English versionKonferencja naukowa „Przeciwko komunistycznej władzy. Polskie doświadczenia lat 1944–1989” ma na celu wieloaspektową refleksję nad zjawiskiem sprzeciwu wobec władzy komunistycznej w Polsce, ujmowanego w perspektywie historycznej, społecznej, politycznej i kulturowej. Punktem wyjścia dla proponowanych rozważań jest rok 1944 i jego dalekosiężne konsekwencje – moment zapoczątkowania nowego porządku politycznego, który na dziesięciolecia zdeterminował relacje między państwem a społeczeństwem, opierając je na przemocy, represji oraz systemowym ograniczeniu podstawowych praw i wolności obywatelskich.
Sprzeciw wobec władzy komunistycznej przybierał różnorodne formy i natężenie, znane w historiografii jako tzw. polskie miesiące. Proces ten w perspektywie długiego trwania doprowadził do upadku systemu komunistycznego w Polsce, choć wydarzenia te miały charakter wyjątkowy i były ograniczone czasowo, osadzone w szerszym kontinuum postaw oporu, konformizmu i negocjowania przestrzeni wolności.
Istotnym obszarem rozważań będzie również rola Kościoła katolickiego i innych wspólnot religijnych jako przestrzeni oporu, mediacji i budowania tożsamości społecznej, a także znaczenie emigracji politycznej i środowisk polskich na uchodźstwie, które stanowiły ważne zaplecze intelektualne, polityczne i kulturowe sprzeciwu wobec reżimu komunistycznego.
Konferencja podejmuje także problematykę sprzeciwu w wymiarze kulturowym i symbolicznym, ze szczególnym uwzględnieniem kultury alternatywnej, kontrkultury i niezależnych praktyk artystycznych funkcjonujących poza oficjalnym obiegiem. Przedmiotem refleksji będą m.in. subkultury młodzieżowe, muzyka niezależna i scena alternatywna, teatr offowy, sztuka awangardowa, performance i działania efemeryczne, a także język buntu wyrażający się poprzez ironię, groteskę, absurd i prowokację. Ważnym polem analiz stanie się również przestrzeń miejska jako obszar oddolnych praktyk kontestacyjnych – od napisów i symboli na murach po nieformalne miejsca spotkań i wymiany idei.
Celem konferencji jest nie tylko rekonstrukcja wydarzeń, struktur i form sprzeciwu wobec władzy komunistycznej, lecz także ukazanie ciągłości tradycji oporu, przemian w rozumieniu odpowiedzialności obywatelskiej oraz zmieniających się strategii walki o społeczną i polityczną podmiotowość.
Przykładowe obszary tematyczne:
- Powojenna rzeczywistość – polityczne i zbrojne formy walki z nową władzą
- Społeczeństwo wobec władzy: opór, przystosowanie i konformizm
- Od społecznych buntów do „Solidarności”
- Jednostka w stanie wojennym
- Kościół katolicki wobec władzy komunistycznej
- Propaganda, cenzura i alternatywne obiegi komunikacji
- Emigracja polityczna i środowiska polskie na uchodźstwie
- Antysystemowcy – alternatywa i awangarda w kulturze i sztuce
- Język buntu i sprzeciw symboliczny
- Przestrzeń miejska jako pole działań kulturowych i kontestacyjnych
Lista zagadnień ma charakter otwarty – organizatorzy zachęcają również do zgłaszania propozycji wykraczających poza wskazane obszary, o ile wpisują się one w ogólną tematykę konferencji.
Organizatorzy zastrzegają sobie prawo wyboru tematów, spośród zgłoszonych propozycji.
Konferencja organizowana w ramach Centralnego Projektu Badawczego IPN „Ruch komunistyczny i aparat władzy 1917–1990”.
Wypełnione zgłoszenia udziału w konferencji (formularz poniżej) organizatorzy będą przyjmować do 10 kwietnia 2026 r.
Zgłoszenia prosimy kierować do:
- Dr Artur Kuprianis, tel. +48 42 616 27 37, mail: artur.kuprianis@ipn.gov.pl
- Dr Bartosz Janczak, tel. +48 42 616 27 37, mail: bartosz.janczak@ipn.gov.pl
- Dr Ewelina Ślązak, tel. +48 42 616 27 37, mail: ewelina.slazak@ipn.gov.pl
Organizatorzy przewidują wydanie publikacji pokonferencyjnej w formie tomu studiów, w związku z czym prelegenci będą zobowiązani do dostarczenia artykułów naukowych dostosowanych do instrukcji wydawniczej IPN do 31 października 2026 r.
Organizatorzy nie przewidują opłaty konferencyjnej, zapewniają referentom bezpłatny nocleg i wyżywienie. Pracownicy IPN rozliczają udział w konferencji w ramach delegacji służbowych.