Instytut Pamięci Narodowej

Niewiastę dzielną któż znajdzie?
Jej wartość przewyższa perły.

(Prz 31,10)

Kobiety w historii Polski

Z miłości do Polski

► Dziewczyny z Armii Krajowej – Z miłości do Polski

► Home Army Girls – campaign: Poland, I’m in Love

Z miłości do Matki

► Z miłości do Matki – Zmieniały historię i ją współtworzyły. Charyzmatyczne i odważne. W ich losach jak w soczewce skupiają się losy innych polskich Matek i losy naszej Ojczyzny. To one są motorem zmian i nośnikiem DNA pamięci.

m.in.:

• Stanisława Leszczyńska (1896–1974) – położna z Auschwitz, nazywana przez współwięźniów Mateczką i Aniołem Życia. W obozie przyjęła 3000 porodów. Służebnica Boża Kościoła katolickiego. (Otwarcie biograficznej wystawy elementarnej „Stanisława Leszczyńska” )
• Janina Przysiężniak ps. „Jaga” (1922–1945) – łączniczka i sanitariuszka Armii Krajowej, żona mjr. Franciszka Przysiężniaka ps. „Ojciec Jan”

Bohaterki Niepodległej

Bohaterki Niepodległej – Przypominamy sylwetki kilku dzielnych kobiet: sanitariuszek, legionistek, opozycjonistek, które uczestniczyły w zmaganiach o niepodległość Polski w różnych okresach jej najnowszych dziejów. Biografie naszych bohaterek zamieściliśmy w serii broszur „Bohaterowie Niepodległej”. Zachęcamy do pobrania.

Kobiety Niezłomne

Film dokumentalny „Kobiety wyklęte. Represje komunistycznego aparatu bezpieczeństwa wobec kobiet – działaczek podziemia niepodległościowego”.

Dokument przedstawia tragiczne losy wybitnych działaczek podziemia niepodległościowego zaangażowanych w działalność różnych pionów walki z okupantami, a w szczególności w działalność pionu wywiadowczego AK, NSZ, Delegatury Sił Zbrojnych oraz Zrzeszenia WiN.

Nikt nie ma większej miłości od tej, gdy ktoś życie swoje oddaje za przyjaciół swoich (J 15,13)

Polki ratujące Żydów - Sprawiedliwe wśród narodów świata

► [TEKST + AUDIO] „Pomagała nawet w Auschwitz”– 7. odc. filmowego cyklu IPN „Nie tylko Ulmowie” dostępny na kanale IPNtv

Charyzmatyczna Romualda Ciesielska wspierana przez swojego męża Feliksa ukrywała uciekinierów z krakowskiego getta. Z miłości do bliźnich, bezinteresownie pomagała także w ucieczce, organizowała fałszywe dokumenty, rozprowadzała żywność i ubrania. Gdy za tą działalność Niemcy uwięzili ją w KL Auschwitz, nadal pomagała innym narażając własne życie. Ludzkie życie było dla niej wartością nadrzędną. Na kanale IPNtv jest już dostępny film „Pomagała nawet w Auschwitz” 7. odc. cyklu IPN „Polacy ratujący Żydów – Nie tylko Ulmowie”.

► Romualda i Feliks Ciesielscy, Kraków: Polacy ratujący Żydów –  Nie tylko Ulmowie, odc. 7

• ENG: The Story of Romualda and Feliks Ciesielski: Poles rescuing Jews – Not just the Ulmas, Episode 7
• Publikacja dotycząca rodziny Ciesielskich – Tomasz Gonet w: Represje za pomoc Żydom na okupowanych ziemiach polskich w czasie II wojny światowej, t. I, red. M. Grądzka-Rejak, A. Namysło, Warszawa 2019, s. 118

► Patroni naszych ulic [pdf]

• Arkadiusz Kazański, Anna Walentynowicz (1929-2010)
• Katarzyna Minczykowska, Generał brygady Elżbieta Zawacka „Zo" (1909-2009)
• Norbert Wójtowicz, Karolina Lanckorońska (1898–2002)
• Anna Mieszkowska, Irena Sendlerowa (1910–2008)
• Danuta Siedzikówna „Inka” (1928–1946)

