Instytut Pamięci Narodowej
-
Dzień śmierci Józefa Stalina, 5 marca 1953 r. był początkiem politycznej „odwilży” w Związku Sowieckim. Dotarła ona – choć z opóźnieniem – także do krajów satelickich, jednak w tym czasie w Polsce na żadne zmiany się nie zanosiło. Przeciwnie, totalitarny reżim osiągnął szczyt swej potęgi, co uwidaczniało się zwłaszcza w poziomie jego represyjności. Adam Dziuba: Młodzież nie chce Stalinogrodu
-
Określenia ważnych wydarzeń ukute przez propagandę systemu totalitarnego czasem funkcjonują nadal w odmienionej sytuacji politycznej. Jednym z najbardziej zauważalnych, a zarazem bolesnych przykładów jest trwanie przy nazywaniu Grudnia ’70 wypadkami, zajściami, wydarzeniami. Adam Hlebowicz: Wypadki czy masakra grudniowa?
-
Polski Biały Krzyż jest stowarzyszeniem zapomnianym. Większość osób zapytanych o organizację społeczną, która w II RP zajmowała się udzielaniem pomocy humanitarnej w czasie klęsk i wojen, wskazuje na Polski Czerwony Krzyż… Aleksandra Rybińska-Bielecka: Polski Biały Krzyż
-
Wiosną 1971 r. dobiegła końca budowa największej w kraju hali widowisko-sportowej. Zlokalizowany w centrum Katowic nowoczesny kompleks z dominującą kopułą, kojarzącą się z wyobrażeniem latającego talerza, był dumą i oczkiem w głowie rządzących. Bogusław Tracz: Hala pod specjalnym nadzorem
-
Wobec odkrycia masowych grobów w Katyniu, Sowieci przyjęli strategię przerzucania odpowiedzialności za zbrodnię na Niemców. W odpowiedzi na „niemieckie insynuacje” powołali 13 stycznia 1944 r. – dokładnie 8 miesięcy po odkryciu grobów – własną komisję śledczą pod przewodnictwem Nikołaja Burdenki. Jej raport stał się fundamentem kłamstwa katyńskiego. Bożena Witowicz: Komisja Burdenki. Budowa kłamstwa katyńskiego
-
CALL FOR PAPERS: Konferencja naukowa „Instrumenty represji prawnych oraz propagandy stanu wojennego (1981–1983)” – Katowice, 8 grudnia 2026
-
Dziesięcioletnie panowanie Edwarda Gierka poprzedziła jedna z większych tragedii w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Brutalne stłumienie strajków oraz demonstracji robotniczych i społecznych w wielu miastach Polski przyniosło 45 ofiar śmiertelnych (w tym milicjant i 2 żołnierzy), 1165 rannych oraz skryte represje, którymi dotknięte zostały m.in. rodziny zabitych i strajkujący robotnicy. Daniel Wicenty: Grudzień 1970. Pamięć, skutki i paradoksy
-
W nocy z 25 na 26 kwietnia 1986 r. w elektrowni jądrowej w Czarnobylu doszło do największej katastrofy w historii energetyki jądrowej. Była to tragedia o skutkach znacznie wykraczających poza miejsce zdarzenia. Dariusz Zalewski: Katastrofa w elektrowni jądrowej w Czarnobylu
-
Pod koniec maja 1950 r. na łamach „Trybuny Ludu” ukazał się komunikat Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych, informujący o amerykańskich samolotach, które zrzuciły ogromne ilości stonki ziemniaczanej na pola NRD. Elżbieta Pietrzyk-Dąbrowska: Z Kolorado do Polski ludowej. Inwazja stonki ziemniaczanej
-
W lipcu 1982 r. po wygranym 3:2 meczu z Francją reprezentacja Polski w piłce nożnej zdobyła drugi medal mistrzostw świata. Ten ostatni duży sukces naszego futbolu rodził się w bólach. Tym bardziej że sport i polityka przeplatały się w tym przypadku wyjątkowo mocno. Grzegorz Majchrzak: España ’82. Emocje nie tylko piłkarskie
-
22 maja 1986 r. zakończył się XXXIX Wyścig Pokoju – wieloetapowy wyścig kolarski organizowany od 1948 r. w krajach Europy Środkowo-Wschodniej. W roku 1986 rozgrywany był on wkrótce po katastrofie w elektrowni jądrowej pod Czarnobylem na terenie ZSRS, w pobliżu granicy między ówczesnymi republikami ukraińską i białoruską. Irena Siwińska: Wyścig Pokoju po katastrofie
-
Rozpoczęte na początku 1955 r. zmiany w polityce kulturalnej władz PRL zarysowały nową sytuację w relacjach rządzących z ludźmi pióra oraz wewnątrz tworzonego przez tych drugich środowiska. Jan Olaszek: Niepewność początków odwilży
-
Wieczorem 28 sierpnia 1980 r. załoga Kopalni Węgla Kamiennego „Manifest Lipcowy” w Jastrzębiu-Zdroju przerwała pracę. W jej ślady poszły załogi kolejnych kopalń i zakładów w mieście i innych ośrodkach Rybnickiego Okręgu Węglowego. Zapoczątkowało to wielką falę strajków kluczowych zakładów pracy województwa katowickiego. Jarosław Neja: Konsternacja i manipulacje, czyli jak media (nie)informowały o śląsko-dąbrowskich protestach 1980 r.
