Instytut Pamięci Narodowej
-
Jadwiga Seifert, nauczycielka z Nawojowej, od pierwszych dni okupacji niemieckiej aktywnie zaangażowała się w działalność podziemia niepodległościowego. Rychło przypłaciła to aresztowaniem i zesłaniem do „piekła kobiet”, jak często nazywany jest obóz koncentracyjny w Ravensbrück. Radosław Kurek: Listy z „piekła kobiet”. Korespondencja Jadwigi Seifert z Ravensbrück
-
Okupacja niemiecka przyniosła mieszkańcom Lubelszczyzny szereg krwawych pacyfikacji. Ich cechą wspólną była śmierć i krzywda dziesiątek tysięcy ludzi. Jedną z najczęstszych przyczyn pacyfikacji było zaangażowanie mieszkańców w pomoc dla partyzantów, udział w strukturach polskiego ruchu oporu, pomoc jeńcom sowieckim czy ukrywanie Żydów. Rafał Drabik: Pacyfikacja Jam z 8 marca 1944 r.
-
20 listopada 1945 r. przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze rozpoczął się proces głównych niemieckich zbrodniarzy wojennych. Rafał Opulski: Norymberski proces niemieckich zbrodniarzy
-
W niedzielę, 13 czerwca 1999 r., podczas Mszy św. odprawionej na pl. Piłsudskiego w Warszawie, Jan Paweł II beatyfikował 108 męczenników z czasu II wojny światowej. Przedstawieni przez 18 diecezji, ordynariat polowy i 22 rodziny zakonne słudzy Boży to osoby, których życie i śmierć oddane Bożej sprawie nosiły znamiona heroizmu. Pośród nich było 3 biskupów, 52 kapłanów diecezjalnych, 26 kapłanów zakonnych, 3 kleryków, 7 braci i 8 sióstr zakonnych oraz 9 osób świeckich. Rafał Sierchuła: „Poznańska piątka” – historia wojenna
-
Ravensbrück. Historia nie do zapomnienia
-
Bruno Schulz został zastrzelony przez niemieckiego oficera 19 listopada 1942 r. na skrzyżowaniu ulic Czackiego i Mickiewicza w Drohobyczu. Tego dnia, w akcji przeprowadzonej przez Niemców, zamordowanych zostało od 100 do 230 drohobyckich Żydów. Rocznica śmierci Brunona Schulza
-
W dniach 13–15 marca 1940 roku Niemcy wymordowali pond 500 pacjentów Szpitala dla Psychicznie i Nerwowo Chorych „Kochanówka” na obrzeżach Łodzi. Zbrodnia wpisywała się w akcję eutanazyjną T4, mającą na celu wyeliminowanie „życia niewartego życia”. Rocznica zbrodni w „Kochanówce”
-
1 maja 1987 r. Jan Paweł II beatyfikował Edytę Stein, niemiecką filozof żydowskiego pochodzenia – karmelitankę, która przyjęła zakonne imię Teresa Benedykta od Krzyża, zamordowaną w niemieckim obozie koncentracyjnym KL Auschwitz. Roksana Szczypta-Szczęch: Niemcy, Watykan i Europa w czasach Edyty Stein
-
W marcu 1943 r. w Siedliskach koło Miechowa niemieccy funkcjonariusze za ukrywanie kilku mężczyzn z rodziny Gottfriedów zamordowali Wincentego i Łucję Baranków wraz z dwojgiem ich synów – dwunastoletnim Henrykiem i dziesięcioletnim Tadeuszem. Roman Gieroń, Jakub Ryba: Ratując bliźnich, złożyli najwyższą ofiarę
-
„Kilka z tych zwłok wisiało na drutach ogrodzenia obozowego na tyłach obozu, a kilka wyciągnęliśmy z obozowych dołów kloacznych” – wspominał jeden z pracowników Baudienstu oddelegowany do pozbierania zwłok więźniów zamordowanych w Krakowie pod koniec lipca 1944 r. w obozie karnym zwanym „Libanem”. Roman Gieroń: Masakra więźniów karnego obozu pracy „Liban”
