Instytut Pamięci Narodowej

Ludność ukraińska na Dolnym Śląsku (1945-1989)

W monografii przedstawiono dzieje ludności ukraińskiej na Dolnym Śląsku od zakończenia II wojny światowej do upadku ustroju komunistycznego w Polsce. Składa się na nią: opis osadnictwa ukraińskiego, w tym próba określenia skali tego zjawiska sprzed 1947 r., tj. napływu ludności narodowości ukraińskiej w ramach tzw. repatriacji; analiza polityki władz politycznych, administracyjnych oraz aparatu bezpieczeństwa wobec Ukraińców; kwestia stosunków pomiędzy ludnością polską i ukraińską; zagadnienia związane z powstaniem i działalnością Ukraińskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego, szkolnictwa w języku ukraińskim; kwestie religijne; zagadnienie ewolucji świadomości narodowej ludności ukraińskiej na Dolnym Śląsku w okresie Polski Ludowej. Całość ilustruje ponad 30 fotografii, w większości dotąd nie publikowanych.

Ziemianie wobec okupacji 1939–1945

Koniec jałtańskich złudzeń. Sfałszowane wybory – 19 I 1947

„Na bocznicy czekały na nas bydlęce wagony…” Wspomnienia sybiraków

Zbiór wspomnień świadków historii, którzy wraz z rodzinami zostali zesłani na Syberię. Na książkę składa się pięć opowiadań: Bolesław Filak – Wspomnienia z syberyjskiej zsyłki w latach 1940–1946 Golgota Wschodu rodziny Szczyglewskich – Wspomnienia rodzeństwa Honoraty, Reginy i Czesława z dziecięcych lat spędzonych na Syberii – luty 1940 – marzec 1946 r. Halina Mil z domu Adamska – Moja syberyjska droga Maria Macudzińska – Pamiętaj o tym, że jesteś Polską

W zwierciadle ogłoszeń drobnych. Życie codzienne na Śląsku w latach 1945–1949

Cecylia Błońska na łamach „Prasy Polskiej” w 1973 r. pisała: „Tego, że inseraty – a zwłaszcza ogłoszenia drobne – stanowią atrakcyjną lekturę, wszystkim, którzy stykają się z prasą na co dzień udowadniać nie ma potrzeby”. W konkluzji autorka stwierdziła, że „Małe ogłoszenia, większy anons, duży inserat – samoistne zapisy obyczaju epoki – żyją i żyć winny własnym życiem”. Niniejsza książka została napisana w oparciu o 194 756 inseratów zamieszczonych na łamach trzech śląskich dzienników: „Pioniera”, „Słowa Polskiego” oraz „Dziennika Zachodniego”. Celem publikacji jest wskazanie na wartość ogłoszeń drobnych jako źródła do badań nad życiem codziennym i przybliżenie warunków życia na Śląsku w możliwie szerokiej perspektywie czasowej – w latach 1945–1949. (…)

Konzentrationslager Warschau. Historia i następstwa

Agentura w akcji

W tomie tym postanowiono rzucić nieco światła na agenturalną współpracę z komunistycznym aparatem represji. Prezentowane artykuły, publikowane w różnych czasopismach – choć przede wszystkim w „Dzienniku Polskim” w serii „Krakowski Oddział IPN i Dziennik Polski przypominają” – ukazują rozmaite problemy związane ze współpracą z bezpieką. W pierwszych tekstach prezentowane są wybrane sylwetki funkcjonariuszy UB-SB, a więc tych osób, które agenturę typowały do werbunku, pozyskiwały, a później wyznaczały jej zadania (Szefowie tarnowskiej bezpieki, Zakopiańska bezpieka, Twarze sądeckiej bezpieki, Bracia esbecy). W dalszej kolejności przedstawiono kategorie osobowych źródeł informacji – czyli różne formy współpracy z resortem (Agenci komunistycznej bezpieki), by przejść do omówienia specyficznej metody werbunku, jaką było pozyskanie stopniowe (Metoda stopniowego werbunku duchownych). W zbiorze chciano ukazać złożoność problemu współpracy. Omówione zostały więc mechanizmy psychicznego wiązania konfidentów z aparatem represji, w konsekwencji, którego początkowa niechęć przeradzała się w lojalną pomoc dla SB (Anatomia zdrady, Podsłuch w redakcji). Jednocześnie przedstawiono bardziej skomplikowane przypadki relacji tajnych współpracowników z funkcjonariuszami SB (W sieci bezpieki. Przypadek jednego informatora), a także możliwości obrony przed zaangażowaniem się w długotrwałą współpracę (SB – haki – możliwości obrony, Pozorowana współpraca). Wreszcie zaprezentowano przykłady zdrady i w pełni lojalnej współpracy z SB (TW „Ketman” i jego operacyjne BHP, „Monika” czyli „nieprzerwany dopływ informacji”). Ukazaniu działalności agenturalnej w szerszym spojrzeniu poświęcono artykuły dotyczące „Solidarności” oraz uczelni wyższych (Sprawa Zawady i inne, Uniwersytety pod lupą). Dla dopełnienia obrazu opisano kwestie wynagrodzeń pobieranych przez agenturę komunistycznego aparatu represji (Trochę strachu za duże pieniądze). W związku z powracającym w debacie publicznej nieuzasadnionym podejrzeniem, że za osobowe źródła informacji bezpieka uznać mogła dowolną osobę, z którą rozmawiała, w osobnym tekście przedstawiono problem tzw. rozmów operacyjnych (Pogawędki z esbekiem). Tom zamyka blok tekstów ukazujących problemy z agenturalną przeszłością z perspektywy dnia dzisiejszego – a więc podsumowujące taktyki obrony przyjmowane przez osoby, które w czasach PRL-u z bezpieką współpracowały, oraz omawiające podstawowe fałszywe tezy, które stawia się w dyskusji nad komunistyczną agenturą (Józef Oleksy i zagadka AWO, Współpraca? – Normalna sprawa; Problemy z historią najnowszą, czyli o spuściźnie po komunistycznej bezpiece).

Województwo białostockie w latach II wojny światowej. Wybór źródeł

Po ziemi naszej roześlem harcerzy

Instytut Pamięci Narodowej Oddział we Wrocławiu 2000–2006. Informator