Instytut Pamięci Narodowej
-
8 stycznia 1944 r. przeprowadzony został nieudany zamach na gubernatora dystryktu warszawskiego Ludwiga Fischera. Znienawidzony nazista figurował na szczycie listy niemieckich dygnitarzy, mających ponieść śmierć w ramach tzw. akcji „Główki”. Ryszard Sodel: Akcja „Polowanie”. Nieudany zamach na gubernatora dystryktu warszawskiego Ludwiga Fischera
-
W dniach 13–14 marca 1943 r. Niemcy przeprowadzili akcję likwidacyjną krakowskiego getta. Zakończyło to trwającą ponad dwa lata tragiczną historię „żydowskiej dzielnicy mieszkaniowej” w Krakowie. Ryszard Sodel: Likwidacja krakowskiego getta
-
W nocy z 27 na 28 listopada 1942 r. rozpoczęła się akcja wysiedlania ludności Zamojszczyzny z jej domów i gospodarstw w ramach niemieckiego Generalnego Planu Wschodniego. Ryszard Sodel: Pacyfikacja Zamojszczyzny
-
19 lutego 2016 roku w Tel Avivie zmarł Samuel Willenberg. Żołnierz Wojska Polskiego i Armii Krajowej, więzień niemieckiego obozu zagłady Treblinka II oraz uczestnik buntu w obozie w 1943 roku. Uczestnik Powstania Warszawskiego, rzeźbiarz i malarz. Mimo traumatycznych przeżyć wojennych w okupowanej przez Niemcy Polsce, do końca życia miał odwagę wracać do ojczystego kraju. Samuel Willenberg
-
Ciepielów to niewielkie miasto, położone w powiecie lipskim, województwa mazowieckiego. W okresie okupacji niemieckiej znajdowało się ono w powiecie (kreis) Starachowice, współtworzącym dystrykt radomski Generalnego Gubernatorstwa. Przez długie dekady jego historię współtworzyli Polacy i Żydzi. Sebastian Piątkowski: Zbrodnie w Ciepielowie i Rekówce. Zamordowani za pomoc Żydom
-
Gdy myślimy o Powstaniu Warszawskim, mamy przed oczami bohaterskich powstańców, którzy poświęcali zdrowie i życie dla wolności. Skojarzenie słuszne i prawdziwe, ale powstanie to nie tylko ludzie walczący na barykadach. To również cisi bohaterowie, jak cywile czy dzieci. Soraya Kuklińska: Los dzieci w Powstaniu Warszawskim
-
15 września 2025 r. w Centralnym Przystanku Historia im. Prezydenta Lech Kaczyńskiego odbyło się spotkanie z cyklu „Oblicza historii”, poświęcone sytuacji Polaków na ziemiach wcielonych do III Rzeszy po 1939 r. Spotkanie otwarte „Polacy na ziemiach okupowanych przez III Rzeszę” z cyklu „Oblicza historii” – Warszawa, 15 września 2025
-
– Pomoc okazana Żydom w Ciepielowie skończyła się tragicznie. Dzisiaj Kowalscy, tak jak i Rodzina Ulmów, są symbolem tych wszystkich Polaków, którzy zginęli za ratowanie Żydów – podkreślił zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr Mateusz Szpytma podczas spotkania poświęconego publikacji „W płomieniach zaś ciągle odzywały się jęki...”, autorstwa dr. hab. Sebastiana Piątkowskiego. Spotkanie z dr. hab. Sebastianem Piątkowskim, autorem książki „W płomieniach zaś ciągle odzywały się jęki...” – Warszawa, 21 marca 2025
-
Jako Instytut Pamięci Narodowej wyrażamy stanowczy sprzeciw wobec wystawiania na aukcjach dokumentów i przedmiotów związanych z ofiarami zbrodniarzy niemieckich III Rzeszy. Tego rodzaju praktyki budzą powszechne oburzenie i stanowią moralnie naganne komercjalizowanie tragedii Holokaustu. Sprzeciw wobec handlu świadectwami zbrodni niemieckich z czasów II wojny światowej
-
Stanisława Leszczyńska nazywana przez współwięźniów Mateczką i Aniołem Życia urodziła się w Łodzi 8 maja 1896 r. Stanisława Leszczyńska – położna z Auschwitz
-
Stefan Rowecki „Grot”
-
Święta Wielkanocne 1944 r. we wsi Sielczyk nieopodal Białej Podlaskiej miały być wyjątkowe. 10 kwietnia, w Wielkanocny Poniedziałek, odbywało się huczne wesele syna sołtysa. Tego dnia dopisywała pogoda i nic nie zapowiadało wielkiej tragedii, która kilka dni później doprowadziła do śmierci kilkunastu osób oraz spalenia znacznej części wioski. Sylwia Szyc: Krwawe wesele w Sielczyku
-
Szlakiem marszów śmierci – ewakuacja więźniów niemieckich obozów koncentracyjnych w styczniu 1945 r.