-
16 maja 1943 r. Niemcy wysadzili Wielką Synagogę przy ul. Tłomackie w Warszawie. Jej zniszczenie to symbol upadku powstania w getcie warszawskim, które wybuchło 19 kwietnia. Roman Gieroń: Powstanie w getcie warszawskim. Niemieckie zbrodnie i męstwo żydowskich bojowników
-
W nocy z 16 na 17 marca 1942 r. Niemcy przystąpili do likwidacji getta w Lublinie. Zaczęła się Akcja „Reinhardt” – jedno z najbardziej przerażających wydarzeń w historii XX wieku. Roman Gieroń: Zbrodnicza Akcja „Reinhardt”
-
11 czerwca 1943 r. Reichsfuehrer SS Heinrich Himmler wydał rozkaz o utworzeniu na terenie ruin getta warszawskiego obozu koncentracyjnego Konzentrationslager Warschau, zwanego potocznie „Gęsiówką”. Rozkaz utworzenia w okupowanej Warszawie obozu koncentracyjnego Warschau
-
W maju 1943 r. Niemcy aresztowali w Krakowie rodzinę Szaperów. Antoni Szaper był nauczycielem i społecznikiem. Nie jest jasne, dlaczego padł ofiarą gestapo i zginął wraz z dziećmi w obozie w Płaszowie. Ryszard Kotarba: Niemiecka zbrodnia na rodzinie Szaperów
-
8 stycznia 1944 r. przeprowadzony został nieudany zamach na gubernatora dystryktu warszawskiego Ludwiga Fischera. Znienawidzony nazista figurował na szczycie listy niemieckich dygnitarzy, mających ponieść śmierć w ramach tzw. akcji „Główki”. Ryszard Sodel: Akcja „Polowanie”. Nieudany zamach na gubernatora dystryktu warszawskiego Ludwiga Fischera
-
W dniach 13–14 marca 1943 r. Niemcy przeprowadzili akcję likwidacyjną krakowskiego getta. Zakończyło to trwającą ponad dwa lata tragiczną historię „żydowskiej dzielnicy mieszkaniowej” w Krakowie. Ryszard Sodel: Likwidacja krakowskiego getta
-
W nocy z 27 na 28 listopada 1942 r. rozpoczęła się akcja wysiedlania ludności Zamojszczyzny z jej domów i gospodarstw w ramach niemieckiego Generalnego Planu Wschodniego. Ryszard Sodel: Pacyfikacja Zamojszczyzny
-
31 sierpnia 1939 r. doszło do prowokacji gliwickiej – akcji dywersyjnej zaplanowanej i przeprowadzonej przez Służbę Bezpieczeństwa SS (SD). Jej celem było zdyskredytowanie strony polskiej w oczach opinii międzynarodowej oraz usprawiedliwienie działań militarnych III Rzeszy podjętych przeciwko Polsce 1 września 1939 r. Ryszard Sodel: Prowokacja gliwicka. Od wojny w eterze do wojny światowej
-
19 lutego 2016 roku w Tel Avivie zmarł Samuel Willenberg. Żołnierz Wojska Polskiego i Armii Krajowej, więzień niemieckiego obozu zagłady Treblinka II oraz uczestnik buntu w obozie w 1943 roku. Uczestnik Powstania Warszawskiego, rzeźbiarz i malarz. Mimo traumatycznych przeżyć wojennych w okupowanej przez Niemcy Polsce, do końca życia miał odwagę wracać do ojczystego kraju. Samuel Willenberg
-
Ciepielów to niewielkie miasto, położone w powiecie lipskim, województwa mazowieckiego. W okresie okupacji niemieckiej znajdowało się ono w powiecie (kreis) Starachowice, współtworzącym dystrykt radomski Generalnego Gubernatorstwa. Przez długie dekady jego historię współtworzyli Polacy i Żydzi. Sebastian Piątkowski: Zbrodnie w Ciepielowie i Rekówce. Zamordowani za pomoc Żydom