-
Odkrycie grobów polskich oficerów w Katyniu stanowiło dla III Rzeszy okazję do uderzenia propagandowego i politycznego wyzyskania zbrodni katyńskiej. Konrad Graczyk: Ściganie sprawców kłamstwa katyńskiego w Trzeciej Rzeszy
-
Lubelszczyzna między lipcem 1944 a styczniem 1945. Wybrane zagadnienia, t. 1
-
Lubelszczyzna między lipcem 1944 a styczniem 1945. Wybrane zagadnienia, t. 2
-
W czerwcu 1949 roku Lublin stał się sceną jednej z pierwszych prowokacji wymierzonych w środowiska religijne i akademickie w Polsce Ludowej. Po procesji Bożego Ciała, w tłum uczestników powoli wjechał samochód funkcjonariuszy UB, wywołując zamieszki. Marcin Krzysztofik: Boże Ciało 1949 roku w Lublinie
-
Austriacy skutecznie wmówili światu, że Mozart to Austriak, a Hitler Niemiec – choć było odwrotnie. Nam przez lata wmawiano, że formacja zdrajców, skupiona w szeregach Polskiej Partii Robotniczej przysłanej przez Sowietów, to patrioci. I to ci właśnie „patrioci” decydowali, kto pozostał w czasie wojny dobrym Polakiem. Małgorzata Sokołowska: Gdynia między dwoma totalitaryzmami. „Problem kaszubski”
-
21 marca 1980 r. Walenty Badylak, przykuł się łańcuchem do studzienki na Rynku Głównym w Krakowie i podpalił, protestując przeciwko zakłamywaniu przez władze zbrodni katyńskiej, demoralizacji młodzieży i niszczeniu rzemiosła. Nie mógł żyć w kłamstwie... Historia Walentego Badylaka
-
W dniach 23 i 24 października 2025 r. w siedzibie Oddziału IPN w Krakowie trwa ogólnopolska konferencja naukowa „Propaganda sukcesu w Polsce »ludowej« (1944–1989)”. Obradom przysłuchuje się zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski. Ogólnopolska konferencja naukowa „Propaganda sukcesu w Polsce »ludowej« (1944–1989)”
-
Tylko Rzesza Niemiecka, ZSRS i Republika Słowacka przyjęły w 1939 r., że w wyniku ich agresji doszło do zawojowania (debellacji) Rzeczypospolitej, czyli pozbawienia dotychczasowego suwerena władzy zwierzchniej po zbrojnym zajęciu terytorium państwa i przejęciu nad nim całkowitej kontroli. Paweł Kosiński: Czy po uderzeniu Niemiec na Polskę, państwo polskie przestało istnieć?
-
Wydany w 1946 r. zakaz organizacji pochodów związanych z obchodami Trzeciego Maja był przyczynkiem do ostrych starć pomiędzy społeczeństwem, a komunistycznym aparatem represji. Szczególnie traumatyczne były jednak wydarzenia w Janowie, gdzie komuniści publicznie zamordowali organizatora lokalnych uroczystości – Kazimierza Marcinkiewicza, dyrektora miejscowej szkoły i członka WiN. Paweł Niziołek: Polowanie na dyrektora
-
18 listopada 1948 r. w Warszawie rozpoczął się proces polskich aktorów, którzy zagrali w niemieckim filmie propagandowym „Heimkehr". Produkcja była paszkwilem na Polskę i Polaków. Paweł Popiel: Kara nagany i infamii dla polskich aktorów grających w filmie „Heimkehr”
-
Po śmierci Stalina stalinizm w Polsce miał się dobrze, ale wiosną i wczesnym latem 1953 r. za kulisami władzy było nerwowo. Powodem były bunty w krajach satelickich Związku Sowieckiego w Europie Środkowej. Paweł Sasanka: 22 lipca 1953 r. „Urodziny” systemu władzy w Polsce w cieniu buntów w Czechosłowacji i NRD
-
Reakcja społeczeństwa na ogłoszoną w czerwcu 1976 r. podwyżkę cen zaskoczyła władze. Obawiając się rozszerzenia fali strajków, partia komunistyczna została zmuszona do wycofania się. Początkowo miało być to tylko chwilowe ustępstwo, a świadectwem tego jest wielka kampania propagandowa, wymierzona w uczestników protestów. Paweł Sasanka: Czerwcowa nienawiść
-
Bitwa pod Lenino, mimo upływu lat i postępu badań naukowych, wciąż budzi w społeczeństwie polskim silne emocje. Wynika to z faktu, iż komuniści starcie to, niezależnie od jego rzeczywistego przebiegu i rezultatów, wykorzystali do kształtowania historycznej narracji na temat ich wkładu w ostateczne zwycięstwo nad nazizmem. Przemysław Benken: Bitwa pod Lenino. Fałszywy mit