► Biogramy, m.in.:

• Danuta Siedzikówna „Inka”
• Żołnierze Wyklęci: Danuta Siedzikówna „Inka”
• Mjr Zofia Franio „K-1”, „Doktór”
• Kpt. Emilia Marcelina Malessa z d. Izdebska „Marcysia”
• Halina Sosnowska „F-14”, „Halina”, „Łuna”

► Teksty, m.in.:

• Anna Marcinkiewicz-Kaczmarczyk, Ochotnicza Legia Kobiet w walce o niepodległość (1918–1922)
• Anna Marcinkiewicz-Kaczmarczyk, Kobiety w Marynarce Wojennej – Pomocnicza Morska Służba Kobiet (1943-1947)
• Ewa Wójcicka, kobiety w Powstaniu Warszawskim
• Paweł Skibiński: Boży szaleniec w czasach Zagłady. Zofia Kossak-Szczucka
• Piotr Niwiński, Lidia Lwow-Eberle
• Ravensbrück. Gwałciciele z Armii Czerwonej
• Radosław Kurek, Listy z „piekła kobiet”. Korespondencja Jadwigi Seifert z Ravensbrück
• Radosław Kurek, Mateczka z Ravensbrück
• Paweł Nowik, „Kozy”. Z dziejów wileńskiej Armii Krajowej
• Karolina Trzeskowska-Kubasik, Działalność obozu położniczego i aborcyjnego w Waltrop-Holthausen w latach 1943-1945
• Anna Marcinkiewicz-Kaczmarczyk, Elżbieta Zawacka. Jedyna cichociemna
• Wojskowa służba kobiet podczas II wojny światowej
• Gdzie znaleźliśmy zdjęcie Marii Barr?
• Pogrzeb Marii Grabowskiej (Barr), Londyn 28 września 2022 (tekst + audio)
• Matki Niepodległej
• Agnieszka Chrzanowska, „Liceum" przed sądem. Proces polskiej siatki wywiadowczej
• 35. rocznica śmierci Barbary Sadowskiej   - 1 października 1986 r. zmarła poetka Barbara Sadowska, matka Grzegorza Przemyka, maturzysty zamordowanego w maju 1983 r. przez funkcjonariuszy MO.
• Karolina Wichowska, Zofia Pilecka-Optułowicz, Tata chciał, żebym była dzielna – Zofia Pilecka-Optułowicz, córka rotmistrza Pileckiego, Dama Orderu Odrodzenia Polski, Kustosz Pamięci Narodowej roku 2015, w wywiadzie udzielonym Karolinie Wichowskiej opowiada o swoim ojcu, o jego stosunku do świata i o tym, jak wyglądało życie jego najbliższych w kraju rządzonym przez komunistów.
• Katarzyna Adamów, Danuta Szaflarska. Aktorka z barykady

►Publikacje, m.in.:

• Kamila Cybulska, O niepodległość i prawa kobiet. Zofia Moraczewska 1873-1958. Życie i działalność, Warszawa 2021
• „Nie było czasu na strach...” Z Janiną Wasiłojć-Smoleńską rozmawiają Marzena Kruk i Edyta Wnuk
• Małgorzata Winkler-Pogoda, Miałam syna Emila. Wywiad rzeka z Krystyną Barchańską-Wardęcką, Warszawa 2019 [e-book]
• Wierna służba. Wspomnienia uczestniczek walk o niepodległość 1910–1915 / Służba Ojczyźnie. Wspomnienia uczestniczek walk o niepodległość 1915–1918, Warszawa 2021
• Golgota kobiet. Relacje więźniarek Ravensbrück i innych obozów koncentracyjnych ze zbiorów Polskiego Instytutu Źródłowego w Lund, wstęp i wybór dokumentów Zbigniew Stanuch, Szczecin–Warszawa 2018 [pdf]
• Zbigniew Stanuch, Ravensbrück. Historia nie do zapomnienia. Perspektywa polska, Szczecin 2020 [POL] – tylko pdf
• Zbigniew Stanuch, Ravensbrück Die Geschichte, die nicht vergessen werden darf. Der polnische Standpunkt, Szczecin 2020 [GER] – tylko pdf
• Biuletyn IPN nr 196 (3) / 2022. Niemieckie obozy [pdf]
• Anna Marcinkiewicz-Kaczmarczyk, Kobiety w obronie Warszawy. Ochotnicza Legia Kobiet (1918–1922) i Wojskowa Służba Kobiet ZWZ-AK (1939–1945), Warszawa 2016
• Historia kobiet czy historie kobiet? Seria: Kobiet historie odzyskane
• Kobiety na zakręcie 1933–1989. Seria: Kobiet historie odzyskane
• Natalia  Jarska, Kobiety z marmuru. Robotnice w Polsce w latach1945–1960, Warszawa 2015