-
Gdy myślimy o Powstaniu Warszawskim, mamy przed oczami bohaterskich powstańców, którzy poświęcali zdrowie i życie dla wolności. Skojarzenie słuszne i prawdziwe, ale powstanie to nie tylko ludzie walczący na barykadach. To również cisi bohaterowie, jak cywile czy dzieci. Soraya Kuklińska: Los dzieci w Powstaniu Warszawskim
-
15 września 2025 r. w Centralnym Przystanku Historia im. Prezydenta Lech Kaczyńskiego odbyło się spotkanie z cyklu „Oblicza historii”, poświęcone sytuacji Polaków na ziemiach wcielonych do III Rzeszy po 1939 r. Spotkanie otwarte „Polacy na ziemiach okupowanych przez III Rzeszę” z cyklu „Oblicza historii” – Warszawa, 15 września 2025
-
– Pomoc okazana Żydom w Ciepielowie skończyła się tragicznie. Dzisiaj Kowalscy, tak jak i Rodzina Ulmów, są symbolem tych wszystkich Polaków, którzy zginęli za ratowanie Żydów – podkreślił zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr Mateusz Szpytma podczas spotkania poświęconego publikacji „W płomieniach zaś ciągle odzywały się jęki...”, autorstwa dr. hab. Sebastiana Piątkowskiego. Spotkanie z dr. hab. Sebastianem Piątkowskim, autorem książki „W płomieniach zaś ciągle odzywały się jęki...” – Warszawa, 21 marca 2025
-
Jako Instytut Pamięci Narodowej wyrażamy stanowczy sprzeciw wobec wystawiania na aukcjach dokumentów i przedmiotów związanych z ofiarami zbrodniarzy niemieckich III Rzeszy. Tego rodzaju praktyki budzą powszechne oburzenie i stanowią moralnie naganne komercjalizowanie tragedii Holokaustu. Sprzeciw wobec handlu świadectwami zbrodni niemieckich z czasów II wojny światowej
-
Stanisława Leszczyńska nazywana przez współwięźniów Mateczką i Aniołem Życia urodziła się w Łodzi 8 maja 1896 r. Stanisława Leszczyńska – położna z Auschwitz
-
Stefan Rowecki „Grot”
-
Święta Wielkanocne 1944 r. we wsi Sielczyk nieopodal Białej Podlaskiej miały być wyjątkowe. 10 kwietnia, w Wielkanocny Poniedziałek, odbywało się huczne wesele syna sołtysa. Tego dnia dopisywała pogoda i nic nie zapowiadało wielkiej tragedii, która kilka dni później doprowadziła do śmierci kilkunastu osób oraz spalenia znacznej części wioski. Sylwia Szyc: Krwawe wesele w Sielczyku
-
Szlakiem marszów śmierci – ewakuacja więźniów niemieckich obozów koncentracyjnych w styczniu 1945 r.
-
6 stycznia 1940 roku, w Święto Objawienia Pańskiego, niemiecki okupant dokonał masowego mordu na Polakach w tzw. Górach Szwedzkich (obecnie obszar warszawskiego Bemowa). Szwedzkie Góry – zagadkowa niemiecka zbrodnia
-
Niemieckie obozy zagłady i obozy koncentracyjne były tymi miejscami, gdzie działa się ogromna niemiecka zbrodnia ludobójstwa dokonywana na Polakach, Żydach, Rosjanach, Cyganach… Brzmią dla nas strasznie nazwy Auschwitz, Birkenau, Stutthof, Treblinka, Majdanek… I nawet z chwilą wyzwolenia obozów nie zakończyła się gehenna oswobodzonych z niewoli więźniów. Szymon Nowak: „Byliśmy tam bardzo potrzebni”. Szpital PCK w byłym niemieckim obozie Auschwitz
-
