Instytut Pamięci Narodowej

Rok 1945 w Łodzi

Aparat bezpieczeństwa wobec mniejszości narodowych na Pomorzu Zachodnim w latach 1945–1989

Niniejsza publikacja koncentruje się na zagadnieniu ingerencji komunistycznego aparatu bezpieczeństwa w położenie mniejszości narodowych w regionie zachodniopomorskim. Mieszkające na tym obszarze stosunkowo liczne grupy ludności niepolskiej były obiektem zainteresowania lokalnych struktur Urzędu Bezpieczeństwa i jego sukcesorki Służby Bezpieczeństwa przez cały okres istnienia tzw. Polski Ludowej. Podstawową przyczyną tego stanu rzeczy było wyznaczenie bezpiece aktywnej roli w długofalowym procesie wynarodowienia społeczności mniejszościowych. Nie bez znaczenia była jednak problematyczna przeszłość tych ostatnich oraz ich uwikłanie w meandry ówczesnej polityki międzynarodowej.

Janusz Zabłocki, Dzienniki, t. 1: 1951–1965

Dla narodu zepchniętego w otchłań klęski i rozpaczy najważniejsze było ocalenie nadziei. Nadziei, że to wszystko, co wokół siebie widzimy, nie jest ustanowione ostatecznie i raz na zawsze. […] Nadzieja nie oznaczała więc biernego czekania. Zobowiązywała do tego, by między biegunami postaw skrajnych, rodzących się pod wpływem zwątpienia w polskim społeczeństwie, mozolnie szukać właściwej drogi. […] Przypływem nadziei stał się październik 1956 r., od którego właśnie prezentowany dziś „Dziennik” rozpoczynam. Tym razem – wraz z pojawieniem się w ZSRR procesów destalinizacji – zmiany w naszym kraju uzyskały mocniejszą bazę. Po XX Zjeździe KPZR w Moskwie, po śmierci Bieruta i rozruchach poznańskich klasy robotniczej wezbrała w sercach Polaków nadzieja, iż mimo wszystko, historia staje się naszym sprzymierzeńcem. Ugruntowała się w nas ona na tyle, że nawet kolejne zawody i niepowodzenia za rządów Gomułki nie zdołały jej już zgasić. Choć opór komunistycznego aparatu władzy był nadal silny, to jednak pojawiły się i utrwaliły w popaździernikowej rzeczywistości autonomiczne i niezależne inicjatywy katolików, a wśród nich nasza „Więź”.

Exodus. Deportacje i migracje (wątek wschodni). Stan i perspektywy badań

W niniejszym tomie prezentujemy materiały z konferencji „Exodus – deportacje i migracje (wątek wschodni). Stan i perspektywy badań”, zorganizowanej przez ośrodek badawczy „Exodus. Centrum naukowo-edukacyjne deportacji, repatriacji i migracji w Polsce północno-wschodniej”, utworzony przy Oddziale IPN w Białymstoku. Autorzy referatów, reprezentujący różne ośrodki naukowe z kraju i zagranicy, przedstawili wiele zagadnień związanych z przymusowymi migracjami grup społecznych w czasie wojny i w okresie powojennym.

Stan wojenny w regionie łódzkim w dokumentach Służby Bezpieczeństwa

Przeciw Kościołom i religii. Sprawozdania Sekcji 5 Wydziału V Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Krakowie 1946–1952

„Raporty bezpieki” są serią wydawniczą skierowaną do środowiska naukowego. Celem wydawnictwa jest stworzenie możliwości szerokiego dostępu do tych materiałów UB-SB, od których najczęściej rozpoczyna się badania naukowe. Zdecydowano się na wydawanie archiwaliów w formie skanów na płycie DVD. Na płycie umieszczono sprawozdania Sekcji 5 Wydziału V WUBP w Krakowie w układzie chronologicznym. Pierwsze datowane jest na luty 1946 r., a ostatnie na styczeń 1953 r. – opisuje działania Sekcji 5 w grudniu 1952 r. W związku ze zniszczeniem materiałów sprawozdania za 1946 r. są poważnie wybrakowane. Materiały archiwalne poprzedzane są obszernym wprowadzeniem merytorycznym.

Stół bez kantów i inne rozmowy Biuletynu IPN z lat 2003–2005

Operacja „Podhale”. Służba Bezpieczeństwa wobec wydarzeń w Czechosłowacji 1968–1970

„Polskie miesiące”, czyli kryzys(y) w PRL

Książka prof. Jerzego Eislera jest efektem wieloletnich przemyśleń dotyczących specyficznego „polskiego kalendarza”, czyli wydarzeń, do których doszło w naszym kraju w czerwcu i październiku 1956 r., w marcu i sierpniu 1968 r., grudniu 1970 r., czerwcu 1976 r., sierpniu 1980 r. oraz grudniu 1981 r. Autor zastanawia się, czym były poszczególne „polskie miesiące”, co je łączy, a czym się różniły. Książka pokazuje wydarzenia i sytuację w Polsce we wskazanych miesiącach pod różnymi kątami: analizuje, w jakim stopniu stanowiły przełom w historii PRL, czy były wyrazem społecznego protestu, jaką rolę odegrała w każdym z nich prowokacja polityczna. Wiele miejsca poświęcono także stanowisku Kościoła katolickiego wobec opisywanych wydarzeń oraz podejściu do nich Związku Radzieckiego.

Polskie dzieci na tułaczych szlakach 1939–1950

Wiosną i latem 1942 r. kilkadziesiąt tysięcy polskich cywilów ewakuowano ze Związku Sowieckiego do Iranu. Wśród nich znalazło się 20 tys. dzieci . Ich dalszy los zależał od polskiego rządu i jego zachodnich sojuszników. Dzięki współpracy kilku rządów i tysięcy ludzi z wielu krajów, polskie dzieci i ich opiekunowie znaleźli się w bezpiecznych osiedlach w różnych krajach świata, począwszy od Iranu, poprzez Południową Afrykę, Nową Zelandię, po Meksyk. Doczekali tam do końca wojny. Niestety, decyzja mocarstw o oddaniu Kresów Wschodnich we władnie Stalina sprawiła, iż większość dzieci nie zrealizowała swego pragnienia powrotu do kraju i pozostała na obczyźnie.