►Świadectwa, m.in.:

• UKRYWANIE POSZUKIWANYCH – Maria Danuta Skorupińska – Armia Krajowa: świadectwa Niezwyciężonych [2/5]
• Zbrodnia Wołyńska we wspomnieniach s. Cecylii [Świadkowie historii Z Archiwum IPN]
• II wojna światowa we wspomnieniach Alicji Jezierskiej [Świadkowie historii Z Archiwum IPN]
• Niemiecka okupacja Warszawy we wspomnieniach Hanny Woźniak [Świadkowie historii Z Archiwum IPN]
• Opowiedziane.ipn.gov.pl

Więcej: TUTAJ

►Dodatki prasowe IPN

• Dodatek historyczny do „Gazety Polskiej Codziennie” w rocznicę urodzin Anny Walentynowicz – 2022
• Kobiety w „Słowniku polskich i związanych z Polską odkrywców, wynalazców oraz pionierów nauk matematyczno-przyrodniczych i techniki” – Dodatek do numeru 6/2021 miesięcznika „Historia Do Rzeczy” z 26 maja 2021 roku
• Historia jest kobietą, „Tygodnik Powszechny”, 5 kwietnia 2009

►Filmy animowane IPN

• Teresa Grodzińska – cykl BOHATEROWIE NIEPODLEGŁEJ  [English subtitles]

►Filmy IPN

• MATUSIA – opowieść o Sprawiedliwej [Fabularyzowany Film Dokumentalny 4K UHD]

• Niezłomny Anioł – filmowa sylwetka Lidii Lwow-Eberle, żołnierza 5 Wileńskiej Brygady Armii Krajowej

• „NiezwyciężONE. Bohaterki Niepodległej” – prezentacja filmów nagrodzonych w konkursie edukacyjnym – bohaterkami 11 nagrodzonych filmów o kobietach, które za swoje zasługi zostały odznaczone Krzyżem lub Medalem Niepodległości są: Kazimiera Adamska-Rouba, Bronisława Dłuska, Helena Jurgielewicz, Halina Jaroszewiczowa, Stefania Kudelska, Józefa Machay-Mikowa, Józefa Lis-Błońska, Maria Wiśmierska, Maria Wittek, Aleksandra Zagórska, Zofia Zawisza-Kernowa.
• Link do playlisty
• Premierowy pokaz filmu „Mulier fortis. Kobieta mężna” w reż. Adama Kraśnickiego – Katowice, 7 lutego 2023 – film powstał w koprodukcji Instytutu Pamięci Narodowej z Telewizją Polską S.A. (2023 r.). 26 marca 2023 r. w TVP Historia była premiera filmu.

Film o Zofii Kossak w najnowszym zapisie dokumentalnym jest próbą innego spojrzenia na niezwykłą osobowość tej kobiety – wpisanej w wielką historię, ale i zwyczajność życia w międzywojniu i współczesności. Czy kandydatka do literackiego Nobla, mistrzyni pióra cenionych powieści historycznych, współzałożycielka Żegoty – odzwierciedla też fenomen pozytywnego feminizmu..? Refleksją o bohaterce tego filmu dzielą się członkowie rodziny – Anna Fenby Taylor i Francois Rosset oraz Barbara Gruszka-Zych, prof. Krystyna Heska-Kwaśniewicz, dr Joanna Jurgała-Jureczka, prof. Ryszard Koziołek, dr Andrzej Sznajder, ks. prof. Jerzy Szymik, Krzysztof Zanussi, abp Damian Zimoń, prof. Jan Żaryn.

