Instytut Pamięci Narodowej

Powiat sanocki w latach 1944–1956

Publikacje dotyczące dziejów społeczno-politycznych powiatu sanockiego w latach 1944–1956, powstałe przed 1989 r., z różnych względów nie spełniły kryteriów stawianych obiektywnym i rzetelnym opracowaniom naukowym. Często, mimo dobrej woli badaczy zajmujących się tą tematyką, napotykali oni w swoich kwerendach na podstawową przeszkodę – brak dostępu do najważniejszych źródeł archiwalnych. Pozwolenie na korzystanie z nich uzyskiwali w Polsce Ludowej tylko dyspozycyjni historycy, realizujący badania zgodnie z wizją propagowaną przez rządzącą partię komunistyczną.

Województwo śląskie 1945–1950. Zarys dziejów politycznych

W przedstawianym opracowaniu starano się w sposób syntetyczny zaprezentować dzieje istniejącego w latach 1945–1950 województwa śląskiego. Pierwotnie autorzy chcieli przygotować kontynuację wydanej przez Uniwersytet Śląski w 1996 roku monografii pt. „Województwo śląskie (1922–1939). Zarys monograficzny”, która ukazała się pod redakcją Franciszka Serafina. W trakcie prowadzonych badań okazało się jednak, że nie było w rzeczywistości bezpośredniej kontynuacji pomiędzy tymi dwoma okresami historycznymi i dwiema strukturami administracyjnymi – przedwojennym i powojennym województwem śląskim. Przedziela je nie tylko sześć lat wojny i niemieckiej okupacji, ale, co może ważniejsze, dzieje województwa śląskiego po 1945 roku były zaprzeczeniem koncepcji ustrojowej i politycznej autonomicznego województwa śląskiego z lat 1922–1939.

Koronacja. Leśniów – 1967

Na publikację przygotowaną z okazji 40. rocznicy uroczystej koronacji Figury Matki Bożej Leśniowskiej pierwotnie złożyć się miały archiwalne zdjęcia przechowywane w Leśniowskim klasztorze, relacje świadków wydarzenia i dokumenty koronacyjne. Jednak nieoczekiwanie okazało się, że w katowickich zbiorach IPN znajdują się dokumenty dotyczące koronacji w Leśniowie. Najobszerniejszą, czwartą część publikacji, stanowią więc dokumenty operacyjne Służby Bezpieczeństwa pokazujące, jak dużą uwagę poświęcił tym uroczystościom Wydział IV SB w Katowicach. Duże zainteresowanie SB koronacją wynikało m.in. z obecności na uroczystościach prymasa kard. Stefana Wyszyńskiego oraz kard. Karola Wojtyły. W związku z tym zaplanowano kompleksowe działania operacyjne, obejmujące m.in. sporządzenie dokumentacji fotograficznej i nagrań z przebiegu uroczystości, a także akcję sił porządkowych przeciwko sprawcom ewentualnych wystąpień antypaństwowych.

Aparat bezpieczeństwa państwa wobec środowisk narodowych na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim w latach 1945–1956

Publikacja wypełniająca lukę w historiografii polskiej opozycji antykomunistycznej po II wojnie światowej – poświęcona narodowemu nurtowi podziemia na terenie Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego. Przedmiotem rozważań są tu powojenne środowiska narodowe, rozumiane głównie jako skupiska działaczy Stronnictwa Narodowego i struktur wywodzących się z ONR, a także organizacje zbrojne, takie jak NSZ i NZW. Autor nie tylko przedstawia dzieje opozycji narodowej i jej założenia ideologiczne, ale przede wszystkim kładzie nacisk na mechanizmy rozpracowania podziemia. Szeroko omawia działania lokalnych komórek aparatu bezpieczeństwa, podjęte w celu zniszczenia podziemia, a w szczególności skupia się na takich zagadnieniach, jak taktyka, strategia, użyte środki oraz zastosowane przez UB metody do wykrycia, a potem zniszczenia opozycyjnych organizacji i środowisk narodowych. Wśród analizowanych zagadnień znalazły się m.in. wielkie operacje UB o kryptonimach „Pająki”, „Dziady”, „Rzym”, prowadzone w latach 1946–1948, likwidacja podbeskidzkiego zgrupowania NSZ dowodzonego przez Henryka Flamego „Bartka” czy poczynania UB w związku z „aferą Bergu” w latach 1951–1956. Autor nie pominął również późniejszych losów osób ze środowisk narodowych, inwigilowanych przez aparat bezpieczeństwa w ramach różnego typu rozpracowań. Praca została oparta na szerokiej podstawie źródłowej – dokumentach wytworzonych przez organy represji państwa komunistycznego: Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego, Komitet ds. Bezpieczeństwa Publicznego oraz ich jednostki terenowe. Uzupełnieniem są materiały wymiaru sprawiedliwości oraz wspomnienia.

Polskie Państwo Podziemne w Wielkopolsce 1939–1945

Poznański Czerwiec 56. Uwarunkowania – przebieg – konsekwencje

Zbiór tekstów wygłoszonych na międzynarodowej konferencji naukowej zorganizowanej w Poznaniu w 50. rocznicę Czerwca 1956, prezentujących nieznane dotąd fakty i opinie.

Chronić i kontrolować. UB wobec środowisk i organizacji konspiracyjnych młodzieży na Lubelszczyźnie (1944–1956)

„Monachijska menażeria”. Walka z Radiem Wolna Europa 1950–1989

Książka jest świetna, oparta na obfitych źródłach, perfekcyjnie wykorzystanych i zinterpretowanych, nowatorska pod względem faktograficznym, bardzo dobrze i spokojnie napisana (...) wiele fragmentów czyta się prawie jak kryminał. Uderza obiektywizm w przedstawianiu wydarzeń i – przede wszystkim – postaci. Andrzej Paczkowski Jedna z najważniejszych i najlepszych monografii dotyczących historii Polski Ludowej, jakie dotychczas opublikowano. (...) Na podkreślenie zasługuje profesjonalne podejście do niezwykle „delikatnych” dokumentów wytworzonych przez centralne i terenowe struktury aparatu bezpieczeństwa. Towarzyszy temu stosunkowo rzadka – niestety – wśród badaczy wrażliwość, z jaką autor podchodzi do skomplikowanych losów opisywanych przez siebie osób. Jerzy Eisler

„Akcja czynna” Polskiego Państwa Podziemnego

W niniejszym tomie prezentujemy materiały z konferencji „»Akcja czynna« Polskiego Państwa Podziemnego”, zorganizowanej w ramach programu badawczego „Polskie Państwo Podziemne”. Ich autorzy analizują metody działania konspiracyjnych struktur cywilnych i wojskowych, zwłaszcza na Kresach Zachodnich i Wschodnich II Rzeczypospolitej.

„Za pierwszego Sowieta”. Polska konspiracja na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej (wrzesień 1939 – czerwiec 1941)