Był nim właśnie Kazimierz Bartel. Sławomir Kalbarczyk: Kazimierz Bartel – ostatnia ofiara zbrodni na profesorach lwowskich
English