Instytut Pamięci Narodowej
-
17 września 1939 r. o 1.00 w nocy polski ambasador w Moskwie Wacław Grzybowski przybył do Ludowego Komisariatu Spraw Zagranicznych (KLSZ). Polaka wezwano na pilną rozmowę z Władimirem Potiomkinem, zastępcą szefa KLSZ. Marcin Kruszyński: Sowiecki zabór II RP, czyli „wyzwolenie” Białorusinów i Ukraińców
-
Kilkanaście dni po niemieckim ataku na Polskę z 1 września 1939 r. Związek Sowiecki wypełnił swoje zobowiązanie dotyczące Polski zawarte w tajnym protokole paktu Ribbentrop-Mołotow z 23 sierpnia 1939 r. Marek Hańderek: Sowieckie zbrodnie i represje wobec obywateli polskich po 17 września 1939 roku
-
Wiosną 1940 r. przywódcy Związku Sowieckiego zadali narodowi polskiemu niepowetowaną stratę, mordując z przyczyn politycznych jeńców wojennych oraz cywilnych więźniów. Żaden z decydentów, organizatorów i wykonawców zbrodni nigdy nie został za ten mord ukarany. Marek Jończyk: Katyń. Zbrodnia na Polsce
-
„Nie Niemcy, ale Polska jest naszą największą zdobyczą wojenną” – powiedział Józef Stalin po zakończeniu II wojny światowej, w czerwcu 1945 r. Była to dla niego wojna w pełni zwycięska – zaczynał ją z „najlepszym sojusznikiem” Adolfem Hitlerem, a kończył — z pomocą niemających wyjścia aliantów —zniszczeniem konkurenta do rządów nad światem, jako dyktujący warunki zwycięzca, który bierze niemal wszystko. Marek Klecel: Największa zdobycz wojenna Stalina
-
Najważniejsze fałszerstwo dokonane przez komunistów miało miejsce w styczniu 1947 r. Zostało ono przygotowane równie starannie jak referendum. W województwie kieleckim jeszcze przed wyborami zdecydowana większość mieszkańców została pozbawiona możliwości poparcia opozycyjnej partii. Głosowanie było tylko formalnością. Marzena Grosicka: Sfałszowane wybory do Sejmu 19 stycznia 1947 r. w województwie kieleckim
-
W końcu lipca 1987 r. w wywiadzie opublikowanym przez dziennik „The Wall Street Journal” Wojciech Jaruzelski bez ostrzeżenia ogłosił zamiar przeprowadzenia referendum. W założeniach miało ono przynieść rządowi kierowanemu przez Zbigniewa Messnera legitymację do dalej idących zmian gospodarczych. Michał Przeperski: Chciejstwo dyktatora, czyli referendum z 29 listopada 1987 r.
-
14 maja 2025 roku o godz. 12.00 w w Centralnym Przystanku Historia im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Warszawie odbyła się międzynarodowa dyskusja naukowa „1945 – rok nowego zniewolenia. Doświadczenie Europy Środkowo-Wschodniej”. Międzynarodowa dyskusja naukowa „1945 – rok nowego zniewolenia. Doświadczenie Europy Środkowo-Wschodniej”
-
W dniach 3–5 października 2024 r. w Bukareszcie (Rumunia) trwa konferencja „35 lat po upadku reżimów totalitarnych w Europie”. W dyskusji uczestniczy zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr Mateusz Szpytma. Międzynarodowa konferencja naukowa „35 lat po upadku reżimów totalitarnych w Europie”
-
Międzynarodowa konferencja naukowa „Kierunek – stalinizm. Powojenny drogowskaz dla Europy Środkowo-Wschodniej”, odbyła się w dniach 28–29 maja 2025 r. w Centralnym Przystanku Historia IPN im. Lecha Kaczyńskiego w Warszawie. Międzynarodowa konferencja naukowa „Kierunek – stalinizm. Powojenny drogowskaz dla Europy Środkowo-Wschodniej”, Warszawa, 28–29 maja 2025
-
Edward Gierek – I sekretarz KC PZPR w latach 1970-1980, oficjalnie legitymował się wykształceniem wyższym, posiadając tytuł inżyniera górnika. W komunistycznej propagandzie jego ekipę określano mianem „technokratów”, czyli wykształconych fachowców. W rzeczywistości Gierek, jak sam przyznał w jednej z ankiet partyjnych, był „inżynierem zaocznym z dekretu o stopniach inżynierskich”. Mirosław Szumiło: Gierek w szkole partyjnej