-
6 stycznia 1940 roku, w Święto Objawienia Pańskiego, niemiecki okupant dokonał masowego mordu na Polakach w tzw. Górach Szwedzkich (obecnie obszar warszawskiego Bemowa). Szwedzkie Góry – zagadkowa niemiecka zbrodnia
-
Niemieckie obozy zagłady i obozy koncentracyjne były tymi miejscami, gdzie działa się ogromna niemiecka zbrodnia ludobójstwa dokonywana na Polakach, Żydach, Rosjanach, Cyganach… Brzmią dla nas strasznie nazwy Auschwitz, Birkenau, Stutthof, Treblinka, Majdanek… I nawet z chwilą wyzwolenia obozów nie zakończyła się gehenna oswobodzonych z niewoli więźniów. Szymon Nowak: „Byliśmy tam bardzo potrzebni”. Szpital PCK w byłym niemieckim obozie Auschwitz
-
W II RP zmiany na stanowisku szefa rządu dokonywały się często: w ciągu dwudziestu lat jej istnienia na fotelu premiera zasiadło dwudziestu polityków. Aż trudno uwierzyć, że spośród wszystkich premierów RP tylko jeden został zamordowany przez Niemców. Był nim właśnie Kazimierz Bartel. Sławomir Kalbarczyk: Kazimierz Bartel – ostatnia ofiara zbrodni na profesorach lwowskich
-
Już w latach 1915–16 opracował konstrukcję największego wówczas silnika lotniczego o mocy 382 kW (520 KM). Poza tym na swoim koncie miał wiele kolejnych sukcesów konstrukcyjnych w tym zakresie. Tadeusz Tański – konstruktor pierwszego polskiego pojazdu pancernego
-
Pojęcie „Zbrodni Pomorskiej 1939 roku” obejmuje akty eksterminacji bezpośredniej dokonane na ludności polskiej od września do grudnia 1939 r. (w niektórych miejscach do początku 1940 r.) przez oddziały Volksdeutscher Selbstschutz, przy aktywnym wsparciu Wehrmachtu i SS. Tomasz Ceran, Izabela Mazanowska, Monika Tomkiewicz: Zbrodnia Pomorska 1939 roku
-
III Rzesza we wrześniu 1939 r. rozpoczęła politykę eksterminacji ludności cywilnej w całej okupowanej Polsce, zwłaszcza na ziemiach wcielonych do Rzeszy. Skala terroru niemieckiego na Pomorzu i Kujawach była największa. W celu podkreślenia tego faktu i głębszej analizy jego przyczyn został stworzony termin – zbrodnia pomorska 1939. Tomasz Ceran: Arytmetyka zbrodni pomorskiej 1939
-
Zabijanie przez Niemców ludności żydowskiej w okupowanej Polsce nie rozpoczęło się od uruchomienia komór gazowych w obozach koncentracyjnych. Od pierwszych miesięcy okupacji Żydzi byli rozstrzeliwani wraz z polską inteligencją i osobami chorymi psychicznie w dołach śmierci. Na Pomorzu i Kujawach było ich niewielu, dlatego niemiecki okupant podjął już wtedy decyzję o ich całkowitej eksterminacji. Tomasz Ceran: Pierwszy Holocaust. Eksterminacja Żydów na Pomorzu i Kujawach w 1939 r.
