English versionŚwiątynia św. Krzyża, z dwiema wieżami górującymi nad Krakowskim Przedmieściem, w obecnej barokowej formie została wzniesiona w XVII i XVIII w. To tu żegnano przed ostatnią drogą m.in. Stanisława Moniuszkę, Karola Szymanowskiego i Pawła Jasienicę. To także tu spoczęły urny z sercami dwóch innych wybitnych Polaków – Fryderyka Chopina i Władysława Reymonta.
Odlana w cemencie figura Jezusa dźwigającego krzyż, zaprojektowana przez Andrzeja Pruszyńskiego, stanęła przed fasadą kościoła w 1858 r. Czterdzieści lat później zastąpiła ją trwalsza kopia z brązu, ustawiona na granitowym cokole z napisem „Sursum corda” (W górę serca).
We wrześniu 1939 r. świątynia mocno ucierpiała w wyniku bombardowania i ostrzału artyleryjskiego, w czasie Powstania Warszawskiego i już po jego klęsce została zaś niemal doszczętnie zniszczona przez Niemców. Figura Chrystusa w dniach Powstania upadła na bruk. Na czarno-białym zdjęciu z tego okresu posągowy Jezus leży z dłonią wymownie podniesioną ku niebu. Wkrótce okupanci wywieźli rzeźbę i – tak jak pomnik Mikołaja Kopernika – porzucili ją koło Nysy na Opolszczyźnie.
Już 18 stycznia 1945 r., dzień po wejściu Sowietów do lewobrzeżnej części Warszawy, w ruinach kościoła św. Krzyża ks. Czapla odprawił mszę św. W tym samym roku ruszyła odbudowa świątyni. Figura Chrystusa stanęła na dawnym miejscu 19 lipca. Trzy dni później poświęcono ją w obecności Bolesława Bieruta, komunistycznego prezydenta Krajowej Rady Narodowej, który w tamtym czasie grał jeszcze na patriotycznych nastrojach i maskował swą wrogość wobec Kościoła katolickiego.
„Życie Warszawy” relacjonowało: „Udekorowany flagami polską i papieską, dźwiga Chrystus swój Krzyż. […] Przemawia ks. proboszcz Leopold Petrzykowski. […] Uroczystość zakończyła się chóralnym odśpiewaniem »Boże, coś Polskę«”.
Do figury Jezusa sprzed świątyni św. Krzyża nawiązał papież Jan Paweł II, gdy w czerwcu 1979 r. przybył z pierwszą pielgrzymką do Ojczyzny. Na placu Zwycięstwa w Warszawie wypowiedział wtedy słowa: „Nie sposób zrozumieć tego miasta […], stolicy Polski, która w roku 1944 zdecydowała się na nierówną walkę z najeźdźcą, na walkę, w której została opuszczona przez sprzymierzone potęgi, na walkę, w której legła pod własnymi gruzami, jeśli się nie pamięta, że pod tymi samymi gruzami legł również Chrystus-Zbawiciel ze swoim krzyżem sprzed kościoła na Krakowskim Przedmieściu”.
***
Zniszczenia Warszawy w czasie II wojny światowej od lat stanowią przedmiot badań i działań edukacyjnych Instytutu Pamięci Narodowej. Efektem są liczne publikacje.
Nakładem Wydawnictwa IPN ukazał się album Okaleczone miasto – Warszawa ’39. Wojenne zniszczenia obiektów stolicy w fotografiach Antoniego Snawadzkiego (wyd. II Warszawa 2020).
Polecamy również materiały dostępne w portalu IPN przystanekhistoria.pl i na innych stronach Instytutu:
- Zniszczenia Warszawy w 1939 roku w obiektywie Antoniego Snawadzkiego
- Oblężenie Warszawy w fotografii Juliena Bryana
- Kamień na kamieniu. Zniszczenie Warszawy po Powstaniu Warszawskim
- Miasto skazane na śmierć
- „Biuletyn IPN” nr 10/2020 – Ratowanie dóbr kultury
Kontakt dla mediów:
Rzecznik Prasowy IPN – Dyrektor Biura:
dr Rafał Leśkiewicz
tel. 602 322 362
rzecznik@ipn.gov.pl
AUDIO:
1945 – Przed kościołem św. Krzyża w Warszawie ponownie ustawiono odnowioną figurę Chrystusa dźwigającego krzyż: dr hab. Piotr Majewski, Biuro Badań Historycznych IPN