-
Polacy tłumnie ruszyli do urn wyborczych. Wynik pierwszej tury głosowania z 4 czerwca 1989 r. pokazał, że chcą zmiany ustroju. Strona opozycyjna nie sięgnęła jednak po władzę. Honorowała kontrakt zawarty przy okrągłym stole. Monika Komaniecka-Łyp: Klęska komuny i triumf „Solidarności”
-
W 1989 r. komuniści byli świadomi, że muszą podzielić się władzą z powodu katastrofalnej sytuacji gospodarczej kraju. Jednak według nich demokratyzacja systemu mogła oznaczać dopuszczenie opozycji jedynie do parlamentu, nie przewidywali natomiast zmian w wojsku i aparacie bezpieczeństwa. Monika Komaniecka-Łyp: Konsekwencje „okrągłego stołu”
-
Obraz Rosji sowieckiej na łamach wybranych polskich czasopism konserwatywnych w latach 1929–1939
-
Interwencja w Czechosłowacji była jedyną operacją militarną ludowego Wojska Polskiego poza granicami kraju. Miała na celu stłumienie Praskiej Wiosny, czyli próby liberalizacji systemu komunistycznego pod hasłem „socjalizmu z ludzką twarzą”, nieakceptowanej przez władze „bratnich” państw. Paweł Piotrowski: Udział PRL w inwazji na Czechosłowację
-
Po śmierci Stalina stalinizm w Polsce miał się dobrze, ale wiosną i wczesnym latem 1953 r. za kulisami władzy było nerwowo. Powodem były bunty w krajach satelickich Związku Sowieckiego w Europie Środkowej. Paweł Sasanka: 22 lipca 1953 r. „Urodziny” systemu władzy w Polsce w cieniu buntów w Czechosłowacji i NRD
-
Reakcja społeczeństwa na ogłoszoną w czerwcu 1976 r. podwyżkę cen zaskoczyła władze. Obawiając się rozszerzenia fali strajków, partia komunistyczna została zmuszona do wycofania się. Początkowo miało być to tylko chwilowe ustępstwo, a świadectwem tego jest wielka kampania propagandowa, wymierzona w uczestników protestów. Paweł Sasanka: Czerwcowa nienawiść
-
W naszej pamięci zaciera się powoli obraz świata, jaki zastał Jan Paweł II, gdy obejmował Stolicę Piotrową. Świat Anno Domini 1978 był przecież radykalnie różny nie tylko od tego, który znamy dzisiaj, ale przede wszystkim kompletnie odmienny od świata u końca pontyfikatu papieża-Polaka wiosną 2005 r. Z całą pewnością papież z Polski odegrał poważną rolę w tych przemianach. Paweł Skibiński: Jan Paweł II i wielka polityka
-
W czwartek 28 czerwca 1956 roku o godz. 6.30 uruchomiono główną syrenę w Zakładach im. Józefa Stalina Poznań (ZISPO – ówczesna nazwa Zakładów Przemysłu Metalowego Hipolita Cegielskiego). Dla zgromadzonych w nich robotników – niezadowolonych ze swojej sytuacji bytowej, rozczarowanych pogarszającymi się warunkami pracy i ignorowaniem ich żądań przez władze – był to sygnał do rozpoczęcia manifestacji. Poznański Czerwiec ’56 – materiały IPN
-
Wydarzenia 1989 r. były przedmiotem licznych artykułów, analiz i komentarzy na łamach prasy wydawanej poza cenzurą. Duże zainteresowanie budziły m.in. rozmowy Okrągłego Stołu, wybory parlamentarne 4 czerwca oraz różne aspekty transformacji ustrojowej. Przemysław Zwiernik: „Pokojowa przebudowa ustrojowa”? Wybory 4 czerwca 1989 r. na łamach poznańskiej prasy niezależnej
-
Działacz komunistyczny, w II RP dwukrotnie skazywany na pobyt w więzieniu za działalność antypaństwową. W 1945 r. rozpoczął karierę w Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego, zakończoną po wykryciu jego udziału w aferze korupcyjnej. Rafał Borkowski: Teodor Detiuk – bohater afery depozytowej w Więzieniu Karno-Śledczym MBP Warszawa III
-