-
Dzień 22 lipca w okresie PRL rokrocznie był uroczyście obchodzony jako Narodowe Święto Odrodzenia Polski. Robert Jankowski: 22 lipca. Korzenie największego święta PRL
-
Bezpośrednio po pogromie, władze komunistyczne oskarżyły podziemie (oraz ogólnie tzw. reakcję) o spowodowanie zajść antyżydowskich. Przez wiele tygodni teza ta była podtrzymywana przez oficjalną propagandę, później natomiast, z nieznanych bliżej przyczyn, oskarżenia te zostały „wyciszone”. Ryszard Śmietanka-Kruszelnicki: Pogrom Żydów w Kielcach 4 lipca 1946 r. – podziemie w roli oskarżonego
-
To nie była „zwykła” napaść, bo nawet zakładając, że każda agresja jest wyjątkowa, musimy w tej sowieckiej z 17 września 1939 roku dostrzec cechy zupełnie niespotykane. Po raz pierwszy bodaj w dziejach zdarzyło się, że jedno państwo, najeżdżając drugie, twierdziło, że to drugie… nie istnieje. Sławomir Kalbarczyk: Pod czerwonym butem
-
Niepowodzenia na froncie wschodnim i problemy z brakiem siły roboczej, napędzającej gospodarkę zmusiły Niemców na terenie Generalnego Gubernatorstwa do przyjęcia nowego kursu w propagandzie względem Polaków i Ukraińców. Tomasz Sudoł: Zbrodnia katyńska jako jeden z elementów nowego kursu propagandy niemieckiej w Generalnym Gubernatorstwie
-
W dniach 23 i 24 października 2025 r. w siedzibie Oddziału IPN w Krakowie odbyła się ogólnopolska konferencja naukowa „Propaganda sukcesu w Polsce »ludowej« (1944–1989)”. W Krakowie odbyła się ogólnopolska konferencja naukowa o propagandzie sukcesu w Polsce ludowej
-
Kreowana przez komunistów polityka historyczna miała uzasadniać nadrzędną rolę Związku Sowieckiego i przewodnią rolę Polskiej Partii Robotniczej (od 1948 r. Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej). Jednym z historycznych mitów było twierdzenie o wyzwoleniu Polski przez Armię Czerwoną w II wojnie światowej. Waldemar Brenda: Mitologia wyzwolenia Warmii i Mazur przez Armię Czerwoną
-
Zwycięstwo w powszechnym głosowaniu do Sejmu miało zapewnić komunistom pełnię władzy – tak też się stało, ale za cenę fałszerstwa wyborczego oraz represji, jakie dotknęły tysięcy Polaków, głównie działaczy opozycji. Waldemar Kowalski: Demokracja na sowiecką modłę – wybory do Sejmu z 19 stycznia 1947 roku
-
Uznawany był przez Sowietów i komunistów znad Wisły za pomocnika III Rzeszy. Powód, dla którego przyczepiono mu łatkę kolaboranta, to udział w delegacji, która wiosną 1943, na wniosek Niemców, badała doły śmierci polskich oficerów w Lesie Katyńskim. Prawda o zbrodni miała nigdy nie wyjść na jaw. Waldemar Kowalski: Ferdynand Goetel – wyklęty za prawdę o Katyniu
-
Śmierć znienawidzonego przez olbrzymią część mieszkańców Białostocczyzny przywódcy ZSRS wywołała w społeczeństwie ożywione dyskusje i rozbudziła nadzieję na zmiany polityczne. Wielu odważyło się na politycznie niepoprawne komentarze, które często przypłacano zwolnieniem z pracy, wydaleniem ze szkoły, aresztem, a nawet więzieniem. Waldemar Tyszuk: Reakcje na śmierć Józefa Stalina w 1953 roku w województwie białostockim
-
Walki o Wał Pomorski i Kołobrzeg w 1945 roku w polityce i propagandzie Polski Ludowej w latach 1945–1989
-
Spotkanie „Władcy słów i umysłów – media w PRL” nowego cyklu „Filary systemu” odbyło się 22 kwietnia 2025 r. w Centralnym Przystanku Historia im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego przy ul. Marszałkowskiej 107. „Władcy słów i umysłów – media w PRL” – spotkanie z cyklu „Filary systemu”
-
25 marca 2025 r. w Centralnym Przystanku Historia im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego przy ul. Marszałkowskiej 107 w Warszawie odbyło się spotkanie „Zakłamać rzeczywistość – propaganda komunistyczna” nowego cyklu „Filary systemu”. Zapis dyskusji na kanale IPNtv. „Zakłamać rzeczywistość – propaganda komunistyczna” – spotkanie z cyklu „Filary systemu”
English version