Instytut Pamięci Narodowej

Piotr Rybarczyk, Trudne współistnienie. NSZZ „Solidarność” i Związek Nauczycielstwa Polskiego w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Bydgoszczy w dokumentach (1980-1981), Bydgoszcz 2025, 392 s. + 24 s. wkł. zdj., ISBN 978-83-8376-606-5

Publikacje Delegatury IPN w Bydgoszczy: tom 5.

Fenomen pierwszej „Solidarności” jest przedmiotem niezliczonej liczby publikacji dotyczących rozmaitych - zarówno ogólnokrajowych, jak i lokalnych - aspektów polskiej rzeczywistości w okresie pomiędzy sierpniem 1980 r. i grudniem 1981 r. Niniejsza książka oferuje spojrzenie na wspomniane wydarzenia z początków lat osiemdziesiątych XX w. z perspektywy mikrohistorycznej. Ukazano bowiem losy stosunkowo niewielkiego i specyficznego jednocześnie środowiska zawodowego (w postaci społeczności akademickiej jednej uczelni) przez pryzmat ulegających dynamicznym przemianom relacji, jakie łączyły członków dwóch związków zawodowych, tj. Związku Nauczycielstwa Polskiego i NSZZ „Solidarność”. To właśnie zestawienie dziejów obu rywalizujących pomiędzy sobą związków zawodowych - rzadkie w dotychczasowej historiografii - pozwoliło ukazać proces tworzenia się w murach jednej uczelni niezależnego od władzy i kontestującego zastaną rzeczywistość środowiska, reakcje obrońców istniejącego status quo, różne perspektywy wobec rozmaitych wydarzeń (m.in. kryzys bydgoski, strajki studenckie w Łodzi i Radomiu) i zagadnień (m.in. problem autonomii uczelni, dyskusje wokół ustawy o szkolnictwie wyższym), a przede wszystkim pokazać nieuchronny proces powstawania głębokich podziałów w ramach jednej społeczności, będący rezultatem powstania (na krótko jak się okazało) możliwości prowadzenia otwartej debaty nad najważniejszymi problemami w warunkach silnej polaryzacji politycznej.