Instytut Pamięci Narodowej

Czerwone szwadrony postępu

W obronie Ojczyzny i Kościoła. Komunistyczna bezpieka wobec biskupów polskich

Wokół legendy „Ognia”. Opór przeciw zniewoleniu: Polska – Małopolska – Podhale 1945–1956

Strajki robotnicze w Łodzi 1945–1976

Książka opisuje protesty robotnicze w Łodzi – temat mało dotychczas znany, a w historii Polski niezwykle istotny. Autor przedstawia je w układzie chronologicznym począwszy od fali strajków z lat 1945–1952. W kolejnym rozdziale opisuje protesty z Października ’56 i okresu popaździernikowego. W następnym rozdziale przedstawia strajki z lat 1970-1971. W tej części cenny jest opis mniej znanego, a mającego poważne skutki protestu z początku 1971 r. Monografię zamyka opis wydarzeń z 1976 r. i łódzkie echa protestów z Radomia i Ursusa. Opisane wydarzenia przedstawione są na tle dziejów miasta – jeden z rozdziałów w całości poświęcony jest np. sytuacji Łodzi po zakończeniu II wojny światowej.

Wyspy wolności. Duszpasterstwo akademickie w Łodzi 1945–1989

Niezależność najwięcej kosztuje. Relacje uczestników opozycji demokratycznej w Łodzi 1976–1980

W badaniach historycznych, poza źródłami archiwalnymi i prasowymi, równie istotne miejsce zajmują relacje świadków historii, zwłaszcza w kontekście uczestników opozycji w PRL, którzy z oczywistych względów nie prowadzili dla potomnych swoich dzienników, pamiętników, osobistych notatek. Rozmowa z uczestnikami wydarzeń stwarza więc niezwykłą okazję do poznania nie tylko ich prywatnych ocen i spostrzeżeń, ale przede wszystkim towarzyszących tym wydarzeniom emocji, motywacji działania. Niniejszy tom prezentuje relacje osiemnastu uczestników różnych odłamów opozycji. W swoich barwnych wspomnieniach dzielą się z czytelnikiem swoimi obserwacjami na temat ówczesnej Łodzi. Co szczególnie cenne, obrazowo przywołują moment decyzji o wejściu na niełatwą drogę kontestacji systemu komunistycznego. Nie brak również refleksji o konsekwencjach tego wyboru. Niemniej czytelnik musi pamiętać, że książka ta, jak we wstępie zaznaczają autorzy, „nie jest naukową monografią (…). Składające się na nią relacje niepodobna tez uznać za całkowicie bezstronną analizę postaw dominujących w łódzkiej opozycji przed Sierpiniem`80. Są one bowiem projekcją obrazu środowisk dysydenckich „miast fabryk i kominów” zapisanego w pamięci ich uczestników. Obrazu selektywnego i subiektywnego, niewolnego od urazów i sentymentów. Czas zatarł w nim (albo wyostrzył) niejeden szczegół, inaczej rozłożył akcenty, pomieszał konteksty, a nawet dopisał pointy. Nie umniejsza to jednak wartości prezentowanych tekstów. Osobista, czasami wręcz intymna, opowieść o przeszłości rządzi się bowiem innymi prawami niż wykład akademicki”.

Rok 1945 w Łodzi

Aparat bezpieczeństwa wobec mniejszości narodowych na Pomorzu Zachodnim w latach 1945–1989

Niniejsza publikacja koncentruje się na zagadnieniu ingerencji komunistycznego aparatu bezpieczeństwa w położenie mniejszości narodowych w regionie zachodniopomorskim. Mieszkające na tym obszarze stosunkowo liczne grupy ludności niepolskiej były obiektem zainteresowania lokalnych struktur Urzędu Bezpieczeństwa i jego sukcesorki Służby Bezpieczeństwa przez cały okres istnienia tzw. Polski Ludowej. Podstawową przyczyną tego stanu rzeczy było wyznaczenie bezpiece aktywnej roli w długofalowym procesie wynarodowienia społeczności mniejszościowych. Nie bez znaczenia była jednak problematyczna przeszłość tych ostatnich oraz ich uwikłanie w meandry ówczesnej polityki międzynarodowej.

Janusz Zabłocki, Dzienniki, t. 1: 1951–1965

Dla narodu zepchniętego w otchłań klęski i rozpaczy najważniejsze było ocalenie nadziei. Nadziei, że to wszystko, co wokół siebie widzimy, nie jest ustanowione ostatecznie i raz na zawsze. […] Nadzieja nie oznaczała więc biernego czekania. Zobowiązywała do tego, by między biegunami postaw skrajnych, rodzących się pod wpływem zwątpienia w polskim społeczeństwie, mozolnie szukać właściwej drogi. […] Przypływem nadziei stał się październik 1956 r., od którego właśnie prezentowany dziś „Dziennik” rozpoczynam. Tym razem – wraz z pojawieniem się w ZSRR procesów destalinizacji – zmiany w naszym kraju uzyskały mocniejszą bazę. Po XX Zjeździe KPZR w Moskwie, po śmierci Bieruta i rozruchach poznańskich klasy robotniczej wezbrała w sercach Polaków nadzieja, iż mimo wszystko, historia staje się naszym sprzymierzeńcem. Ugruntowała się w nas ona na tyle, że nawet kolejne zawody i niepowodzenia za rządów Gomułki nie zdołały jej już zgasić. Choć opór komunistycznego aparatu władzy był nadal silny, to jednak pojawiły się i utrwaliły w popaździernikowej rzeczywistości autonomiczne i niezależne inicjatywy katolików, a wśród nich nasza „Więź”.

Exodus. Deportacje i migracje (wątek wschodni). Stan i perspektywy badań

W niniejszym tomie prezentujemy materiały z konferencji „Exodus – deportacje i migracje (wątek wschodni). Stan i perspektywy badań”, zorganizowanej przez ośrodek badawczy „Exodus. Centrum naukowo-edukacyjne deportacji, repatriacji i migracji w Polsce północno-wschodniej”, utworzony przy Oddziale IPN w Białymstoku. Autorzy referatów, reprezentujący różne ośrodki naukowe z kraju i zagranicy, przedstawili wiele zagadnień związanych z przymusowymi migracjami grup społecznych w czasie wojny i w okresie powojennym.