-
Nazistowskie Niemcy nie chciały powielać pruskich metod germanizacji Polaków, które okazały się nieskuteczne. Pod koniec marca 1939 r. został opracowany plan ataku na Polskę. Od maja przygotowywano listy z nazwiskami Polaków, którzy mieli być zatrzymani po wkroczeniu armii niemieckiej. W końcu sierpnia 1939 r. sformowano Einsatzgruppen, których zadaniem była eksterminacja polskich elit. Tomasz Ceran: Zbrodnia pomorska 1939
-
Zlokalizowane na terenie Austrii KL Mauthausen i KL Gusen były najdłużej funkcjonującymi obozami koncentracyjnymi w III Rzeszy. Osadzeni w nich więźniowie musieli wyczekiwać wolności aż do 5 maja 1945 r. Tomasz Cieślak: Wyzwolenie KL Gusen I i II przez wojska amerykańskie 5 maja 1945 r.
-
„Każdy Polak, który żyda przyjmie i przetrzyma […] staje się karygodnym. Również będzie karany karą śmierci, który uciekłym albo policyjnie niemeldowanym żydom użycza pomieszczenia albo wyżywienia względnie sprzedaje im środki żywnościowe”. Tomasz Domański: Mieszkańcy wsi zamordowani i represjonowani za pomoc Żydom
-
Jedna z najbardziej krwawych zbrodni na Kielecczyźnie w czasie II wojny światowej to pacyfikacja wsi Skałka Polska w gminie Łopuszno, w pow. kieleckim, dokonana 11 maja 1943 r. przez oddziały niemieckiej policji. Tomasz Domański: Pacyfikacja Skałki Polskiej
-
Tadeusz Stankiewicz: Sprawiedliwy, syn dwojga Sprawiedliwych, Stanisława i Barbary Stankiewiczów, i brat Sprawiedliwej, Barbary. Wspomina, prosto, po ludzku, bez patosu: „Sami byliśmy zagrożeni, ale jakoś tym Żydom trzeba pomóc, prawda? Bo czuliśmy, że to nasi obywatele, no wczoraj żeśmy się znali, a dzisiaj mamy się nie znać i odwrócić plecami? Nie mogliśmy tego zrobić”. Tomasz Sikorski: Relacja Tadeusza Stankiewicza. Żydzi ukrywani na bagnach
-
16 czerwca 1940 r. Żydzi z Kutna i powiatu kutnowskiego zostali przymusowo przesiedleni do getta utworzonego w Kutnie na terenie nieczynnej cukrowni „Konstancja”. Tomasz Stempowski: Getto w „Konstancji”
-
Obóz przy ulicy Przemysłowej w Łodzi – pod taką nazwą przeszło do historii jedyne w swoim rodzaju miejsce, w którym w czasie II wojny światowej Niemcy ulokowali wyłącznie polskie dzieci. Tomasz Toborek: Obóz przy Przemysłowej w Łodzi – piekło dla najmłodszych
-
3 grudnia 1917 roku w Żywcu urodził się Wilhelm Brasse, były więzień Auschwitz, fotograf, który na swych zdjęciach uwiecznił portrety ofiar niemieckiej fabryki śmierci. Twarze więźniów Auschwitz prześladowały go całe życie
-
Jan Bytnar „Rudy” zmarł w dniu 30 marca 1943 r. w wyniku rozległych obrażeń po brutalnych pobiciach. Umiera Jan Bytnar „Rudy”
-
5 sierpnia 2025 r. przy pomniku Pamięci 50 Tysięcy Mieszkańców Woli Zamordowanych przez Niemców podczas Powstania Warszawskiego 1944, zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski, wziął udział w uroczystościach upamiętniających 81. rocznicę masowych mordów na ludności cywilnej Warszawy. Upamiętniliśmy mieszkańców Warszawy – ofiary niemieckiej rzezi Woli
-
5 lutego 2025 r. przy grobie nieznanej żydowskiej więźniarki, znajdującym się przy drodze wojewódzkiej 314 między Wilczem a Świętnem, oddaliśmy hołd ofiarom Marszu Śmierci, do którego niemiecki okupant zmusił kobiety przebywające w filiach podobozowych Bänish Vorwerk (Potrzebówko Górne) i Neue Vorwerk (Potrzebówko Dolne). W uroczystości uczestniczyli zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr Mateusz Szpytma oraz dyrektor poznańskiego oddziału IPN prof. UAM dr hab. Rafał Reczek. Upamiętniliśmy ofiary Marszu Śmierci z niemieckiego obozu pracy przymusowej dla Żydów