Omówienie działalności PPR i GL na terenie województwa lubelskiego nie jest łatwym zadaniem. Przede wszystkim wynika to ze stosunkowo małej ilości źródeł dotyczących ugrupowań komunistycznych na tym terenie. Ponadto, trwająca przez prawie 50 lat cenzura oraz propaganda komunistyczna zrobiły swoje. Rafał Drabik: Polska Partia Robotnicza, Gwardia Ludowa-Armia Ludowa na południowej Lubelszczyźnie w okresie okupacji niemieckiej
-
19 marca 1968 r. na wiecu aktywu partyjnego Władysław Gomułka wygłosił antysyjonistyczne przemówienie, które zapoczątkowało w Polsce antysemicką kampanię propagandową. Rafał Opulski: Pomarcowa emigracja
-
Powstanie 1956 r. to najbardziej znany, także na arenie międzynarodowej, rozdział w historii Węgier XX w., jak również znaczący epizod zimnej wojny. Pierwsza na Starym Kontynencie antytotalitarna rewolucja nie tylko była doniosłym światowym wydarzeniem, lecz przez dziesięciolecia stanowiła pewien symbol w Europie rozdzielonej żelazną kurtyną. Réka Kiss: Węgierska rewolucja i walka o wolność w 1956 roku
-
Bolesław Bierut był zbrodniarzem politycznym, ale z wyglądu przypominał raczej przedwojennego prowincjonalnego fryzjera: pospolita twarz, z włosami zaczesanymi do tyłu na brylantynę i z wąsikiem niczym u bohaterów filmów Charliego Chaplina. Mimo to, magia władzy i sprawczość wynikająca z pozycji lokalnego autokraty stanowiły wabik przyciągający do niego kobiety, Bierut zaś nie stronił od romansów. Robert Spałek: Nie tylko „kobiety, wino i śpiew”. Kilka słów o mniej znanej stronie życia Pierwszych Sekretarzy PZPR
-
Gwardia Ludowa rozpoczęła działalność zbrojną w maju 1942 r. w okolicach Piotrkowa Trybunalskiego i Radomia, a w końcu tego roku rozszerzyła ją na teren Generalnego Gubernatorstwa i część obszarów włączonych do III Rzeszy. Ryszard Sodel: Zbrojne ramię PPR. Akcje bojowe Gwardii Ludowej
-
Instytut Pamięci Narodowej serdecznie zaprasza do Centralnego Przystanku Historia im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego (Marszałkowska 107 w Warszawie) na spektakl zatytułowany „Historia Wiktorii i Franka”. Od 2 do 5 grudnia 2024 roku będziemy prezentować interaktywną historię o latach osiemdziesiątych XX wieku. Spektakl „Historia Wiktorii i Franka”
-
W związku ze zbliżającą się 40. rocznicą męczeńskiej śmierci błogosławionego kapelana „Solidarności” Instytut Pamięci Narodowej zaprosił na spotkanie otwarte „Skutki uprowadzenia ks. Jerzego Popiełuszki”, które odbyło się w Centralnym Przystanku Historia IPN im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego przy ul. Marszałkowskiej 107 w Warszawie o godz. 17:30. Spotkanie otwarte z cyklu „Oblicza historii” pt. „Skutki uprowadzenia ks. Jerzego Popiełuszki” – Warszawa, 8 października 2024
-
21 października 2025 r. w Centralnym Przystanku Historia im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego odbyło się spotkanie „Nowotko, Mołojec, Finder, Kolski – wysłannicy Kremla do okupowanego kraju” z cyklu „Namiestnicy Kremla i zarządcy komunistycznej Polski”. Spotkanie z cyklu „Namiestnicy Kremla i zarządcy komunistycznej Polski” w Centralnym Przystanku Historia – Warszawa, 21 października 2025
-
W Centralnym Przystanku Historia im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego odbyło się spotkanie „Edward Ochab i Stanisław Kania” z cyklu „Namiestnicy Kremla i zarządcy komunistycznej Polski”. Spotkanie z cyklu „Namiestnicy Kremla i zarządcy komunistycznej Polski” w Centralnym Przystanku Historia – Warszawa, 24 marca 2026
-