►Dyskusje IPN

• Playlista: cykl dyskusji Jak Polki zadziwiały świat
• RAVENSBRÜCK – pamięć o ofiarach niemieckiej zbrodni [DYSKUSJA o KSIĄŻCE]
• „Wierna służba”. Kobiety dla Niepodległości 1910–1918 [DYSKUSJA o KSIĄŻCE]

►Wystawy, m.in.:

• Otwarcie biograficznej wystawy elementarnej „Stanisława Leszczyńska” – Łódź, 11 marca 2024 r. Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Łodzi zaprasza na uroczyste otwarcie biograficznej wystawy elementarnej „Stanisława Leszczyńska”, które odbędzie się 11 marca 2024 r. o godz. 11.30, na Rynku Manufaktury w Łodzi.
• FKL Ravensbrück. Obóz koncentracyjny dla kobiet 1939-1945 – Wystawa elementarna została przygotowana przez Oddziałowe Biuro Edukacji Narodowej IPN w Katowicach. Prezentuje najważniejsze informacje na temat obozu koncentracyjnego Ravensbrück: jego funkcjonowania, załogi oraz więźniarek. Porusza również takie tematy jak operacje doświadczalne na polskich więźniarkach, polską konspirację w obozie czy egzekucje i śmiertelność.
• Wystawa „»Domy płoną, kobiety krzyczą, zabawili się do woli«. Armia Czerwona w województwie gdańskim w 1945 roku”
• Wystawa o Zofii Kossak-Szczuckiej (II voto Szatkowska) – biograficzna wystawa elementarna przygotowana przez Oddział IPN w Katowicach
• Danuta Siedzikówna „Inka” - biograficzna wystawa elementarna przygotowana przez Oddziałowe Biuro Edukacji Narodowej IPN w Gdańsku. Powstała w związku z 75. rocznicą śmierci Danuty Siedzikówny „Inki”.
• Niezłomna, wyklęta, przywrócona pamięci. Danuta Siedzikówna „Inka” 1928–1946
• Wystawa „Siostry, […] matkami żydowskich dzieci. Siostry Franciszkanki Rodziny Maryi wobec Zagłady Żydów w czasie II wojny Światowej” – przygotowana przez Biuro Edukacji Narodowej IPN we współpracy ze Zgromadzeniem Sióstr Franciszkanek Rodziny Maryi.

Wystawa ukazuje wysiłek Sióstr Franciszkanek Rodziny Maryi, które w czasie II wojny światowej niosły pomoc tysiącom polskich dzieci w prowadzonych przez siebie szkołach, sierocińcach i ochronkach rozsianych na terenie kraju. Wśród nich siostry ukryły ponad 500 dzieci żydowskich, skazanych przez okupanta niemieckiego na eksterminację. Ocaliły także około 250 dorosłych osób pochodzenia żydowskiego. Wielu innym udzieliły pomocy doraźnej lub tymczasowej. Kierując się chrześcijańską miłością bliźniego, siostry podjęły decyzję, że nie odmówią schronienia żadnemu potrzebującemu. Ryzykując życiem, przeciwstawiły się w ten sposób zbrodniczej polityce III Rzeszy Niemieckiej. Akcję pomocy Żydom koordynowały przełożona generalna zgromadzenia Ludwika Lisówna oraz przełożona prowincji warszawskiej m. Matylda Getter.

• „Kobiety internowane. Gołdap 1982” – wystawa poświęcona około 400 kobietom internowanym w Ośrodku Odosobnienia w Gołdapi podczas stanu wojennego.

►Kalendarz IPN – 2024 rok

• Kalendarz 2024 – Sylwetki dwunastu niezwykłych kobiet

Kontakt dla mediów:

dr Rafał Kościański
rzecznik prasowy IPN
tel. +48 735 205 793
rzecznik@ipn.gov.pl