-
23 sierpnia 2025 roku, w Europejski Dzień Pamięci Ofiar Reżimów Totalitarnych, oddaliśmy hołd ofiarom dwóch zbrodniczych systemów – niemieckiego nazizmu i sowieckiego komunizmu. W imieniu Instytutu Pamięci Narodowej zastępca prezesa IPN dr Mateusz Szpytma, wraz z Adrianną Garnik, dyrektor Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL, złożyli wieńce pod Ścianą Śmierci w dawnym więzieniu mokotowskim w Warszawie. Upamiętniliśmy ofiary reżimów totalitarnych
-
8 kwietnia 2026 r. w Karczewie odbyła się uroczystość odsłonięcia tablicy upamiętniającej romskich mieszkańców miasta – ofiary niemieckich zbrodni z okresu II wojny światowej. W wydarzeniu uczestniczył zastępca prezesa IPN dr Mateusz Szpytma. Upamiętniliśmy romskie ofiary niemieckiej zbrodni
-
22 grudnia 2025 r. w Brudzewie (woj. wielkopolskie) odsłonięta została tablica poświęcona Stanisławowi i Karolinie Kaszyńskim, zamordowanych przez niemieckie władze okupacyjne w czasie II wojny światowej. W wydarzeniu wzięli udział podsekretarz stanu w Kancelarii Prezydenta RP Agnieszka Jędrzak i zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr Mateusz Szpytma. Uroczystość odsłonięcia tablicy upamiętniającej Stanisława i Karolinę Kaszyńskich
-
12 stycznia 2025 roku w Marysinie Wawerskim w Warszawie odbyła się uroczystość upamiętniająca Matkę Marię Symplicytę Nehring oraz siostry felicjanki, które w czasie II wojny światowej niosły pomoc potrzebującym. Organizatorem wydarzenia był warszawski oddział Instytutu Pamięci Narodowej we współpracy ze Zgromadzeniem Sióstr Felicjanek Wawer. Uroczystość upamiętniająca Matkę Marię Symplicytę Nehring i siostry felicjanki
-
Uroczystości w Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych i Obozów Zagłady
-
6 października 2024 roku w stolicy Węgier przypomnieliśmy historię błogosławionej Rodziny Ulmów, zamordowanej za pomoc Żydom podczas II wojny światowej. O Samarytanach z Markowej opowiedział dr Mateusz Szpytma, zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, podczas inauguracji 30. Dni Polskiej Kultury Chrześcijańskiej. W Budapeszcie opowiedzieliśmy historię rodziny Ulmów
-
15 stycznia 1945 r. Niemcy zamordowali 79. mieszkańców Dąbia. 18 stycznia 2026 r., kilka dni po 81. rocznicy tej pacyfikacji, odbyła się uroczystość upamiętniająca ofiary, w której wziął udział dr Michał Wenklar, zastępca dyrektora krakowskiego IPN. Zbrodnia na Dąbiu była ostatnim aktem zbiorowych egzekucji niemieckich na mieszkańcach Krakowa. Trzy dni po dokonaniu mordu, niemieccy okupanci ustąpili z miasta przed nacierającą Armią Czerwoną. W Krakowie złożono hołd ofiarom niemieckiej pacyfikacji na Dąbiu
-
12 września 2025 roku w stolicy Czech odbyła się uroczystość, podczas której uczczono pamięć dziewięciu czechosłowackich bohaterów poległych w różnych okresach II wojny światowej. Wśród nich znaleźli się dwaj funkcjonariusze czechosłowackiej Straży Obrony Państwa, odnalezieni przez IPN. Jednym z gości honorowych wydarzenia był dr hab. Krzysztof Szwagrzyk, zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. W Pradze upamiętniono funkcjonariuszy czechosłowackiej Straży Obrony Państwa, odnalezionych przez IPN