W Centralnym Przystanku Historia im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego odbyło się spotkanie „Władysław Gomułka” z cyklu „Namiestnicy Kremla i zarządcy komunistycznej Polski”. Spotkanie z cyklu „Namiestnicy Kremla i zarządcy komunistycznej Polski” w Centralnym Przystanku Historia – Warszawa, 27 stycznia 2026
-
Instytut Pamięci Narodowej zaprasza do obejrzenia spotkania „Bohaterowie czy zdrajcy? Dlaczego wolna Polska oddaje hołd Armii Ludowej?” z cyklu „Tajemnice bezpieki”, które odbyło się 27 września w Centralnym Przystanku Historia im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Warszawie (ul. Marszałkowska 107). Spotkanie z cyklu „Tajemnice bezpieki¨ – Warszawa, 27 września 2024
-
Instytut Pamięci Narodowej zaprasza do obejrzenia spotkania z cyklu „Tajemnice bezpieki” pt. „Konfederacja Polski Niepodległej w świetle dokumentów komunistycznej bezpieki”. Spotkanie odbyło się w Centralnym Przystanku Historia IPN im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego przy ul. Marszałkowskiej 107 w Warszawie. Spotkanie „Konfederacja Polski Niepodległej w świetle dokumentów komunistycznej bezpieki” z cyklu „Tajemnice bezpieki”
-
11 grudnia 2024 roku w Centralnym Przystanku Historia IPN im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Warszawie odbyło się spotkanie poświęcone losom Polaków represjonowanych w głębi ZSRS w latach 1936–1956. Spotkanie „Polskie losy na Wschodzie. Represje i walka o przetrwanie”
-
W zespole archiwalnym Instytutu Badawczego Radia Wolna Europa/Radia Swoboda zachował się raport informacyjny z lipca 1956 r. Zawiera on relację kobiety określonej jako „Mrs. F”, byłej więźniarki z Mokotowa, która opisała m.in. brutalne traktowanie Emilii Trębickiej, dowódcy oddziału łączności Lwowskiego Okręgu AK, przez śledczych z UB. Stefan Białek: Prześladowanie Emilii z Maleczyńskich Trębickiej w więzieniu mokotowskim. Relacja współwięźniarki
-
Dmitrij Tokariew, szef Zarządu NKWD obwodu kalinińskiego, przesłuchiwany przez rosyjskich prokuratorów prowadzących śledztwo w sprawie Zbrodni Katyńskiej wypowiedział w pewnym momencie znamienną uwagę: Wyżej Biura Politycznego u nas nie ma żadnych instancji. Tylko siódme niebo. Sławomir Kalbarczyk: Nie tylko decyzja z 5 marca 1940 r. Biuro Polityczne WKP(b) jako organ odpowiedzialny za represje wobec obywateli polskich w latach 1939-1945
-
Co najmniej 58 osób straciło życie podczas wolnościowego zrywu w Poznaniu w czerwcu 1956 r. Co czwarty zabity lub śmiertelnie ranny nie miał osiemnastu lat. Tomasz Ceglarz, Ewa Liszkowska: Ofiary Poznańskiego Czerwca 1956
-
Zygmunt Markiewicz był jednym z wielu byłych żołnierzy AK tych, którym „władza ludowa” odpłaciła za ich wojenne poświęcenie represjami i więzieniem. Nasz bohater pozostawił jednak po sobie wyczerpujące wspomnienia z lat 1945-1953, które warto przypomnieć, bo mówią bardzo wiele o życiu w stalinowskiej Polsce. Tomasz Toborek: Zygmunt Markiewicz (1901-1961)
-
Uczestnicy kongresu dyskutowali o duchowym dorobku i roli, jaką odegrał abp Antoni Baraniak w historii Kościoła i Polski. Współorganizatorem wydarzenia był Instytut Pamięci Narodowej. W Pile odbył się kongres poświęcony abp. Antoniemu Baraniakowi
-
Zwycięstwo w powszechnym głosowaniu do Sejmu miało zapewnić komunistom pełnię władzy – tak też się stało, ale za cenę fałszerstwa wyborczego oraz represji, jakie dotknęły tysięcy Polaków, głównie działaczy opozycji. Waldemar Kowalski: Demokracja na sowiecką modłę – wybory do Sejmu z 19 stycznia 1947 roku
-
