Instytut Pamięci Narodowej

Niezależność najwięcej kosztuje. Relacje uczestników opozycji demokratycznej w Łodzi 1976–1980

W badaniach historycznych, poza źródłami archiwalnymi i prasowymi, równie istotne miejsce zajmują relacje świadków historii, zwłaszcza w kontekście uczestników opozycji w PRL, którzy z oczywistych względów nie prowadzili dla potomnych swoich dzienników, pamiętników, osobistych notatek. Rozmowa z uczestnikami wydarzeń stwarza więc niezwykłą okazję do poznania nie tylko ich prywatnych ocen i spostrzeżeń, ale przede wszystkim towarzyszących tym wydarzeniom emocji, motywacji działania. Niniejszy tom prezentuje relacje osiemnastu uczestników różnych odłamów opozycji. W swoich barwnych wspomnieniach dzielą się z czytelnikiem swoimi obserwacjami na temat ówczesnej Łodzi. Co szczególnie cenne, obrazowo przywołują moment decyzji o wejściu na niełatwą drogę kontestacji systemu komunistycznego. Nie brak również refleksji o konsekwencjach tego wyboru. Niemniej czytelnik musi pamiętać, że książka ta, jak we wstępie zaznaczają autorzy, „nie jest naukową monografią (…). Składające się na nią relacje niepodobna tez uznać za całkowicie bezstronną analizę postaw dominujących w łódzkiej opozycji przed Sierpiniem`80. Są one bowiem projekcją obrazu środowisk dysydenckich „miast fabryk i kominów” zapisanego w pamięci ich uczestników. Obrazu selektywnego i subiektywnego, niewolnego od urazów i sentymentów. Czas zatarł w nim (albo wyostrzył) niejeden szczegół, inaczej rozłożył akcenty, pomieszał konteksty, a nawet dopisał pointy. Nie umniejsza to jednak wartości prezentowanych tekstów. Osobista, czasami wręcz intymna, opowieść o przeszłości rządzi się bowiem innymi prawami niż wykład akademicki”.

Rok 1945 w Łodzi

Aparat bezpieczeństwa wobec mniejszości narodowych na Pomorzu Zachodnim w latach 1945–1989

Janusz Zabłocki, Dzienniki, t. 1: 1951–1965

Dla narodu zepchniętego w otchłań klęski i rozpaczy najważniejsze było ocalenie nadziei. Nadziei, że to wszystko, co wokół siebie widzimy, nie jest ustanowione ostatecznie i raz na zawsze. […] Nadzieja nie oznaczała więc biernego czekania. Zobowiązywała do tego, by między biegunami postaw skrajnych, rodzących się pod wpływem zwątpienia w polskim społeczeństwie, mozolnie szukać właściwej drogi. […] Przypływem nadziei stał się październik 1956 r., od którego właśnie prezentowany dziś „Dziennik” rozpoczynam. Tym razem – wraz z pojawieniem się w ZSRR procesów destalinizacji – zmiany w naszym kraju uzyskały mocniejszą bazę. Po XX Zjeździe KPZR w Moskwie, po śmierci Bieruta i rozruchach poznańskich klasy robotniczej wezbrała w sercach Polaków nadzieja, iż mimo wszystko, historia staje się naszym sprzymierzeńcem. Ugruntowała się w nas ona na tyle, że nawet kolejne zawody i niepowodzenia za rządów Gomułki nie zdołały jej już zgasić. Choć opór komunistycznego aparatu władzy był nadal silny, to jednak pojawiły się i utrwaliły w popaździernikowej rzeczywistości autonomiczne i niezależne inicjatywy katolików, a wśród nich nasza „Więź”.

Exodus. Deportacje i migracje (wątek wschodni). Stan i perspektywy badań

W niniejszym tomie prezentujemy materiały z konferencji „Exodus – deportacje i migracje (wątek wschodni). Stan i perspektywy badań”, zorganizowanej przez ośrodek badawczy „Exodus. Centrum naukowo-edukacyjne deportacji, repatriacji i migracji w Polsce północno-wschodniej”, utworzony przy Oddziale IPN w Białymstoku. Autorzy referatów, reprezentujący różne ośrodki naukowe z kraju i zagranicy, przedstawili wiele zagadnień związanych z przymusowymi migracjami grup społecznych w czasie wojny i w okresie powojennym.

Stan wojenny w regionie łódzkim w dokumentach Służby Bezpieczeństwa

Przeciw Kościołom i religii. Sprawozdania Sekcji 5 Wydziału V Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Krakowie 1946–1952

„Raporty bezpieki” są serią wydawniczą skierowaną do środowiska naukowego. Celem wydawnictwa jest stworzenie możliwości szerokiego dostępu do tych materiałów UB-SB, od których najczęściej rozpoczyna się badania naukowe. Zdecydowano się na wydawanie archiwaliów w formie skanów na płycie DVD. Na płycie umieszczono sprawozdania Sekcji 5 Wydziału V WUBP w Krakowie w układzie chronologicznym. Pierwsze datowane jest na luty 1946 r., a ostatnie na styczeń 1953 r. – opisuje działania Sekcji 5 w grudniu 1952 r. W związku ze zniszczeniem materiałów sprawozdania za 1946 r. są poważnie wybrakowane. Materiały archiwalne poprzedzane są obszernym wprowadzeniem merytorycznym.

Stół bez kantów i inne rozmowy Biuletynu IPN z lat 2003–2005

Operacja „Podhale”. Służba Bezpieczeństwa wobec wydarzeń w Czechosłowacji 1968–1970

„Polskie miesiące”, czyli kryzys(y) w PRL

Książka prof. Jerzego Eislera jest efektem wieloletnich przemyśleń dotyczących specyficznego „polskiego kalendarza”, czyli wydarzeń, do których doszło w naszym kraju w czerwcu i październiku 1956 r., w marcu i sierpniu 1968 r., grudniu 1970 r., czerwcu 1976 r., sierpniu 1980 r. oraz grudniu 1981 r. Autor zastanawia się, czym były poszczególne „polskie miesiące”, co je łączy, a czym się różniły. Książka pokazuje wydarzenia i sytuację w Polsce we wskazanych miesiącach pod różnymi kątami: analizuje, w jakim stopniu stanowiły przełom w historii PRL, czy były wyrazem społecznego protestu, jaką rolę odegrała w każdym z nich prowokacja polityczna. Wiele miejsca poświęcono także stanowisku Kościoła katolickiego wobec opisywanych wydarzeń oraz podejściu do nich Związku Radzieckiego.