W II RP zmiany na stanowisku szefa rządu dokonywały się często: w ciągu dwudziestu lat jej istnienia na fotelu premiera zasiadło dwudziestu polityków. Aż trudno uwierzyć, że spośród wszystkich premierów RP tylko jeden został zamordowany przez Niemców. Był nim właśnie Kazimierz Bartel. Sławomir Kalbarczyk: Kazimierz Bartel – ostatnia ofiara zbrodni na profesorach lwowskich
-
Już w latach 1915–16 opracował konstrukcję największego wówczas silnika lotniczego o mocy 382 kW (520 KM). Poza tym na swoim koncie miał wiele kolejnych sukcesów konstrukcyjnych w tym zakresie. Tadeusz Tański – konstruktor pierwszego polskiego pojazdu pancernego
-
Pojęcie „Zbrodni Pomorskiej 1939 roku” obejmuje akty eksterminacji bezpośredniej dokonane na ludności polskiej od września do grudnia 1939 r. (w niektórych miejscach do początku 1940 r.) przez oddziały Volksdeutscher Selbstschutz, przy aktywnym wsparciu Wehrmachtu i SS. Tomasz Ceran, Izabela Mazanowska, Monika Tomkiewicz: Zbrodnia Pomorska 1939 roku
-
III Rzesza we wrześniu 1939 r. rozpoczęła politykę eksterminacji ludności cywilnej w całej okupowanej Polsce, zwłaszcza na ziemiach wcielonych do Rzeszy. Skala terroru niemieckiego na Pomorzu i Kujawach była największa. W celu podkreślenia tego faktu i głębszej analizy jego przyczyn został stworzony termin – zbrodnia pomorska 1939. Tomasz Ceran: Arytmetyka zbrodni pomorskiej 1939
-
Zabijanie przez Niemców ludności żydowskiej w okupowanej Polsce nie rozpoczęło się od uruchomienia komór gazowych w obozach koncentracyjnych. Od pierwszych miesięcy okupacji Żydzi byli rozstrzeliwani wraz z polską inteligencją i osobami chorymi psychicznie w dołach śmierci. Na Pomorzu i Kujawach było ich niewielu, dlatego niemiecki okupant podjął już wtedy decyzję o ich całkowitej eksterminacji. Tomasz Ceran: Pierwszy Holocaust. Eksterminacja Żydów na Pomorzu i Kujawach w 1939 r.
-
2 września 1939 r., zaledwie dzień po agresji Niemiec na Polskę – niedaleko włączonego już do III Rzeszy Wolnego Miasta Gdańska – władze niemieckie założyły obóz Stutthof. Na początku miał on służyć przede wszystkim „odpolszczeniu” Pomorza Gdańskiego. Od 1942 r. uzyskał status obozu koncentracyjnego i stał się miejscem Zagłady co najmniej 65 tys. europejskich Żydów. Tomasz Ceran: Pierwszy z pięciu. Monografia niemieckiego obozu Stutthof
-
Nazistowskie Niemcy nie chciały powielać pruskich metod germanizacji Polaków, które okazały się nieskuteczne. Pod koniec marca 1939 r. został opracowany plan ataku na Polskę. Od maja przygotowywano listy z nazwiskami Polaków, którzy mieli być zatrzymani po wkroczeniu armii niemieckiej. W końcu sierpnia 1939 r. sformowano Einsatzgruppen, których zadaniem była eksterminacja polskich elit. Tomasz Ceran: Zbrodnia pomorska 1939
-
Zlokalizowane na terenie Austrii KL Mauthausen i KL Gusen były najdłużej funkcjonującymi obozami koncentracyjnymi w III Rzeszy. Osadzeni w nich więźniowie musieli wyczekiwać wolności aż do 5 maja 1945 r. Tomasz Cieślak: Wyzwolenie KL Gusen I i II przez wojska amerykańskie 5 maja 1945 r.