Śmierć znienawidzonego przez olbrzymią część mieszkańców Białostocczyzny przywódcy ZSRS wywołała w społeczeństwie ożywione dyskusje i rozbudziła nadzieję na zmiany polityczne. Wielu odważyło się na politycznie niepoprawne komentarze, które często przypłacano zwolnieniem z pracy, wydaleniem ze szkoły, aresztem, a nawet więzieniem. Waldemar Tyszuk: Reakcje na śmierć Józefa Stalina w 1953 roku w województwie białostockim
-
22 października 2024 r. w Centrum Spotkania Kultur w Lublinie artyści uczcili pamięć obrońców Krzyża z Miętnego i ks. Jerzego Popiełuszki. W premierze widowiska „Nauka o miłości, odwadze i Krzyżu” wziął udział prezes Instytutu Pamięci Narodowej dr Karol Nawrocki. Widowisko muzyczne „Nauka o miłości, odwadze i Krzyżu”
-
Uczestnik bitwy o Wielką Brytanię, kawaler Krzyża Srebrnego Orderu Wojennego Virtuti Militari, ofiara reżimu komunistycznego. Urodzony 3 kwietnia 1922 r. w Wilnie Władysław Śliwiński to jeden z wielu bohaterów, którzy mieli być skazani na zapomnienie. Wojciech Kujawa: Władysław Śliwiński. Z Dywizjonu 303 do celi śmierci
-
Wyniki wyborów z 1947 r. były z góry przesądzone. W starciu z komunistycznym Blokiem Stronnictw Demokratycznych samotne PSL nie miało w praktyce realnych szans. Protesty nic już nie mogły zmienić, Polskę, podobnie jak i inne „ludowe demokracje”, obejmował czas stalinowskiej nocy. Włodzimierz Suleja: Czas stalinowskiej nocy. Zniewalanie
-
Rok 1953, rok śmierci dyktatora kremlowskiego, nie zapowiadał, że w Polsce nastąpić może jakakolwiek zmiana na lepsze. Od 22 lipca 1952 r. obowiązywała nowa konstytucja, głosząca gromko, że „władza należy do ludu pracującego miast i wsi”. Włodzimierz Suleja: Droga do Października
-
U schyłku 1944 r. perspektywy, rysujące się przed Polską, przedstawiały się wyjątkowo niekorzystnie. Likwidacja w zachodniej części ziem II Rzeczypospolitej okupacji niemieckiej była równoznaczna z ich opanowaniem przez Armię Czerwoną. Oznaczało to zainstalowanie „władzy ludowej” i umacnianie jej rządów przez UB, przy ścisłej współpracy z NKWD. Włodzimierz Suleja: W cieniu Jałty. Fakty dokonane
-
Pojawienie się Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej miało się stać czytelnym sygnałem, tak dla zachodniej opinii publicznej, jak i polskiego społeczeństwa, że sytuacja w Polsce zmierza w kierunku pełnej stabilizacji. Włodzimierz Suleja: „Referendum” 1946 i „wybory” 1947, czyli formalizowanie władzy sowieckiej w Polsce
-
Od początku swych rządów nowe, komunistyczne władze myślały o sprawnie działającej blokadzie wolności słowa; a pierwsze sygnały tworzenia systemu cenzury pojawiły się wraz z powołaniem w Moskwie Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. Zbigniew Romek: Cenzura jako narzędzie sprawowania władzy w PRL
-
Czy protesty z pierwszych dni stanu wojennego oraz prężna działalność struktur podziemnej Solidarności wpłynęły na decyzje władz wojewódzkich, aby w drugą rocznicę podpisania Porozumień Sierpniowych użyć siły i broni palnej przeciwko pokojowej manifestacji? Łukasz Sołtysik: Polowanie na ludzi. Zbrodnia lubińska 31 sierpnia 1982 roku
-
Spotkanie odbyło się 25 lutego 2025 r. o godz. 17.30 w Centralnym Przystanku Historia im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego przy ul. Marszałkowskiej 107. „Inżynieria strachu – bezpieka jako narzędzie działania komunistów” – spotkanie otwarte z cyklu „Filary systemu”
-
Spotkanie odbyło się 28 stycznia 2025 r. w Centralnym Przystanku Historia im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego przy ul. Marszałkowskiej 107. „Między ideologią a pragmatyką - komuniści w działaniu” – spotkanie otwarte z cyklu „Filary systemu”
English version