-
Trzy miejscowości na północnym Mazowszu. W czasie wojny to były tereny wcielone do III Rzeszy, tzw. rejencja ciechanowska. 18 września 1942 r. historia Płocka, Bodzanowa i Rościszewa została jeszcze mocniej splątana tragicznym węzłem ludobójczej zbrodni. Waldemar Brenda: Egzekucje 18 września 1942 r. Płock, Bodzanów, Rościszewo
-
Zapraszamy nauczycieli i uczniów na warsztaty archiwalne towarzyszące przygotowanej przez Archiwum IPN wystawie „Droga i dziedzictwo. Dzieje rodziny Moszoro”. Warsztaty archiwalne towarzyszące wystawie „Droga i dziedzictwo. Dzieje rodziny Moszoro” w Muzeum Niepodległości w Warszawie – 13 stycznia, 18 lutego i 18 marca 2025
-
„Chciałem, by Warszawa była wielka. I Warszawa jest wielka. I choć tam, gdzie miały być parki, dziś są barykady, choć płoną nasze biblioteki, choć palą się szpitale, Warszawa, broniąca honoru Polski, jest dziś u szczytu swej wielkości i sławy”! Wielki prezydent wielkiej Warszawy
-
Wirtualna paczka historyczna – Pierwszy transport do Auschwitz
-
Z zachowanych dokumentów wiemy, że co najmniej troje lub czworo pociech Ulmów osobiście zabił Josef Kokott – najmłodszy, a zarazem najbardziej brutalny i bezwzględny z żandarmów. Jako jedyny z oprawców z Markowej stanął po wojnie przed wymiarem sprawiedliwości i został skazany. Wojciech Hanus: Josef Kokott. Funkcjonariusz żandarmerii niemieckiej współodpowiedzialny za śmierć rodziny Ulmów
-
19 kwietnia 1943 r. ludność żydowska, stłoczona w warszawskim getcie, podjęła rozpaczliwą walkę zbrojną z przeważającymi siłami niemieckimi. Powstańcy zdawali sobie sprawę, że nie mają szans na zwycięstwo, chcieli jednak umrzeć godnie, z bronią w ręku, a jednocześnie zadać wrogowi jak najwięcej strat. Wojciech Kujawa: Powstanie w getcie warszawskim
-
8 maja 1943 r. Niemcy odkryli bunkier przy ul. Miłej 18, w którym schroniło się kilkaset osób cywilnych oraz członków ŻOB, w tym Mordechaj Anielewicz. Przebywający w środku powstańcy nie zamierzali oddać się w ręce wroga. Niemcy wpuścili do środka gaz. Około 100 powstańców udusiło się dymem lub popełniło samobójstwo. Wojciech Kujawa: Śmierć Mordechaja Anielewicza
-
Polki, uczestniczki Powstania Warszawskiego, które trafiły do Stalagu VI C, znajdowały się w szczególnie ciężkiej sytuacji. Tym większa była ich radość, gdy przez druty dostrzegły pierwsze alianckie czołgi – należące, jak się okazało, do 1. Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka. Wojciech Kujawa: „Polacy! Boże! Polacy!”. Wyzwolenie obozu w Oberlangen
-
5 kwietnia 1948 r. przed Najwyższym Trybunałem Narodowym w Gdańsku rozpoczął się proces Alberta Forstera, gdańskiego gauleitera, czyli szefa okręgu partyjnego NSDAP. Namiestnik Hitlera w Gdańsku został skazany na śmierć, a wyrok wykonano 28 lutego 1952 r. w więzieniu mokotowskim w Warszawie. Wojciech Wichert: Albert Forster – gdański namiestnik Adolfa Hitlera
-
Wrzesień 1939 w południowej Polsce
-
6 marca 1952 r. w więzieniu mokotowskim w Warszawie zawisł na szubienicy Jürgen Stroop, niemiecki zbrodniarza wojenny, kat getta warszawskiego. Wykonanie wyroku śmierci na Jürgenie Stroopie
English version