-
Długo nie udało się odnaleźć dokumentów Armii Krajowej, które szczegółowo odnosiłyby się do przebiegu walk w getcie. Wieloletnia kwerenda, która zakończona została w 2022 r., zmieniła ten stan rzeczy, odkrywając przed nami kontrwywiadowcze dokumenty, które stanowią zapis zmagań bojowników żydowskich z okupantem niemieckim od 19 kwietnia do 4 maja. Tomasz Domański, Alicja Gontarek: Polskie relacje o walce w getcie. Nieznane dokumenty VI Brygady Kontrwywiadowczej Obszaru Warszawskiego Armii Krajowej o powstaniu w getcie warszawskim
-
„Każdy Polak, który żyda przyjmie i przetrzyma […] staje się karygodnym. Również będzie karany karą śmierci, który uciekłym albo policyjnie niemeldowanym żydom użycza pomieszczenia albo wyżywienia względnie sprzedaje im środki żywnościowe”. Tomasz Domański: Mieszkańcy wsi zamordowani i represjonowani za pomoc Żydom
-
Jedna z najbardziej krwawych zbrodni na Kielecczyźnie w czasie II wojny światowej to pacyfikacja wsi Skałka Polska w gminie Łopuszno, w pow. kieleckim, dokonana 11 maja 1943 r. przez oddziały niemieckiej policji. Tomasz Domański: Pacyfikacja Skałki Polskiej
-
Tadeusz Stankiewicz: Sprawiedliwy, syn dwojga Sprawiedliwych, Stanisława i Barbary Stankiewiczów, i brat Sprawiedliwej, Barbary. Wspomina, prosto, po ludzku, bez patosu: „Sami byliśmy zagrożeni, ale jakoś tym Żydom trzeba pomóc, prawda? Bo czuliśmy, że to nasi obywatele, no wczoraj żeśmy się znali, a dzisiaj mamy się nie znać i odwrócić plecami? Nie mogliśmy tego zrobić”. Tomasz Sikorski: Relacja Tadeusza Stankiewicza. Żydzi ukrywani na bagnach
-
16 czerwca 1940 r. Żydzi z Kutna i powiatu kutnowskiego zostali przymusowo przesiedleni do getta utworzonego w Kutnie na terenie nieczynnej cukrowni „Konstancja”. Tomasz Stempowski: Getto w „Konstancji”
-
Obóz przy ulicy Przemysłowej w Łodzi – pod taką nazwą przeszło do historii jedyne w swoim rodzaju miejsce, w którym w czasie II wojny światowej Niemcy ulokowali wyłącznie polskie dzieci. Tomasz Toborek: Obóz przy Przemysłowej w Łodzi – piekło dla najmłodszych
-
3 grudnia 1917 roku w Żywcu urodził się Wilhelm Brasse, były więzień Auschwitz, fotograf, który na swych zdjęciach uwiecznił portrety ofiar niemieckiej fabryki śmierci. Twarze więźniów Auschwitz prześladowały go całe życie
-
Jan Bytnar „Rudy” zmarł w dniu 30 marca 1943 r. w wyniku rozległych obrażeń po brutalnych pobiciach. Umiera Jan Bytnar „Rudy”
-
5 sierpnia 2025 r. przy pomniku Pamięci 50 Tysięcy Mieszkańców Woli Zamordowanych przez Niemców podczas Powstania Warszawskiego 1944, zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski, wziął udział w uroczystościach upamiętniających 81. rocznicę masowych mordów na ludności cywilnej Warszawy. Upamiętniliśmy mieszkańców Warszawy – ofiary niemieckiej rzezi Woli
-
14 września 2026 r. w Palmirach odbyły się uroczystości upamiętniające rocznicę wybuchu II wojny światowej oraz ofiary niemieckich egzekucji w Puszczy Kampinoskiej. Upamiętniliśmy ofiary egzekucji w Puszczy Kampinoskiej
-
5 lutego 2025 r. przy grobie nieznanej żydowskiej więźniarki, znajdującym się przy drodze wojewódzkiej 314 między Wilczem a Świętnem, oddaliśmy hołd ofiarom Marszu Śmierci, do którego niemiecki okupant zmusił kobiety przebywające w filiach podobozowych Bänish Vorwerk (Potrzebówko Górne) i Neue Vorwerk (Potrzebówko Dolne). W uroczystości uczestniczyli zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr Mateusz Szpytma oraz dyrektor poznańskiego oddziału IPN prof. UAM dr hab. Rafał Reczek. Upamiętniliśmy ofiary Marszu Śmierci z niemieckiego obozu pracy przymusowej dla Żydów
-
30 kwietnia 2026 roku w Chojnie Pierwsza Dama Marta Nawrocka, zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr Mateusz Szpytma oraz burmistrz gminy Chojna Barbara Rawecka odsłonili pomnik powstały w hołdzie więźniarkom niemieckiego podobozu KL Ravensbrück. Monument przypomina o losie kobiet skazanych na niewolniczą, wyniszczającą pracę – ofiar systemu terroru III Rzeszy, których historie przez dekady pozostawały na marginesie zbiorowej pamięci. Upamiętniliśmy ofiary niemieckiego obozu koncentracyjnego w Chojnie
English